Ký ức sống mãi – Câu chuyện về một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng

Có những câu chuyện lịch sử không được lưu giữ bằng những trang sách dài, mà được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua lời kể của những người trong gia đình. Đó là câu chuyện về cụ Quách Thị Khối, một người mẹ sinh ra và lớn lên ở một vùng quê nông nghiệp thuộc Thanh Hóa, đã trải qua những năm tháng chiến tranh với những mất mát lớn lao của một người mẹ có các con ra trận.

Theo lời kể của gia đình, cụ Quách Thị Khối sinh được năm người con, gồm ba người con trai và hai người con gái. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, các con trai của cụ lần lượt lên đường làm nhiệm vụ. Với một người mẹ, mỗi lần tiễn con đi là một lần đối diện với nỗi lo lắng và đau đớn. Thế nhưng, cụ vẫn động viên các con hoàn thành nhiệm vụ với quê hương, đất nước.

Sự hy sinh của cụ và những mất mát mà gia đình phải chịu đựng đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ đối với con cháu.

Những người con ra đi trong chiến tranh

Trong số những người con của cụ Quách Thị Khối có liệt sĩ Bùi Đức Hồng và liệt sĩ Bùi Văn Phương.

Theo lời kể được gia đình lưu giữ, người con cả Bùi Đức Hồng hy sinh năm 1971 tại chiến trường phía Nam. Cho đến nay, gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của ông. Đối với người thân, việc chưa xác định được nơi an nghỉ của một người đã hy sinh vì đất nước luôn là nỗi day dứt khó nguôi.

Người con thứ ba là liệt sĩ Bùi Văn Phương, hy sinh năm 1968 trong thời kỳ chiến tranh diễn ra ác liệt tại khu vực Đường 9 – Khe Sanh, Quảng Trị. Khu vực này là một trong những chiến trường ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ năm 1968.

Hai người con đã nằm lại nơi chiến trường, còn một người con trai khác của cụ may mắn trở về sau chiến tranh. Những số phận khác nhau ấy tạo nên một câu chuyện gia đình vừa đau thương vừa giàu ý nghĩa về sự hy sinh của những người mẹ và những người con trong chiến tranh.

Hành trình tìm lại người đã khuất

Sau chiến tranh, việc tìm kiếm phần mộ liệt sĩ là một hành trình dài và đầy khó khăn đối với nhiều gia đình. Với gia đình cụ Quách Thị Khối cũng vậy.

Theo lời kể của gia đình, phải đến năm 2017, người thân mới xác định được nơi an nghỉ của liệt sĩ Bùi Văn Phương tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị.

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người con ra đi, gia đình mới có thể xác định được nơi ông nằm lại. Đó là khoảnh khắc có ý nghĩa đặc biệt đối với những người ở lại. Nỗi đau mất mát không thể xóa nhòa, nhưng việc tìm được phần mộ giúp gia đình có một nơi để tưởng nhớ, hương khói và tri ân.

Đến mùa hè năm 2025, con cháu trong gia đình mới có dịp trực tiếp đến Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Hướng Hóa để thăm mộ ông.

Đứng trước phần mộ của người thân giữa vùng đất Quảng Trị, những người con, người cháu hôm nay có thể cảm nhận sâu sắc hơn khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại. Một người đã ra đi khi tuổi đời còn trẻ, còn những thế hệ sau chỉ có thể hình dung về ông qua những câu chuyện được gia đình kể lại.

Người mẹ ở lại phía sau

Trong chiến tranh, những người trực tiếp cầm súng thường được nhắc đến qua những trận đánh và chiến công. Nhưng phía sau mỗi người lính là một gia đình, một người mẹ, người vợ và những người thân ngày đêm mong ngóng.

Cụ Quách Thị Khối cũng là một người mẹ như thế.

Cụ đã tiễn những người con trai ra chiến trường và phải sống với nỗi lo không biết ngày nào con trở về. Hai người con đã hy sinh, một người con may mắn trở lại. Những năm tháng ấy chắc hẳn đã để lại trong cuộc đời cụ những mất mát không gì bù đắp được.

Việc cụ được truy tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng” năm 2015, theo thông tin gia đình cung cấp và bài viết được đăng tải, là sự ghi nhận đối với những hy sinh, mất mát của cụ và gia đình trong sự nghiệp đấu tranh bảo vệ Tổ quốc.

Danh hiệu ấy không chỉ dành cho riêng một người mẹ mà còn là sự tri ân đối với những người mẹ Việt Nam đã chịu đựng những mất mát to lớn trong các cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước.

Ký ức trở thành cội nguồn

Đối với thế hệ con cháu, những câu chuyện về cụ Quách Thị Khối và các liệt sĩ trong gia đình không còn là những dòng chữ xa xôi trong sách lịch sử.

Đó là câu chuyện về chính những người thân trong gia đình.

Đó là người bà, người cụ đã sống qua những năm tháng chiến tranh. Đó là người bác, người ông đã nằm lại nơi chiến trường. Đó là những lá thư, kỷ vật, câu chuyện được người đi trước truyền lại cho thế hệ sau.

Khi đứng trước những hàng bia mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Hướng Hóa, con cháu của gia đình càng cảm nhận rõ hơn giá trị của hai chữ hòa bình. Bởi đằng sau sự bình yên của cuộc sống hôm nay là những con người đã phải rời quê hương, gia đình để lên đường làm nhiệm vụ và có người đã không bao giờ trở về.

Những người đã hy sinh không thể trở lại, nhưng tên tuổi và câu chuyện về họ có thể tiếp tục được gìn giữ trong ký ức của gia đình và cộng đồng.

Lời nhắc nhở dành cho thế hệ hôm nay

Câu chuyện về cụ Quách Thị Khối và những người con của cụ là một phần ký ức của một gia đình, đồng thời cũng phản ánh một lát cắt trong lịch sử của biết bao gia đình Việt Nam thời chiến.

Có những người mẹ đã tiễn con đi và chờ đợi trong nhiều năm. Có những người con nằm lại nơi chiến trường mà gia đình phải mất hàng chục năm mới tìm được phần mộ. Có những người trở về nhưng mang theo ký ức không thể nào quên về đồng đội và những người thân đã mất.

Bởi vậy, việc ghi nhớ những người đã hy sinh không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà còn là sự tri ân của các thế hệ hôm nay đối với quá khứ.

Cụ Quách Thị Khối đã đi qua một cuộc đời với những mất mát lớn lao. Hai người con của cụ đã hy sinh; một người vẫn chưa được tìm thấy phần mộ, một người đã được gia đình tìm lại sau nhiều thập kỷ. Câu chuyện ấy nhắc nhở con cháu hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và gìn giữ những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng tuổi trẻ, mồ hôi, nước mắt và cả sự hy sinh.

Ký ức có thể lùi xa theo thời gian, nhưng sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc thì không bao giờ được phép lãng quên.