KÝ ỨC MỘT THỜI ÁO XANH

Có những màu áo đi qua năm tháng rồi trở thành ký ức.

Có những màu áo không mang vẻ hào nhoáng, nhưng chỉ cần nhìn thấy thôi cũng đủ khiến người ta nhớ về một thời tuổi trẻ đã sống, đã cống hiến và đã không tiếc những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Với tôi, đó là màu áo xanh.

Màu áo của một thời thanh niên xung phong.

Màu áo đã cùng chúng tôi đi qua những cung đường gian khó, những tháng ngày khốc liệt của chiến tranh và cả những năm tháng xây dựng quê hương sau ngày đất nước hòa bình.

Ngày ấy, chúng tôi còn trẻ lắm.

Có người vừa rời mái trường.

Có người vừa rời ruộng đồng.

Có cô gái mới đôi mươi, mái tóc còn dài, nụ cười còn trong veo.

Có chàng trai chưa kịp nói lời yêu với người con gái mình thương.

Chúng tôi có những ước mơ riêng.

Nhưng khi Tổ quốc cần, tất cả cùng khoác lên mình màu áo xanh và lên đường.

Ngày chúng tôi đi, mẹ tôi đứng trước cửa.

Mẹ không nói nhiều.

Bà chỉ đưa cho tôi một chiếc khăn tay đã được giặt sạch.

“Con cầm lấy. Đi đâu cũng phải giữ gìn sức khỏe.”

Tôi cười:

“Con đi một thời gian rồi sẽ về.”

Mẹ gật đầu.

“Ừ. Mẹ chờ.”

Tôi không biết rằng câu nói “một thời gian” ấy lại kéo dài bằng cả một tuổi trẻ.

Những ngày đầu ở đơn vị, chúng tôi nhớ nhà vô cùng.

Nhưng nỗi nhớ nhanh chóng được thay bằng những công việc không tên.

Lấp hố bom.

San đường.

Vận chuyển lương thực.

Giúp bộ đội mở đường.

Có những ngày làm việc từ sáng sớm đến tối muộn.

Có những đêm vừa đặt lưng xuống đã nghe tiếng gọi tập hợp.

Mệt, nhưng không ai than.

Bởi bên cạnh chúng tôi là đồng đội.

Một người mệt, người khác giúp.

Một người nhớ nhà, cả nhóm lại kể chuyện quê hương.

Một cô gái nhận được thư nhà, cả đội xúm lại hỏi:

“Nhà có gửi quà không?”

Cô cười:

“Có mấy củ khoai thôi.”

Thế là cả nhóm chia nhau.

Khoai chẳng đủ no.

Nhưng tiếng cười thì đầy cả căn lán.

Đó là những ngày tháng gian khổ mà đẹp đẽ.

Bởi chúng tôi có nhau.

Tôi nhớ nhất là những đêm bên ánh đèn nhỏ.

Chúng tôi thường ngồi thành từng nhóm, kể cho nhau nghe về quê hương.

Người nhớ cánh đồng.

Người nhớ dòng sông.

Người nhớ mẹ.

Có người nhớ một người con gái đang chờ ở quê nhà.

Chúng tôi thường nói về ngày hòa bình.

Một người bảo:

“Sau này tôi về cưới vợ.”

Người khác cười:

“Còn tôi sẽ xây nhà cho mẹ.”

Tôi nói:

“Tôi chỉ muốn được về quê, đi trên con đường làng mà không phải nghe tiếng bom.”

Tất cả cùng im lặng.

Bởi đó là ước mơ chung.

Một cuộc sống bình thường.

Một bữa cơm đủ đầy.

Một buổi chiều được trở về nhà.

Nhưng chiến tranh đã lấy đi của chúng tôi nhiều hơn những gì chúng tôi tưởng.

Có những người bạn đã không trở về.

Có người nằm lại trên cung đường hôm qua còn cùng chúng tôi trò chuyện.

Có người ra đi khi tuổi đời mới ngoài đôi mươi.

Mỗi lần mất đi một người, chúng tôi lại lặng lẽ nhìn màu áo xanh của mình.

Màu áo vẫn còn đó.

Nhưng một người đã vĩnh viễn không còn đứng bên chúng tôi nữa.

Chúng tôi không có nhiều thời gian để khóc.

Công việc vẫn phải tiếp tục.

Con đường vẫn phải thông.

Những chuyến xe vẫn phải đi.

Và chúng tôi lại đứng lên.

Bởi chúng tôi hiểu rằng nếu dừng lại, sự hy sinh của đồng đội sẽ càng đau đớn hơn.

Rồi ngày hòa bình cũng đến.

Chúng tôi trở về.

Có người trở về với mái tóc đã bạc.

Có người mang theo những vết thương.

Có người trở về trong vòng tay của mẹ.

Nhưng cũng có những người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Tôi trở về quê vào một buổi chiều.

