Ký ức Thành cổ và nụ cười chiến thắng
Câu chuyện về hoàn cảnh ra đời của bức ảnh lịch sử "Nụ cười chiến thắng bên thành cổ Quảng Trị" năm 1972. Giữa mưa bom bão đạn của 81 ngày đêm đỏ lửa, tinh thần lạc quan và ý chí sắt đá của những người lính trẻ tuổi đôi mươi đã được ghi lại, trở thành biểu tượng bất tử của khát vọng hòa bình.
Vào mùa hè năm 1972, chiến trường Quảng Trị trở thành "chảo lửa" khốc liệt nhất toàn cầu. Mỹ và chính quyền Sài Gòn mở cuộc phản kích tái chiếm Quảng Trị với khối lượng bom đạn khổng lồ tương đương sức công phá của 7 quả bom nguyên tử mà Mỹ đã thả xuống Hiroshima năm 1945. Trong bối cảnh ấy, phóng viên báo Quân đội Nhân dân Đoàn Công Tính đã nhận nhiệm vụ vượt sông Thạch Hãn để tiếp cận Thành cổ.
Vào một đêm tháng 8 năm 1972, bất chấp dòng sông Thạch Hãn đang bị bom dội và pháo sáng rực trời, ông Tính cùng một người giao liên đã bơi qua sông, mang theo chiếc máy ảnh Fed của Nga và vài cuộn phim.
Sáng hôm sau, khi vừa bước vào một hầm chữ A đổ nát ngay sát chiến hào Thành cổ, đập vào mắt ông không phải là sự tang tóc, sợ hãi, mà là gương mặt rạng rỡ của một nhóm chiến sĩ thuộc Sư đoàn 325. Họ còn rất trẻ, quần áo lấm lem bùn đất và máu khô, nhưng ánh mắt lại ngời sáng.
Ông Tính xúc động kể lại:
"Lúc đó, tôi bảo các em: 'Các em ơi, nhìn vào đây, cười lên nào!'. Thế là tất cả cùng cười. Nụ cười của những người lính chỉ vừa mới trải qua một trận pháo kích dữ dội, một nụ cười hồn nhiên, ngạo nghễ đến lạ lùng giữa lằn ranh sinh tử."
Trong khoảnh khắc ấy, tiếng màn trập vang lên. Bức ảnh "Nụ cười chiến thắng bên thành cổ Quảng Trị" ra đời. Trung tâm bức ảnh là chiến sĩ Lê Xuân Chinh (lúc đó mới 20 tuổi) đang ôm khẩu súng AK, nở nụ cười tươi rói đầy kiêu hãnh bên các đồng đội của mình.
Giá trị lịch sử và ý nghĩa
Bức ảnh sau đó được bí mật chuyển ra Hà Nội và đăng tải ngay lập tức, làm nức lòng đồng bào cả nước và gây chấn động dư luận quốc tế tại Hội nghị Đàm phán Paris. Nó là lời khẳng định đanh thép: Bom đạn có thể nghiền nát gạch đá Thành cổ, nhưng không thể khuất phục được tinh thần của những con người nơi đây.
Nhiều thập kỷ trôi qua sau ngày đất nước thống nhất, bức ảnh của nghệ sĩ Đoàn Công Tính vẫn là một chứng nhân lịch sử vô giá. Nó nhắc nhở thế hệ mai sau về một "thời hoa lửa" — nơi mà cái chết cận kề nhưng niềm tin vào ngày chiến thắng của những người lính trẻ chưa bao giờ dập tắt.
