Ký ức mgười cựu chiến binh chống Pháp

Trong chuyến đi thâm nhập thực tế tìm hiểu Tiểu khu Trọng Con - chiếc nôi của quê hương cách mạng từ thập niên 40 của thế kỷ 20 tôi đã được nghe kể nhiều về ý trí kiên cường của nhân dân các dân tộc nơi đây trong những năm tháng đầy khó khăn gian khổ đấu tranh đánh, đuổi quân xâm lược trong thời kỳ chống Pháp, để bảo vệ và gìn giữ quê hương. Ngồi tiếp chuyện với tôi là anh Bí thư Đảng ủy xã Mai Thanh Vận, người dân tộc Tày chính gốc ở đây. Những cử chỉ mến khách của anh khiến tôi thêm ấm lòng, làm xua tan nỗi mệt mỏi trong chuyến hành trình suốt đoạn đường dài. Câu chuyện ban đầu vui vẻ, thân tình tôi liền gợi chuyện mục đích của chuyến đi này. Suy nghĩ một lát anh nở nụ cười rồi thong thả.

- Chuyện đánh Pháp, đuổi Nhật ngày xưa thì tôi không biết nhưng khi còn bé cũng được nghe bố kể lại nhiều trong những đêm đông lạnh giá cả nhà ngồi quây quần bên bếp lửa. Bởi vì bố tôi cũng là một trong 16 người đầu tiên của xã tham gia tiền khởi nghĩa, là vị lão thành cách mạng của xã này được tham gia trong thời gian đó.

Câu nói ấy khiến tôi không thể kìm nén sự tò mò, một niềm vui lóe sáng trong tâm. Tôi vội hỏi thăm:

- Ông cụ còn khỏe không anh?

Nghe câu hỏi của tôi, nét mặt anh thoáng buồn nhìn ra ngoài. Làn gió nhẹ lùa qua cửa sổ, khiến lòng người dịu êm rồi anh nói vừa đủ nghe.

- Bố tôi mất được gần 20 năm nay rồi, các vị lão thành cách mạng ở xã này cũng lần lượt về với tổ tiên cả, bây giờ trong xã còn duy nhất cụ Mai Xuân hiện nay đã gần tuổi 90 nhưng vẫn còn minh mẫn lắm.

Tôi thở phào nhẹ nhõm mừng cho chuyến đi dù gì thì cũng sẽ đạt được ý nguyện ấp ủ từ lâu. Theo lời kể của anh, thẳng đường bê tông thôn, men theo chân đồi tôi hỏi thăm tìm đến nhà cụ. Thấy có khách lạ, cụ chống gậy đứng đầu cầu thang đón, mời ngồi gian khách rồi ra khung bếp đang cháy dở, chờ cho ấm nước sôi rồi pha trà. Căn nhà sàn năm gian, mái lợp cọ thoáng mát, xung quanh có các ô cửa sổ đều có các con song được người thợ khéo tay trang trí theo họa tiết cổ xưa đều nhau trông rất đẹp. Để cụ khỏi ngỡ ngàng tôi liền nhanh nhảu thưa chuyện làm quen, rồi tìm cách gợi mở câu chuyện.

- Cháu nghe nói ngày xưa quân Nhật, Pháp đã đến nơi này rồi. Thời kỳ đó nhân dân các dân tộc ở vùng này chắc khổ lắm. Cháu rất muốn nghe chuyện về thời kỳ đó, cụ có thể kể lại cho cháu nghe được không? Cháu được biết các cụ lão thành cách mạng ở xã này giờ còn duy nhất mình cụ. Vì thế hôm nay cháu cố gắng hỏi thăm đến nhà cụ để thực tế nghe lại những câu chuyện lý thú trong thời kỳ đó, cụ vui lòng giúp cháu nhé.

Cụ già nghe xong lặng thinh, nhìn đi chỗ khác như đang suy tư điều gì. Một lúc lâu cụ mới thong thả từng câu khiêm tốn:

