KÝ ỨC NGƯỜI THỢ MỘC – NGƯỜI LÍNH – NGƯỜI GIỮ LÀNG

Ông Trần Văn Hòa, 81 tuổi – huyện Điện Bàn, Quảng Nam (cũ) – thành phố Đà Nẵng.

Buổi sáng ở Điện Bàn bắt đầu rất chậm. Sương còn đọng trên ngọn tre, tiếng gà gáy vọng từ cuối xóm vào như đánh thức cả làng quê sau một đêm dài. Trong căn nhà gỗ ba gian đã ngả màu thời gian, ông Trần Văn Hòa ngồi bên chiếc bàn mộc cũ, chậm rãi mài lại lưỡi bào. Mỗi nhịp tay của ông đều đặn, thong thả, như thể ông đang mài cả ký ức của chính mình.

Ít ai nghĩ rằng, người thợ mộc hiền lành với mái tóc bạc trắng ấy từng đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh. Trước năm 1970, ông Hòa là thợ mộc có tiếng trong vùng. Từ bàn tay ông, những căn nhà tranh vách gỗ mọc lên, vững chãi giữa mưa bão miền Trung. Ông thường nói: “Nhà có chắc thì người ta mới yên lòng làm ăn.” Ước mơ của ông khi ấy rất giản dị: có một xưởng mộc nhỏ, truyền nghề cho con cháu, để làng không ai phải bỏ quê đi làm ăn xa.

Nhưng chiến tranh không cho phép người ta sống với những ước mơ yên bình ấy. Bom đạn trút xuống, nhiều căn nhà ông từng dựng nên bị phá hủy chỉ sau một đêm. Nhìn những tấm ván cháy xém, ông Hòa lặng người. Rồi một ngày, giấy gọi nhập ngũ đến. Ông xếp lại bào, đục, cưa, rời làng trong một buổi sáng mưa phùn.

Trong quân ngũ, ông Hòa vừa là người lính, vừa là thợ mộc của đơn vị. Ông đóng cáng tre cho thương binh, sửa thùng đạn, làm hầm trú ẩn. Giữa rừng sâu, tiếng đục gõ vào gỗ của ông nghe ấm áp lạ thường. Ông bảo, đó là âm thanh giúp ông nhớ rằng mình vẫn là một con người, không chỉ là một người cầm súng.

Có lần, trong một trận càn ác liệt, đơn vị phải rút gấp. Ông cùng đồng đội khiêng thương binh băng qua suối giữa đêm. Những tấm cáng tre do chính tay ông đóng đã cứu sống không ít người. “Lúc đó tôi nghĩ, nếu mình làm cáng không chắc, đồng đội có thể chết vì chính sự cẩu thả của mình,” ông trầm giọng.

Ngày hòa bình, ông trở về Điện Bàn. Làng xóm tiêu điều, nhiều ngôi nhà chỉ còn nền đất. Ông lại cầm bào, cầm đục, dựng lại từng căn nhà, từng cánh cửa. Ông không nhận tiền công cao, chỉ xin bữa cơm, chén nước. Với ông, được dựng lại làng quê sau chiến tranh đã là phần thưởng lớn nhất.

Giờ đây, khi tuổi đã ngoài tám mươi, ông Hòa vẫn giữ thói quen mài bào mỗi sáng. “Tôi từng cầm súng để giữ đất,” ông cười hiền, “giờ tôi giữ làng bằng gỗ.”