KÝ ỨC MỘT THỜI KHÔNG QUÊN TRÊN MẢNH ĐẤT ĐỨC AN

KÝ ỨC MỘT THỜI KHÔNG QUÊN TRÊN MẢNH ĐẤT ĐỨC AN 

Từ Đắk Song, Đắk Nông năm xưa đến xã Đức An, tỉnh Lâm Đồng hôm nay 

Có những vùng đất được nhớ bằng những mùa hoa. Có những vùng đất được nhớ bằng tiếng cồng chiêng giữa đại ngàn, bằng những con đường đất đỏ bazan, bằng những nương rẫy xanh ngút ngàn và những buổi chiều gió cao nguyên lồng lộng.

Nhưng cũng có những vùng đất được nhớ bằng những năm tháng chiến tranh, bằng dấu chân người lính, những con đường hành quân trong rừng sâu, những hầm trú ẩn giữa đại ngàn và những con người đã gửi lại tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Đức An hôm nay là một vùng quê bình yên. Nhưng phía sau sự bình yên ấy là một phần ký ức không thể nào quên. Đó là ký ức về một thời hoa lửa. 

Khi mảnh đất Đắk Song còn in dấu chân người lính

Ngày nay, nhắc đến Đức An, người ta dễ nghĩ đến một vùng quê đang từng ngày đổi mới, những con đường rộng mở, những bon làng đoàn kết, những vườn cà phê xanh mướt và cuộc sống ngày càng khởi sắc.

Nhưng trở về với những trang sử của Đắk Nông, chúng ta sẽ thấy vùng đất này từng là một địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng trong các cuộc kháng chiến. 

Trong kháng chiến chống Mỹ, khu vực Đắk Song nằm trên một trong những không gian quan trọng của tuyến hành lang chiến lược Bắc – Nam. Năm 1960, lực lượng Đoàn B90 đã bắt liên lạc với lực lượng vũ trang Phước Long – Đông Nam Bộ tại khu vực đường số 14, nay thuộc địa bàn huyện Đắk Song. Sự kiện này góp phần khai thông tuyến hành lang chiến lược, tạo điều kiện để sức người, sức của từ hậu phương chi viện cho chiến trường miền Nam.

Đó không chỉ là những con đường trên bản đồ. Đó là những con đường được mở bằng mồ hôi, máu và sự hy sinh của biết bao con người. Giữa núi rừng Tây Nguyên ngày ấy, mỗi bước chân của người lính đều có thể đối diện với hiểm nguy.

Có những người ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Có những chàng trai, cô gái vừa rời mái nhà, rời cha mẹ, rời người thương để lên đường. Họ không biết ngày trở về. Nhưng họ biết một điều: Đất nước đang cần họ.

Những người con của đại ngàn

Trong những năm tháng chiến tranh, không chỉ có những người lính trực tiếp cầm súng chiến đấu. Phía sau họ là cả một hậu phương. Đó là những người mẹ ngày đêm chờ con. Là người vợ tiễn chồng ra trận. Là những cô gái, chàng trai tuổi đôi mươi gùi từng bao gạo, tải từng vật dụng, dẫn đường, bảo vệ cán bộ, chăm sóc thương binh.

Là đồng bào các dân tộc M’Nông, Mạ và nhiều cộng đồng cư dân Tây Nguyên đã góp sức người, sức của cho cách mạng.

Tư liệu lịch sử của tỉnh Đắk Nông ghi nhận từ những năm 1950, các lực lượng cách mạng đã xây dựng cơ sở ở khu vực Nâm Nung; đồng bào địa phương tham gia bảo vệ căn cứ, đóng góp lương thực, ngày công và xây dựng hệ thống phòng thủ phục vụ kháng chiến.

Vì vậy, câu chuyện thời hoa lửa của Đức An không chỉ là câu chuyện của những người mặc áo lính.

Đó còn là câu chuyện của nhân dân. Mỗi người một việc; Mỗi người một phần đóng góp; Người cầm súng nơi tiền tuyến; Người gùi lương nơi hậu phương; Người dẫn đường giữa rừng sâu; Người giấu cán bộ trong những căn nhà nhỏ; Người mẹ âm thầm chờ đợi. Và tất cả cùng hướng về một niềm tin: Ngày đất nước hòa bình.

Một thời tuổi trẻ gửi lại nơi chiến trường.  