- Hồi ấy tôi còn trẻ lắm, lớn lên đã thấy bọn Nhật, Pháp đô hộ nước ta, chúng cướp của, bóc lột nhân dân ta tàn bạo, đàn bà con gái không dám ra đường một mình. Đi làm ruộng, làm nương rẫy phải có cả đàn ông đông người cùng làm. Khi mùa thu hoạch mang về nhà còn bị chúng cướp đi. Dân làng sợ lắm nhưng không ai dám đánh lại. Mục đích xấu xa của chúng là làm cho đồng bào ta phải sống cuộc đời đói rách lầm than. Mình nghĩ chỉ có một cách tốt nhất để bảo vệ quê hương đất nước, trong đó có gia đình là tham gia cách mạng. Vì thế mình liền rủ mấy thanh niên cùng xã ghi tên vào đội Việt Minh tham gia cách mạng. Nghe được tin này bố mẹ kêu khóc, mắng chửi mình là con bất hiếu, nếu cố tình đi xa thì không nhận làm con nữa. Mình biết bố mẹ thương mình, không muốn cho con đi xa nên mới nói vậy thôi vì mình là con trai một mà. Lúc đó mình nghĩ cũng thương bố mẹ lắm không nỡ đi ngay, chờ khi bố mẹ nguôi ngoai rồi lựa lời phân tích cho bố mẹ hiểu.

Nói đến đây cụ ngừng lại nhìn tôi nở nụ cười móm mém khiến câu chuyện giữa khách và chủ trở nên thân thiết hơn. Tôi liền nắm lấy tay cụ khen ngợi, khích lệ, hành động gần gũi ấy khiến cụ tự tin hơn và kể say xưa quên cả sự dè dặt ban đầu. Không khí trong gian khách như ấm áp hơn. Tôi chú ý lắng nghe không bỏ qua chi tiết nào, thỉnh thoảng chêm vào một câu để câu chuyện thêm phần hấp dẫn. Ông cụ cười nét vui tươi kể rất thật lòng.

- Khi bố mẹ nghe xong nhìn nét mặt có vẻ bớt căng thẳng, mình có đà lấn tới rồi bố mẹ ra điều kiện.

- Điều kiện gì vậy cụ?

Cụ cười vô tư nhìn xung quanh rồi nói vui vẻ. Nhìn gương mặt cụ lúc này càng thêm phúc hậu, tôi cũng vui lây. Rồi cụ nói có vẻ quan trọng.

- Bố mẹ bắt phải lấy vợ để có người chăm sóc và làm việc nhà thay mình. Nghe cũng có lý, suy nghĩ một lúc mình đồng ý ngay. Nhưng lấy ai còn chưa biết vì từ ngày bố mẹ cho đi học bình dân đến lớn thì mình chưa dám ngỏ lời yêu ai, mà nhìn thấy cô gái nào hai tai cũng đỏ lên rồi, xấu hổ lắm. Để đạt được ý định của mình bố mẹ nói sao, lấy ai thì mình cũng chấp nhận. Từ ngày đó trở đi bố mẹ vui vẻ lắm, nhờ người mai mối cho. Thế rồi thời gian sau cái gì đến sẽ đến. Đám cưới của mình được tổ chức linh đình, mình cùng đoàn nhà trai đội nón đi đón dâu phải đi qua ba thôn. Đến nơi mình mới biết mặt người bạn trăm năm.

- Chắc cụ bà cũng đẹp lắm phải không?

Cụ nhìn tôi cười hồn nhiên đáp.

- Ừ trông cũng được. Sống với nhau mình mới hiểu được tính nết của bạn đời thật tuyệt vời, không chỉ có sắc đẹp mà còn tháo vát, nhanh nhẹn, hiền, chịu khó làm việc, tính tình lại nết na… Không biết các cụ ngắm chọn con dâu từ lúc nào mà có con mắt tinh tường đến vậy, mình thật mãn nguyện. Từ ngày lấy được con dâu bố mẹ mình như khoẻ ra rất nhiều. Không khí trong nhà ấm cúng hẳn lên.

Lặng yên một lát rồi cụ kể tiếp.

- Cháu biết không, khi cưới vợ được hơn tháng thì có giấy báo đi làm cách mạng, từ tháng 5 - 1945 lúc này gia đình đang vui vẻ, hạnh phúc, việc xa gia đình nhất là xa người vợ trẻ thật khó khăn, nhưng vì lòng yêu quê hương đất nước đánh giặc bảo vệ quê hương đem lại sự bình an cho mọi người là điều cấp bách, vì thế mình quyết tâm ra đi. Đến địa điểm tập trung mình cùng mọi người được nhập ngay vào đội quân Việt Minh đánh đuổi Nhật và bọn quốc dân Đảng tại Tiểu khu Trọng Con. Sau đó, cùng đơn vị tập luyện và củng cố lực lượng, sau khi có lệnh đơn vị của mình phải rời địa điểm cũ chuyển đến huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang tham gia đánh Pháp. Trong thời gian đó mình cùng đồng đội chiến đấu hăng lắm, không sợ hy sinh, tuân thủ mệnh lệnh, sẵn sàng xông thẳng vào đồn giặc khi có chiến sự. Kết quả đã đem lại vinh dự cho mình là lập được chiến công đầu tiên. Trận đó mình cùng với anh Nông Quang Đại người ở Na Hang tỉnh Tuyên Quang đã bắn cháy một ca nô của Pháp bằng súng trung liên. Sau đó mình cùng đồng đội đuổi Pháp đến tận Việt Trì.

