Ký ức thời chiến
Ngày tôi còn nhỏ, mỗi tối mất điện, cả nhà lại quây quần bên chiếc đèn dầu leo lét. Đó cũng là lúc tôi được nghe những câu chuyện mà sau này lớn lên mới hiểu hết giá trị của nó – câu chuyện về một thời “hoa lửa” của ông bà mình.
Bà nội tôi, bà Bùi Thị Mười, là một nữ dân quân trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Bà kể rằng ngày ấy, làng Non của bà không lúc nào yên tiếng bom. Những hố bom lớn “to như cái ao” xuất hiện khắp nơi, đặc biệt là ở Phủ Lý. Ban ngày, bà cùng mọi người đào hào, lấp hố bom để giữ đường làng thông suốt; ban đêm lại tất bật vận chuyển thương binh từ nơi nguy hiểm về tuyến sau. Công việc nặng nhọc, nguy hiểm nhưng bà chưa từng than vãn. Có lần, giữa lúc đang khiêng cáng, máy bay địch bất ngờ quay lại, tất cả phải nằm rạp xuống đất. Bà nói lúc đó chỉ nghĩ một điều duy nhất: “Phải cứu người đã, còn sống chết tính sau.” Không chỉ gan dạ, bà còn là người rất nhiệt huyết. Nhờ tinh thần trách nhiệm và sự nhanh nhẹn, bà được tín nhiệm trở thành Bí thư Đoàn Thanh niên của làng. Dưới sự dẫn dắt của bà, thanh niên trong làng đoàn kết hơn, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa hỗ trợ tiền tuyến. Bà hay cười khi kể lại: “Hồi đó trẻ, chẳng nghĩ gì nhiều, chỉ thấy đất nước cần thì mình làm.”
Ông nội tôi, ông Đỗ Xuân Đề, lại góp sức theo một cách rất khác. Ông là giáo viên, dạy học xóa nạn mù chữ cho người dân trong vùng. Những lớp học được dựng tạm dưới mái tranh, có khi học ngay trong hầm trú ẩn. Học trò của ông đủ mọi lứa tuổi: từ trẻ nhỏ đến những cụ già tóc đã bạc. Ông bảo, trong chiến tranh, biết chữ cũng là một cách để giữ vững tinh thần và hy vọng. Không chỉ dạy học, ông còn là một họa sĩ. Những bức tranh cổ động của ông mang thông điệp chống giặc ngoại xâm, khích lệ lòng yêu nước. Nhưng để hoàn thành một bức tranh, ông phải mất đến ba tháng – không phải vì chậm, mà vì thiếu thốn đủ thứ: từ giấy, màu cho đến ánh sáng. Có khi ông phải tận dụng từng mảnh giấy nhỏ, tự pha màu từ những nguyên liệu đơn sơ. Vậy mà tranh của ông vẫn sống động, đầy cảm xúc, khiến ai nhìn cũng thấy thêm niềm tin và quyết tâm. Những đóng góp thầm lặng ấy đã được ghi nhận. Ông được trao tặng năm huân chương về sự nghiệp cách mạng, chiến công và an ninh Tổ quốc. Nhưng với ông, phần thưởng lớn nhất không phải là huân chương, mà là việc “thấy đất nước được độc lập, nhân dân được học chữ và sống bình yên”. Giờ đây, chiến tranh đã lùi xa, nhưng mỗi lần nghe lại câu chuyện của ông bà, tôi lại cảm thấy như được sống trong những năm tháng ấy – nơi con người dù thiếu thốn vẫn đầy ý chí, nơi lòng yêu nước không phải là lời nói mà là hành động cụ thể mỗi ngày.
Và tôi hiểu rằng, những gì mình đang có hôm nay được đánh đổi bằng cả tuổi trẻ, mồ hôi và cả sự hy sinh của một thế hệ đi trước.