Có lẽ điều khiến những câu chuyện chiến tranh trở nên xúc động nhất không phải chỉ là những trận đánh. Mà là tuổi trẻ của những người đã đi qua chiến tranh. Ngày ấy, họ cũng từng có ước mơ. Họ cũng muốn được học hành, lập gia đình, xây dựng một mái nhà; Họ cũng có những người mình thương. Nhưng khi Tổ quốc cần, họ gác lại tất cả. Có người lên đường khi mới mười tám, đôi mươi. Chiếc ba lô trên vai nhẹ hơn rất nhiều so với những điều họ phải mang trong lòng. Đó là nỗi nhớ gia đình; Là nhớ mẹ; Nhớ cha; Nhớ một mái nhà nhỏ giữa quê hương; Nhớ tiếng cười của người thân. Nhưng giữa tiếng bom đạn, những nỗi nhớ ấy được cất sâu vào trái tim. Người lính chỉ biết tiến về phía trước. Bởi phía sau họ là quê hương; Là đồng bào; Là đất nước.

Đồi Đạo Trung – một phần ký ức của vùng đất Đắk Song

 Cách Đức An không xa là những địa danh từng ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt của vùng Đắk Song. Trong đó có Đồi Đạo Trung, nay thuộc xã Nâm N’Jang. Đây là nơi từng diễn ra những trận đánh có ý nghĩa quan trọng trong kháng chiến chống Mỹ. Địch từng xây dựng chốt Đạo Trung với mục đích ngăn chặn tuyến chi viện của lực lượng cách mạng từ khu vực biên giới Campuchia về Nâm Nung và Khu 6. Cuối năm 1973, đầu năm 1974, quân ta tổ chức tiến công vị trí này.

Ngày hôm nay, rừng cây đã xanh trở lại. Con đường đi qua những vùng đất từng vang tiếng súng nay đã có cuộc sống bình yên. Nhưng nếu đứng thật lâu giữa núi rừng, có lẽ chúng ta sẽ hiểu rằng: Có những nơi thời gian không thể xóa đi ký ức. Bởi dưới mỗi bước chân hôm nay có thể là nơi từng có một người lính đi qua. Có thể là nơi một người mẹ từng chờ con. Có thể là nơi một người chiến sĩ đã nằm lại mãi mãi.

Những người trở về sau chiến tranh

Chiến tranh rồi cũng kết thúc. Nhưng với những người lính, chiến tranh không phải lúc nào cũng kết thúc vào ngày tiếng súng ngừng vang. Nó còn ở lại trong ký ức. Trong những vết thương trên cơ thể; Trong những đêm mất ngủ; Trong ánh mắt mỗi khi nhắc đến người đồng đội đã không trở về.

Có những người may mắn trở lại quê hương. Họ tiếp tục sống, lao động, xây dựng gia đình. Có người trở thành cán bộ; Có người trở về làm nông; Có người tham gia công tác Hội Cựu chiến binh; Có người âm thầm sống giữa bon làng, không kể nhiều về những gì mình từng trải qua.

Nhưng mỗi khi có dịp nói chuyện với thế hệ trẻ, ký ức lại trở về. Họ kể về đồng đội; Kể về những năm tháng gian khổ; Kể về những con đường rừng; Kể về những lần hành quân trong đêm; Kể về những người đã nằm lại.

Và cuối cùng, họ thường nói một điều rất giản dị: “Các cháu hôm nay được sống trong hòa bình là điều quý giá nhất. Hãy biết trân trọng.”

Từ ký ức của người lính đến trách nhiệm của tuổi trẻ Đức An hôm nay 

Một buổi gặp gỡ giữa đoàn viên thanh niên và các cựu chiến binh có thể chỉ diễn ra trong vài giờ. Nhưng những câu chuyện được kể trong buổi gặp ấy có thể ở lại trong lòng một người trẻ suốt cả cuộc đời.

Khi một người lính già mở lại những tấm ảnh cũ...; Khi đôi bàn tay đã run run lần giở từng trang giấy...; Khi ông kể tên từng người đồng đội...; Không khí bỗng chùng xuống.

Bởi phía sau mỗi cái tên là một cuộc đời. Có người đã trở về; Có người mãi mãi không trở về; Có người may mắn được nhìn thấy ngày đất nước thống nhất; Có người chỉ kịp gửi tuổi thanh xuân của mình lại giữa đại ngàn. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, những câu chuyện ấy chính là những bài học sống động nhất về lòng yêu nước.

Không cần những lời nói quá lớn lao. Chỉ cần biết sống tử tế; Biết yêu thương gia đình; Biết đoàn kết với cộng đồng; Biết giữ gìn quê hương; Biết trân trọng hòa bình; Biết nỗ lực học tập, lao động và cống hiến. Đó cũng chính là cách thế hệ trẻ tiếp nối những điều mà cha anh đã từng gửi gắm.