Kể đến chiến công đầu đời mắt cụ sáng lên và lời kể thêm hấp dẫn.

- Chiến công đầu của mình tuy không lớn nhưng đã đánh dấu một bước ngoặt trong đời quân ngũ. Mình được cấp trên khen ngợi, động viên kịp thời. Sau trận đánh đó đơn vị của mình lại có lệnh quay lên huyện Hoàng Su Phì. Mọi nhiệm vụ được giao mình đều hoàn thành xuất sắc và được cấp trên tin tưởng phong cho làm tiểu đội phó. Ở căn cứ điểm ấy một thời gian ngắn, chiến sự càng lúc càng gay go hơn, quân Pháp bổ sung lực lượng, dàn trận chiếm biên giới Việt – Lào. Mọi âm mưu của chúng không thể che mắt được chúng ta. Tiểu đội của mình có lệnh khẩn cấp chuyển sang giúp nước bạn Lào. Lần đầu tiên đến một nơi xa lạ của tỉnh Sầm Nưa thuộc bắc Lào, mình đã cùng đồng đội đánh trận đầu ở Xiềng Khọ. Nhờ có lòng quyết tâm sắt đá và ý chí kiên trung, cả đơn vị lúc đó đã đánh thắng đồn giặc đem lại niềm tin cho nước bạn. Sau trận đánh đó, cấp trên đánh giá rất cao về trí thông minh, sự khéo léo của mình tham mưu cho thủ trưởng. Một niềm vinh dự sau chiến công đó mình được vinh dự đứng trong hàng ngũ Đảng Lao động Việt Nam lúc đó mới sắp tròn 21 tuổi.

Câu chuyện đang hấp dẫn chợt có tiếng xe máy to dần vào nhà. Người khách lên nhà vui vẻ chào rồi nhanh nhẹn ngồi đối diện và trịnh trọng đưa cho cụ một mảnh giấy kèm theo câu nói.

- Thứ 5 tuần sau xã mình long trọng tổ chức kỷ niệm ngày thành lập Chi bộ xã đầu tiên, thay mặt Đảng ủy xã cháu chuyển giấy, mời cụ cố gắng đến dự và chuẩn bị một bài phát biểu góp phần cho buổi lễ thêm long trọng cụ nhé. Sáng sớm hôm đó cụ chờ ở nhà, lãnh đạo xã sẽ cho người đến đón cụ.

Thấy vậy tôi cũng nói thêm mấy câu để cụ tăng thêm niềm vui.

- Ôi! Thật vinh dự quá! Cụ là người quan trọng nhất trong buổi lễ ngày hôm đó rồi. Cháu chúc mừng cụ nhé.

Câu nói vừa dứt tôi để ý thấy nét mặt cụ thoáng ửng hồng, nhìn khách, lộ rõ niềm vui. Người khách nói thêm câu gì bằng tiếng Tày. Thấy vậy tôi cũng tìm cách nhường lời lại cho hai người rồi chào tạm biệt. Cụ vui vẻ bắt tay tôi gửi lời chào thân thiết.

Rời khỏi nhà cụ, nắng chiều đã khép lại vệt dài phía chân núi xa xa. Hơi ấm từ lòng bàn tay cụ truyền sang tôi như tăng thêm ý chí, nghị lực. Tôi thầm cảm phục sự quyết tâm sắt đá của người chiến sỹ tiền khởi nghĩa lúc bấy giờ thật sâu đậm, ý trí yêu nước thương dân tăng lên gấp bội. Họ đã hy sinh tình cảm cao quý của bản thân, gia đình để đi làm nhiệm vụ cách mạng không phải ai cũng làm được như cụ. Đặc biệt là ý chí vượt qua mọi khó khăn, gian khổ đóng góp công sức nhỏ bé của mình, góp phần giải phóng dân tộc, đem lại độc lập tự do, sự an bình cho quê hương, đất nước. Họ luôn giữ vững lời thề sắt son “Trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”. Là người lính cụ Hồ dù ở cương vị nào cũng tỏa sáng để lại tiếng thơm cho con cháu mai sau.