ký ức không quên về các hố chôn
Họ đều mới 10 - 12 tuổi khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 diễn ra. Gần 60 năm sau, những cậu bé năm nào nay đã bước sang tuổi 70, mang đến hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ tại khu vực Nghĩa địa Đô Thành (nay là Công viên Lê Thị Riêng) những ký ức chưa từng phai nhạt về một thời chiến tranh ác liệt.
"Chuyện như vừa mới xảy ra hôm qua" là tâm trạng chung của nhiều nhân chứng có mặt tại hội thảo do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) và UBND TPHCM tổ chức vào sáng 8/6.Dù thời gian đã lùi xa gần sáu thập niên, những gì họ tận mắt chứng kiến vẫn hiện lên rõ ràng qua từng lời kể.
Ký ức không thể quên Ông Nguyễn Tuấn Nhã (69 tuổi, hiện sống tại phường Tân Tạo, TPHCM) cho biết ông không trực tiếp chứng kiến việc chôn cất nhưng tận mắt nhìn thấy nhiều thi thể được đưa về tập kết tại Nghĩa địa Đô Thành.Khi đó, khu vực Ông Tạ - Bảy Hiền đang diễn ra giao tranh ác liệt. Vì tò mò, cậu bé 12 tuổi đã tìm đến nghĩa địa sau khi thấy đông người tụ tập."Khi vào bên trong, tôi thấy rất nhiều thi thể đã được đưa tới từ trước, nằm tập trung bên hông nhà xác. Trong lúc tôi đứng xem thì một xe GMC tiếp tục chở thêm nhiều thi thể đến", ông Nhã kể.Cũng ở tuổi 12 vào mùa xuân năm ấy, ông Võ Huy Thịnh (sinh sống tại khu vực ngã ba Ông Tạ) cho biết, sau đợt giao tranh khoảng hai đến ba tuần, nghe tiếng còi xe cứu thương hú liên tục hướng vào Nghĩa địa Đô Thành, ông đã chạy theo để xem.
Theo ký ức của ông Thịnh, từ cổng chính trên đường Lê Văn Duyệt (nay là Cách Mạng Tháng Tám) có một con đường thẳng dẫn vào nhà xác nghĩa địa.
"Tôi thấy các xe cứu thương quẹo vào bãi đất cạnh nhà xác. Những thi hài được tập kết tại đây trước khi đem đi chôn", ông kể.
Đặc biệt, ông Thịnh còn nhớ khá rõ địa hình nơi chôn cất. Theo ông, khu vực này là vùng đất thấp, nhiều lau sậy và cây dại, phía sau hướng về Cư xá Bắc Hải.
"Tôi đứng trên một ngôi mộ cao nhìn xuống. Thi hài rất nhiều, đa số là nam giới. Người ta khiêng xuống hố, xếp thành từng lớp rồi cắm nhang. Sau đó xe ủi tiến vào lấp đất", ông Thịnh nhớ lại.
Ông Thịnh kể, ông đã đứng quan sát khoảng một giờ trước khi bị những người làm nhiệm vụ phát hiện và đuổi đi. Theo ký ức của ông Thịnh, hố chôn tập thể nằm gần trục đường thẳng từ cổng nghĩa địa vào nhà xác, thuộc khu vực đất thấp phía sau nhà xác hướng về Cư xá Bắc Hải. Ông sẵn sàng cùng cơ quan chức năng quay lại thực địa để đối chiếu xác định vị trí.