Đức An hôm nay – bình yên trên những con đường từng đi qua chiến tranh 

Sau những biến động của lịch sử và những thay đổi địa giới hành chính, vùng đất Đức An hôm nay thuộc tỉnh Lâm Đồng mới. Trang thông tin điện tử chính thức của xã Đức An hiện cũng đang tiếp tục duy trì các hoạt động tri ân gia đình chính sách, người có công và giáo dục truyền thống trên địa bàn.

Nhưng dù tên gọi địa phương có thay đổi theo thời gian, ký ức về quê hương thì không bao giờ mất đi. Đắk Song của ngày hôm qua. Đức An của hôm nay. Và vùng đất Lâm Đồng mới của tương lai. Tất cả đều được nối với nhau bằng một dòng chảy lịch sử. Dòng chảy ấy được tạo nên từ mồ hôi của người lao động, từ sự hy sinh của các thế hệ cha anh và từ khát vọng xây dựng quê hương của những người đang sống hôm nay.

Buổi sáng ở Đức An bây giờ thật yên bình. Trên những con đường quê, trẻ em đến trường. Những người nông dân bắt đầu một ngày làm việc mới. Những vườn cà phê xanh ngát trong nắng. Tiếng xe cộ, tiếng nói cười thay cho tiếng bom đạn năm nào. Và ở đâu đó, có những người cựu chiến binh vẫn lặng lẽ ngồi bên hiên nhà. Họ đã già; Mái tóc đã bạc; Đôi bàn tay đã chai sần. Nhưng khi nhắc đến hai tiếng “Tổ quốc”, ánh mắt họ vẫn sáng lên.

Câu chuyện chưa bao giờ khép lại

“Câu chuyện thời hoa lửa” không phải chỉ để kể về quá khứ. Mà là để người hôm nay hiểu vì sao mình có được cuộc sống hôm nay. Để những người trẻ biết rằng con đường mình đang đi từng được đánh đổi bằng tuổi xuân của biết bao thế hệ. Để những tiếng cười trẻ thơ hôm nay được đặt đúng vào giá trị của hai chữ hòa bình.

Để mỗi đoàn viên thanh niên hiểu rằng: Yêu nước hôm nay không nhất thiết phải là cầm súng ra chiến trường; Yêu nước có thể bắt đầu từ việc học tập tốt; Từ việc làm việc có trách nhiệm; Từ việc giữ gìn môi trường quê hương; Từ việc giúp đỡ người khó khăn; Từ việc gìn giữ văn hóa truyền thống’ Từ việc kính trọng người có công; Từ việc biết nói lời cảm ơn với những người đã hy sinh cho đất nước. Và quan trọng hơn cả, là sống sao cho xứng đáng với những người đã nằm lại để chúng ta được sống trong hòa bình.

** Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những con người năm xưa giờ đây đã bước sang tuổi xế chiều. Những cánh rừng từng che chở cho người lính nay đã phủ một màu xanh mới. Những con đường từng in dấu chân hành quân nay đã rộn ràng bước chân trẻ nhỏ đến trường.

Nhưng ký ức về một thời hoa lửa vẫn còn đó. Nó nằm trong câu chuyện của những người cựu chiến binh. Nằm trong những gia đình thương binh, liệt sĩ; Nằm trong những di tích lịch sử; Nằm trong từng trang sách.Và sâu hơn hết, nằm trong trái tim của quê hương Đức An.

Hôm nay, thế hệ trẻ Đức An được sống giữa một quê hương thanh bình. Xin hãy nhớ rằng: Hòa bình không phải món quà tự nhiên mà có. Đó là thành quả được đánh đổi bằng máu xương, tuổi trẻ và cả những cuộc đời của thế hệ cha anh.

Vì thế, hãy để ngọn lửa của một thời hoa lửa không bao giờ tắt. Ngọn lửa ấy sẽ được truyền từ người lính năm xưa đến thế hệ trẻ hôm nay. Từ những câu chuyện bên hiên nhà... Đến những buổi sinh hoạt Đoàn...Từ những trang lịch sử... Đến hành động của mỗi người trẻ.

