Ký ức tháng Tư của người lính Sư đoàn 10
Mười ngày xẻ núi mở lối vu hồi đèo Phượng Hoàng
Cuối tháng 3 năm 1975, sau đòn điểm huyệt Buôn Ma Thuột giải phóng toàn bộ Tây Nguyên, tàn quân địch hoảng loạn tháo chạy theo đường 21 (nay là Quốc lộ 26) về hướng duyên hải miền Trung. Để ngăn chặn bước tiến thần tốc của quân ta, quân đội Sài Gòn đã điều động Lữ đoàn dù 3 – lực lượng tổng trừ bị thiện chiến nhất – cấp tốc lập phòng tuyến chốt giữ đèo Phượng Hoàng, biến nơi đây thành “lá chắn thép” kiên cố hòng bảo vệ sườn phía tây tỉnh Khánh Hòa.
Đứng trước hệ thống công sự, bãi mìn và trận địa pháo dày đặc của địch trên đèo cao hiểm trở, Đại đội 11 (Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 24, Sư đoàn 10) nhận một mệnh lệnh đặc biệt: không đánh vỗ mặt mà phải bí mật luồn sâu qua những dải núi đá hiểm trở về phía huyện Ninh Hòa để bọc hậu, thực hiện đòn đánh vu hồi chặn đường rút chạy của giặc và ngăn viện binh địch từ căn cứ Dục Mỹ tràn lên.
Ông Lương Văn Nhân – khi ấy là cán bộ chính trị của Đại đội 11 – nhớ lại: "Lúc ấy rừng sâu không có đường đi, lính trinh sát đi trước dò từng bước, công binh đi sau phạt cây mở lối. Ròng rã gần 10 ngày đêm luồn rừng, chịu cảnh đói khát và muỗi vắt, toàn đơn vị mới bí mật tiếp cận được vị trí tập kết".
Đòn tập kích dưới chân cầu Suối Chình và ngày tàn của Lữ đoàn Dù 3
Vị trí ém quân của Đại đội 11 nằm ngay phía dưới cầu Suối Chình (xã Ninh Tây, huyện Ninh Hòa), chỉ cách địch vài trăm mét. Đơn vị nằm áp sát trận địa pháo 105mm gồm 10 khẩu pháo hạng nặng của địch đang điên cuồng nhả đạn lên đèo. Dưới sự chỉ huy chặt chẽ, các chiến sĩ cắn răng giữ bí mật tuyệt đối ngay sát nách giặc, kiên nhẫn chờ thời cơ phát hỏa.
Thời cơ vàng đã đến. Chiều 31/3/1975, trước sức ép tiến công mãnh liệt từ hướng Tây Nguyên của quân chủ lực ta, tuyến phòng thủ đèo Phượng Hoàng tan vỡ, tàn quân Lữ đoàn dù 3 hoảng loạn tháo chạy thành từng đoàn về phía Ninh Hòa. Đúng lúc này, các tay súng Đại đội 11 bất ngờ nổ súng đánh chặn từ phía sau, tạo thành gọng kìm bất ngờ khóa chặt đường rút lui của địch.
Đến sáng 1/4/1975, quân ta làm chủ hoàn toàn đèo Phượng Hoàng. Hàng trăm tên lính dù chạy dạt về các làng mạc Tân Lâm, Tân Tử, Đồng Thân (Tây Ninh Hòa) bị du kích và đồng bào địa phương đứng lên bao vây, bức hàng; số khác hoảng loạn chạy dạt qua Quốc lộ 1 về hướng Hòn Khói. Toàn bộ quân địch thuộc Lữ đoàn dù 3 bị tiêu diệt và bắt sống gọn gàng; ta thu giữ toàn bộ xe pháo, súng đạn nguyên vẹn. “Lá chắn thép” đèo Phượng Hoàng chính thức sụp đổ, mở toang cánh cửa tiến thẳng xuống dải đồng bằng ven biển.
Rộng mở cánh cửa đồng bằng và khí thế giải phóng Ninh Hòa
Bẻ gãy xong mắt xích phòng ngự kiên cố nhất của địch, toàn bộ đội hình Sư đoàn 10 như thác lũ cuộn trào tràn xuống đồng bằng. Đại quân tiến công đánh chiếm Trung tâm huấn luyện Lam Sơn – căn cứ biệt kích khét tiếng của địch tại Dục Mỹ – rồi tiến thẳng vào giải phóng huyện lỵ Ninh Hòa.
Khác hẳn với không khí căng thẳng nơi chiến hào khói lửa, khi đoàn xe quân sự và bộ binh ta tiến vào thị trấn Ninh Hòa, người dân hai bên đường đã đổ ra chật ních, vẫy cờ hoa đón chào đoàn quân chiến thắng trong niềm hân hoan tột cùng. Đơn vị của ông Lương Văn Nhân được lệnh dừng chân đóng quân tại khu vực Ngã ba Ninh Hòa một ngày đêm để chấn chỉnh đội hình, tiếp tế đạn dược và chuẩn bị cho mũi đột kích quyết định: giải phóng thị xã Nha Trang.
Rừng người đón bộ đội từ Đồng Đế đến Nhà Thông tin Nha Trang
Rạng sáng 2/4/1975, đội hình Sư đoàn 10 rầm rộ hành quân theo Quốc lộ 1 tiến về phía nam. Vừa vượt qua đèo Rù Rì, trước mắt người lính trẻ là toàn cảnh vịnh biển Nha Trang xanh biếc trong nắng sớm mùa xuân. Quân địch tan rã hoàn toàn, không còn khả năng kháng cự.
Hình ảnh thiêng liêng và xúc động nhất khắc sâu trong tâm trí người cán bộ chính trị Lương Văn Nhân là biển người đổ ra đường chào đón quân giải phóng. Từ khu vực cửa ngõ Đồng Đế, đoàn xe tiến dần vào trung tâm thị xã qua khu vực Nhà Thông tin (khu vực ngã sáu trung tâm thành phố).
Khúc khải hoàn chuyển giao từ chiến hào sang thời bình
Tiến vào tiếp quản thành phố biển Nha Trang trưa ngày 2/4/1975, người lính Sư đoàn 10 lập tức bắt tay vào nhiệm vụ mới: bảo vệ các công trình công cộng, thu gom vũ khí tàn quân địch bỏ lại trên đường phố, giữ gìn trật tự trị an và cùng chính quyền cách mạng ổn định đời sống nhân dân.
Hành trình từ cánh rừng già đèo Phượng Hoàng vượt suối mở lối bọc hậu, chọc thủng phòng tuyến Dục Mỹ và tiến vào trung tâm Nha Trang ngày 2/4/1975 của ông Lương Văn Nhân mãi là một mốc son chói lọi của cuộc đời binh nghiệp. Đó không chỉ là chiến công quân sự oanh liệt của Sư đoàn 10 anh hùng, mà còn là bản hòa ca bất tử về ngày hội non sông toàn thắng, nơi tiếng súng chiến tranh khép lại để nhường chỗ cho mùa xuân hòa bình vĩnh cửu.
