Ký ức không thể quên của người lính K53

Những ngày tháng gian khổ của K53

Hành trình của Đội K53 là một hành trình đặc biệt. Theo hồi ức của ông Đỗ Quốc Phong, một thành viên K53 và sau này là Trưởng ban liên lạc của đội, sau hơn hai tháng hành quân bộ, đơn vị đến A Lưới, Thừa Thiên.

Tuy nhiên, tình hình chiến trường thay đổi. Vùng giải phóng Trị - Thiên bị thu hẹp và K53 nhận lệnh quay trở lại. Cuối năm 1965, đội tiếp tục nhận nhiệm vụ mở một tuyến đường giao liên mới.

Điều đó cho thấy cuộc sống của các đội viên K53 không phải là một hành trình đơn giản từ nơi này đến nơi khác.

Họ luôn phải thích nghi với tình hình chiến trường.

Đi đâu?

Làm nhiệm vụ gì?

Mở tuyến đường nào?

Đưa ai qua?

Những câu hỏi ấy có thể thay đổi theo từng ngày.

Nhưng có một điều không thay đổi: họ luôn phải hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Khoảnh khắc sinh tử

Trong ký ức của ông Nguyễn Phương Châm, có một sự kiện đặc biệt đau đớn mà nhiều năm sau ông vẫn không thể quên.

Đó là một trận bom đã cướp đi sinh mạng của đồng đội và khiến nhiều người khác bị thương.

Những người trẻ tuổi hôm ấy đang thực hiện nhiệm vụ của mình. Họ không biết rằng chỉ trong khoảnh khắc, cuộc sống có thể thay đổi hoàn toàn.

Bom đạn không phân biệt người lớn tuổi hay người trẻ.

Những người mới hôm qua còn cùng nhau trò chuyện, cùng nhau hành quân, hôm nay có thể đã nằm lại giữa chiến trường.

Tư liệu về lời kể của ông Châm cho biết trong một trận bom, ba đồng đội hy sinh và bảy người bị thương. Chính khoảnh khắc ấy trở thành ký ức sinh tử mà ông mang theo suốt nhiều thập kỷ.

Có lẽ điều khiến ký ức ấy đau đáu không chỉ là sự mất mát.

Đó còn là tuổi trẻ.

Những người hy sinh khi ấy còn quá trẻ.

Họ ra đi khi nhiều ước mơ của cuộc đời còn chưa kịp thực hiện.

Có người chưa kịp trở về thăm cha mẹ.

Có người chưa kịp lập gia đình.

Có người chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Bởi vậy, mỗi khi những người còn sống kể lại câu chuyện của K53, họ không chỉ kể về một đơn vị.

Họ đang kể thay cho những người đã không còn cơ hội kể câu chuyện của mình.

Tình đồng đội trong chiến tranh

Chiến tranh có thể khiến con người phải đối mặt với những thử thách khắc nghiệt nhất. Nhưng cũng chính trong hoàn cảnh ấy, tình đồng đội được thể hiện rõ ràng nhất.

Với K53, những người cùng xuất phát từ miền Bắc trở thành những người thân thiết giữa chiến trường.

Họ cùng hành quân.

Cùng ăn, cùng nghỉ.

Cùng làm nhiệm vụ.

Cùng chia sẻ những khó khăn.

Và khi một người gặp nạn, những người còn lại không thể coi đó là chuyện của riêng người ấy.

Đó chính là lý do những cựu đội viên K53 sau này vẫn tìm về nhau.

Thời gian có thể làm thay đổi mái tóc, sức khỏe và cuộc sống của mỗi người, nhưng tình đồng đội vẫn là sợi dây nối họ lại.

K53 sau này được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2010. Theo tư liệu của Hội Cựu TNXP Việt Nam, đến ngày toàn thắng, đơn vị đã hy sinh gần một nửa quân số; những người còn lại nhiều người là thương binh hoặc chịu ảnh hưởng của chất độc da cam.

Con số ấy nói lên sự khốc liệt của chiến tranh.

Nhưng đằng sau con số là những con người cụ thể.

Là những người bạn.

Những người đồng đội.

Những chàng trai, cô gái từng có tuổi trẻ giống như bao người trẻ hôm nay.

Sau chiến tranh, ký ức vẫn còn đó

Chiến tranh kết thúc.

Đất nước bước vào thời kỳ hòa bình.