Mẹ đứng bên cổng.

Bà già đi nhiều.

Tôi bước xuống xe.

“Mẹ…”

Mẹ nhìn tôi rất lâu rồi ôm lấy tôi.

Tôi không khóc.

Nhưng trong vòng tay mẹ, tôi biết mình đã thực sự trở về.

Những năm tháng sau đó, chúng tôi mỗi người một cuộc sống.

Người làm ruộng.

Người làm cán bộ.

Người lập gia đình.

Người chuyển đến nơi khác sinh sống.

Nhưng mỗi khi gặp nhau, chỉ cần nhìn thấy màu áo xanh của những người đồng đội, chúng tôi lại như trở về tuổi đôi mươi.

Chúng tôi nhắc về những người đã nằm lại.

Nhắc về những đêm hành quân.

Nhắc về những củ khoai chia nhau.

Nhắc về những lá thư nhà.

Và nhắc về những ước mơ ngày ấy.

Có những chuyện đã quên.

Nhưng tên của những người đã hy sinh thì chưa bao giờ quên.

Nhiều năm sau, tôi cùng những người bạn trở lại nơi từng chiến đấu.

Cảnh vật đã thay đổi rất nhiều.

Con đường ngày xưa giờ đã rộng.

Những hố bom ngày nào không còn nữa.

Những cánh rừng xanh trở lại.

Một nhóm đoàn viên trẻ đang tham gia hoạt động tình nguyện.

Nhìn những màu áo xanh trẻ trung ấy, tôi bỗng thấy mình của hơn nửa thế kỷ trước.

Tôi mỉm cười.

Một bạn trẻ hỏi:

“Bác ơi, ngày trước các bác mặc áo xanh như chúng cháu ạ?”

Tôi gật đầu.

“Ừ. Cũng màu áo ấy.”

Bạn trẻ cười:

“Ngày trước các bác làm gì ạ?”

Tôi nhìn những người đồng đội bên cạnh.

Rồi nhìn những con đường đang trải dài trước mắt.

“Chúng bác làm những việc mà đất nước lúc ấy cần.”

Bạn trẻ im lặng.

Tôi nói tiếp:

“Còn hôm nay, đất nước cần các cháu làm những việc khác.”

“Nhưng màu áo này vẫn nhắc chúng ta một điều: đã khoác lên mình màu áo của tuổi trẻ thì phải biết sống có trách nhiệm với quê hương.”

Bây giờ, tôi đã già.

Chiếc áo xanh năm nào đã bạc màu.

Có chỗ sờn vai.

Có chỗ đã được vá lại.

Nhưng tôi vẫn giữ nó.

Không phải vì chiếc áo đẹp.

Mà bởi mỗi đường kim, mỗi vết sờn đều gắn với một kỷ niệm.

Nhìn chiếc áo, tôi nhớ tuổi trẻ.

Nhớ đồng đội.

Nhớ những người đã không trở về.

Nhớ một thời chúng tôi sống giản dị mà hết mình.

Có lẽ rồi một ngày, chúng tôi cũng sẽ không còn nữa.

Nhưng tôi tin màu áo xanh sẽ vẫn còn.

Thế hệ sau sẽ tiếp tục khoác lên mình màu áo ấy.

Không phải để đi qua chiến tranh.

Mà để đi qua những công việc của thời bình.

Để tình nguyện.

Để cống hiến.

Để giúp đỡ cộng đồng.

Để xây dựng quê hương.

Chiều hôm ấy, trước khi chia tay những đoàn viên trẻ, tôi nói:

“Các cháu có biết vì sao chúng bác quý màu áo xanh đến vậy không?”

Một bạn trả lời:

“Vì đó là màu áo của tuổi trẻ ạ?”

Tôi mỉm cười.

“Đúng. Nhưng hơn thế nữa, đó là màu áo của trách nhiệm.”

Tôi nhìn những gương mặt trẻ trước mắt.

“Ngày trước, chúng bác khoác màu áo xanh để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Hôm nay, các cháu khoác màu áo xanh để xây dựng quê hương. Mỗi thời một nhiệm vụ, nhưng tình yêu đất nước thì không thay đổi.”

Gió chiều thổi qua.

Những tà áo xanh bay nhẹ.

Tôi bỗng thấy thời gian như quay trở lại.

Một thời áo xanh.

Một thời tuổi trẻ.

Một thời đã đi qua chiến tranh để đổi lấy hòa bình.

Ký ức một thời áo xanh có thể nằm lại trong những chiếc áo đã bạc màu, những lá thư đã úa vàng và những con đường xưa cũ. Nhưng tinh thần của một thế hệ thanh niên dám sống, dám cống hiến và dám hy sinh sẽ còn mãi.

Bởi màu áo có thể cũ theo năm tháng.

Nhưng tuổi trẻ và tình yêu quê hương mà màu áo ấy mang theo thì không bao giờ cũ.