Để rồi mai này, khi những người lính năm xưa không còn nữa, vẫn có một thế hệ tiếp tục kể: “Tôi đã nghe ông tôi kể về một thời hoa lửa trên mảnh đất Đức An…” Và câu chuyện ấy sẽ còn được kể mãi. Bởi lịch sử chỉ thật sự sống khi ký ức được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

TƯ LIỆU THAM KHẢO:

Tài liệu về lịch sử Đắk Nông: Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đắk Nông, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Đắk Nông (1930 – 2015), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, năm 2018. Đây là tài liệu quan trọng cung cấp những tư liệu về vùng đất, con người, truyền thống đấu tranh cách mạng của Nhân dân các dân tộc Đắk Nông, đặc biệt là giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Lịch sử Đảng bộ tỉnh Đắk Nông (1930 – 2005), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật, sử dụng để đối chiếu thêm các tư liệu về quá trình đấu tranh cách mạng của quân và dân Đắk Nông trong giai đoạn trước năm 1975.

Tư liệu về đường hành lang chiến lược Bắc – Nam: Tư liệu của tỉnh Đắk Nông về Đoàn B90 và Đoàn C200, đặc biệt là sự kiện ngày 30/10/1960, khi Đoàn B90 từ Nam Tây Nguyên bắt liên lạc với Đoàn C200 từ miền Đông Nam Bộ tại khu vực thôn Cây Xoài, xã Đắk Nia, nay thuộc thành phố Gia Nghĩa. Sự kiện này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nối liền hai vùng chiến lược Nam Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, khai thông tuyến hành lang chiến lược Bắc – Nam.

Tư liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Nông về chương trình “Ký ức khai thông đường hành lang chiến lược Bắc – Nam, đoạn qua tỉnh Đắk Nông”, trong đó tái hiện những đóng góp, gian khổ và sự hy sinh của các cán bộ, chiến sĩ tham gia mở và bảo vệ tuyến hành lang chiến lược.

Tư liệu về Khu di tích lịch sử Địa điểm bắt liên lạc khai thông đường Hồ Chí Minh, trong đó ghi nhận sự kiện B90 và C200 bắt liên lạc tại khu vực Cây Xoài, xã Đắk Nia. Đây là tư liệu quan trọng để tìm hiểu vai trò của Đắk Nông trong việc nối liền tuyến chi viện chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ.

Tư liệu về Đoàn B90 – C200: Đoàn B90 được thành lập để thực hiện nhiệm vụ mở đường hành lang chiến lược từ phía Bắc vào Nam Tây Nguyên; trong khi đó, Đoàn C200 từ miền Đông Nam Bộ tổ chức lực lượng tiến lên để tìm và bắt liên lạc. Sau nhiều tháng vượt qua địa hình rừng núi hiểm trở, thiếu thốn và nguy hiểm, hai lực lượng đã bắt được liên lạc vào 16 giờ ngày 30/10/1960. Sự kiện này trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử tuyến hành lang chiến lược Bắc – Nam và có ý nghĩa đối với việc nối liền Nam Tây Nguyên với Đông Nam Bộ. Qua câu chuyện của B90 – C200, có thể làm nổi bật hình ảnh những người cán bộ, chiến sĩ còn rất trẻ đã vượt qua núi rừng, bom đạn, đói rét và hiểm nguy để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Đây cũng là một trong những nội dung tiêu biểu để thể hiện chủ đề “tuổi trẻ sống, chiến đấu và cống hiến cho Tổ quốc” trong “Câu chuyện thời hoa lửa”.

Tư liệu về Di tích lịch sử Đồi Đạo Trung: Di tích lịch sử Địa điểm ghi dấu trận đánh Đồi Đạo Trung, thuộc thôn 9, xã Nâm N’Jang, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông, là địa điểm ghi dấu những trận đánh có ý nghĩa quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Theo tư liệu của Cổng thông tin du lịch Đắk Nông, do vị trí chiến lược quan trọng, Đồi Đạo Trung từng được đối phương xây dựng thành một chốt phòng thủ nhằm ngăn chặn tuyến chi viện của ta. Cuối năm 1973, đầu năm 1974, lực lượng của ta tổ chức đánh chốt Đạo Trung, góp phần mở rộng hành lang vận chuyển người và vật chất từ Quảng Đức sang Lâm Đồng. Di tích Địa điểm ghi dấu trận đánh Đồi Đạo Trung được UBND tỉnh Đắk Nông xếp hạng di tích cấp tỉnh ngày 22/11/2021 theo Quyết định số 2007/QĐ-UBND.

Tư liệu của ngành giáo dục địa phương cũng tham khảo Một số trận đánh của lực lượng vũ trang trên địa bàn tỉnh Đắk Nông trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2021 và Lý lịch di tích lịch sử Địa điểm ghi dấu trận đánh Đồi Đạo Trung, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, năm 2021.