Ký ức người lính với nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị

Thương binh Lê Xuân Chinh có dịp nhìn lại mình năm 19 tuổi trong bức ảnh tư liệu Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị tại lễ gặp mặt tri ân người có công trên cả nước, ngày 24/7.

Cuộc gặp mặt do Bộ Nội vụ cùng các cơ quan tổ chức nhân dịp 78 năm Ngày thương binh liệt sĩ. 250 đại biểu tham dự là nhân chứng lịch sử, thương bệnh binh, chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày, thân nhân liệt sĩ đại diện cho hơn 9,2 triệu người có công cả nước. Người cao tuổi nhất năm nay 102 và tham gia cách mạng từ tháng 4/1945, trẻ nhất là thương binh 32 tuổi.

Là một trong những nhân chứng tham gia giao lưu, thương binh Lê Xuân Chinh có dịp nhìn lại ảnh tư liệu chụp mình 53 năm trước, khi tham gia bảo vệ Thành cổ Quảng Trị trong mùa hè đỏ lửa năm 1972. Chân dung những người lính trẻ mũ tai bèo, treo súng, nói cười trong phút dừng bắn hiếm hoi giữa hai trận đánh được nhà báo Đoàn Công Tính chụp sáng 15/8/1972. Ảnh đăng trên báo Nhân dân ngày 2/9/1972 được đặt tên "Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị".

Ông Chinh năm ấy 19 tuổi, nhập ngũ một năm và được bổ sung quân số vào bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. 20 ngày sau khi bức ảnh được chụp, ông Chinh bị thương trong một trận đánh và được chuyển ra Bắc năm 1973. Ông kể khá bất ngờ khi thấy bức ảnh trên báo Nhân dân lúc đang điều trị vết thương tại chiến trường.

"Đồng đội hy sinh quá nhiều, những người còn lại không thể gục ngã vẫn giữ chắc tay súng để bảo vệ Thành cổ, bởi chúng tôi khi ấy luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của quân đội, tin rồi cuối cùng chúng ta sẽ giành thắng lợi", ông kể về nụ cười giữa khói lửa 53 năm trước.

Tháng 7 hàng năm, người cựu binh 72 tuổi cùng bạn chiến đấu vẫn trở về Quảng Trị thắp hương, cúng cơm cho đồng đội nằm lại. 10 người cùng quê thì 5 người ngã xuống - đó là niềm đau đáu của ông trong nhiều năm qua.

Cùng tham gia giao lưu, thương binh Lê Đức Luân, nguyên chiến sĩ pháo cao xạ Sư đoàn phòng không 367, luôn nhớ những trận sốt cao "thừa sống thiếu chết" khi bị thương nặng. Ông Luân nhập ngũ năm 1971, từng bám trụ chiến trường Quảng - Đà, đóng quân ở sân bay Khâm Đức khi vùng này mới giải phóng.

Đầu năm 1973, đơn vị nhận lệnh hành quân sâu vào phía Nam bởi có khả năng tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Đường hành quân khó khăn, xe kéo pháo phòng không nặng, tiến được hai bước lại lùi một bước. Trên trời là máy bay trinh sát của Mỹ, dưới đất có thể đụng độ biệt kích. Xe tải chuyển quân gặp máy bay ném bom, ông Luân bị thương nặng không thể tiếp tục chiến đấu. Trên đường trở ra Bắc, người thương binh "ba lần sốt cao gần chết", chuyển từ xe tải sang khiêng cáng, gần 6 tháng mới tới nơi.

"Hồi đi bộ đội tôi cao 1m70, nặng 65 kg, ra tới Bệnh viện Quân y 111 chỉ còn 37 kg vì bị thương lại sốt rét. Bác sĩ nhìn đầu tóc, râu ria, bảo nom như người rừng", người lính già đầu bạc kể chuyện.

Thương tật 92%, ông Luân nhiều năm điều trị ở Trung tâm Thuận Thành (Bắc Ninh). Những đồng đội điều trị với ông, người làm thơ, viết báo kiếm thêm nhuận bút; người học sửa máy móc thêm thu nhập và khỏa lấp nỗi đau khi trái gió trở trời.

"Hòa bình có được đánh đổi bằng xương máu của hàng triệu người, hạnh phúc của hàng triệu gia đình. Tôi mong rằng thế hệ trẻ hôm nay dù ở cương vị nào cũng hãy là người Việt Nam luôn biết phấn đấu, cống hiến không mệt mỏi", ông nhắn nhủ.