Những người còn sống trở về và tiếp tục cuộc đời của mình.

Ông Nguyễn Phương Châm cũng vậy.

Nhưng chiến tranh không biến mất hoàn toàn khỏi ký ức.

Nó tồn tại trong những câu chuyện ông kể.

Trong những người đồng đội mà ông nhớ.

Trong những địa danh mà ông từng đi qua.

Và đặc biệt là trong ký ức về những người đã nằm lại.

Có một điều rất đáng trân trọng ở những cựu TNXP như ông Châm: họ không chỉ giữ ký ức cho riêng mình.

Họ kể lại.

Kể cho thế hệ sau.

Kể để những người trẻ hôm nay hiểu rằng cuộc sống hòa bình không tự nhiên mà có.

Kể để những người đã hy sinh không bị lãng quên.

Khi lịch sử được kể bằng ký ức của một con người

Nếu đọc sách giáo khoa, chúng ta biết năm 1965 cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt. Chúng ta biết có những lực lượng thanh niên xung phong được đưa vào chiến trường.

Nhưng khi nghe một người từng ở tuổi 20 kể lại, lịch sử trở nên gần gũi hơn rất nhiều.

Lịch sử không còn chỉ là những con số.

Lịch sử có khuôn mặt.

Có giọng nói.

Có những người bạn.

Có những giấc mơ còn dang dở.

Có những người mẹ chờ con.

Có những người đồng đội suốt đời nhớ về nhau.

Câu chuyện của ông Nguyễn Phương Châm vì thế có giá trị không chỉ ở những gì đã xảy ra mà còn ở khả năng kết nối quá khứ với hiện tại.

Bài học dành cho thế hệ trẻ

Điều lớn nhất mà câu chuyện K53 có thể trao lại cho học sinh hôm nay không phải là sự sợ hãi trước chiến tranh.

Đó là sự biết ơn đối với hòa bình.

Những người trẻ ngày ấy đã dành tuổi thanh xuân cho đất nước. Họ làm những công việc mà nhiều khi không được nhắc đến nhiều như những trận đánh lớn, nhưng lại vô cùng cần thiết.

Họ đưa người qua chiến trường.

Họ mở đường.

Họ làm giao liên.

Họ phục vụ đồng đội.

Và họ chấp nhận gian khổ.

Thế hệ trẻ hôm nay không phải sống trong hoàn cảnh ấy.

Các em không cần phải trải qua chiến tranh để thể hiện lòng yêu nước.

Lòng yêu nước hôm nay có thể bắt đầu từ những việc rất bình dị:

Học tập nghiêm túc.

Biết yêu thương gia đình.

Tôn trọng thầy cô.

Đoàn kết với bạn bè.

Giữ gìn trường lớp.

Biết trân trọng lịch sử.

Biết nói lời cảm ơn với những người đã hy sinh vì cuộc sống bình yên hôm nay.

Một ký ức cần được trao lại

Có thể một ngày nào đó, những người từng trực tiếp trải qua chiến tranh sẽ không còn đủ sức kể lại câu chuyện của mình.

Vì thế, việc lắng nghe và ghi nhớ những câu chuyện như của ông Nguyễn Phương Châm là rất quan trọng.

Mỗi câu chuyện là một mảnh ghép của lịch sử.

Mỗi nhân chứng là một cây cầu nối quá khứ với hiện tại.

Và mỗi thế hệ trẻ khi lắng nghe sẽ trở thành người tiếp tục giữ gìn ký ức ấy.

Hơn sáu mươi năm đã trôi qua kể từ ngày những chàng trai tuổi đôi mươi của K53 lên đường.

Thời gian đã thay đổi rất nhiều thứ.

Nhưng có những điều không nên thay đổi:

Đó là lòng biết ơn.

Là tình đồng đội.

Là trách nhiệm với quê hương.

Và là sự trân trọng đối với hòa bình.

Câu chuyện của ông Nguyễn Phương Châm, vì thế, không chỉ là câu chuyện của một cựu thanh niên xung phong.

Đó còn là câu chuyện về một thế hệ đã gửi lại tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Nguồn tư liệu chính: tư liệu về nhân chứng Nguyễn Phương Châm và Đội K53 được đăng trên Câu chuyện Lịch sử/Báo Thanh Niên; tư liệu của Hội Cựu TNXP Việt Nam và các bài viết về truyền thống Đội K53.