KÝ ỨC THỜI HOA LỬA: HOÀNG THANH THUỴ-BÀI THƠ TANG LỄ BÁC HỒ

Thời hoa lửa — Một thời không quên

Tôi nhắm mắt để tưởng tượng: căn phòng trưng bày tại Bảo tàng Đà Nẵng lặng yên trong buổi sáng 22-7, ánh đèn nhẹ nhàng — và từ giây phút ấy, giọng nói trầm ấm của ông Thụy vang lên, mở ra những ký ức khắc khoải mà “thời hoa lửa” đã in đậm.

“Đồng đội tôi nằm đây còn rất trẻ/ Nhiều người chưa từng một lần yêu...” — những dòng thơ ông tự sáng tác, khắc họa nỗi đau và lòng tri ân với đồng đội.

Những ngày tù khắc nghiệt — vẫn hát lên khát vọng sống

Ông Thụy kể rằng thời ở nhà tù Côn Đảo, khi biết tin Hồ Chí Minh qua đời, cả phòng giam như vang lên một nỗi mất mát lớn. Người tù chính trị, lặng lẽ quấn miếng băng tang trên ngực áo, bất chấp rủi ro, đã bước ra sân làm lễ tưởng niệm. Kẻ địch giương súng — bắn lên trời — như một lời cảnh cáo. Nhưng điều kỳ diệu là: “chúng tôi vẫn còn sống”. Ông Thụy chỉ cười khẽ khi có tên lính hỏi: “Hồ Chủ tịch là ai mà những người tù chính trị tôn thờ đến thế?” — “Đó chính là sự khác nhau giữa chúng ta,” ông Thụy đáp.

Không chỉ đối mặt với tra tấn, đàn áp — tù nhân còn chịu đói, khổ sai, bạo lực tàn nhẫn. Có người bị bẻ răng, có người bị chặt cây khi bị ép leo lên cây — cái chết đến không lý do. Những tiếng súng, những đòn tra tấn, đói khát… từng ngày như thử thách rũ bỏ hết hi vọng.

Nhưng giữa bóng tối, họ sống bằng khát vọng, bằng kháng cự – không bằng vũ khí, mà bằng văn hóa, bằng tinh thần. Họ học văn hóa, đọc thơ, luận bàn về “Kiều ở lầu Ngưng Bích”, thậm chí có tên cai ngục dừng lại, lắng nghe, rồi bỏ qua — như một minh chứng cho sức mạnh mãnh liệt của tinh thần.

Và trong tù, những bài thơ đã ra đời — ruồi, muỗi, rệp… hóa thành bạn đồng hành — như lời đồng cảm, lời khao khát sống, khát vọng tự do. Những giây phút ấy, dù có bị đe dọa, đánh đập, họ vẫn giữ vững niềm tin cách mạng.

Tự do — nụ cười sau khổ nạn

Khi hiệp định ký kết, họ được trao trả tự do. Ông Thụy nhớ lại: “Ai cũng gầy gò, xanh xao. Có người chỉ đi được bằng tay…”.

Nhưng rồi, khi nghe tiếng kẻng gọi cơm, ai cũng bật cười — “À, mình đang ở nhà rồi!” — một tiếng cười giản dị mà chứa đựng bao giọt nước mắt, hy vọng, khát sống. Đêm tự do đầu tiên, không ai muốn ngủ, vì cái cảm giác được sống, được “ở nhà” sau bao năm “bị tạm giam”.

Bên bờ suối — nơi họ chôn cất đồng đội chết vì đói, chết vì khổ sai — ông Thụy vẫn không thể quên hình ảnh người bạn trẻ Đinh Đức Dũng, miệng còn ứ đầy cơm, lạnh lặng như một lời nhắc nhở đanh thép: chiến tranh không chỉ là bom đạn, mà còn là đói nghèo, là mất mát khủng khiếp — và là những mầm sống bị dập tắt trước khi kịp lớn lên, yêu, sống, mơ ước.

Một lời nhắn nhủ cho hôm nay

Khi kể xong, ông Thụy không nỡ nhìn những gương mặt trẻ đang ứa nước mắt — vì đau thương, vì biết ơn. Và ông muốn nói với chúng ta rằng: sống như một chiếc lá — “chiếc lá phải xanh” để đền đáp những gì đã vay mượn từ quá khứ. “Nếu là con chim, chiếc lá/ Thì chim phải hót, chiếc lá phải xanh/ Lẽ nào vay mà không có trả/ Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình.” ( Tố Hữu ).

Vậy nên “thời hoa lửa” không chỉ là kỷ niệm, không chỉ là lịch sử — mà là ngọn lửa tinh thần, để mỗi chúng ta — dẫu đang sống trong thời bình — vẫn hiểu rằng: tự do, hoà bình hôm nay là rất đắt giá; chúng ta nợ quá khứ một lời biết ơn và một lối sống xứng đáng.

Bài học cho chính bản thân – và cho cả chúng ta

Với cá nhân mình — một học sinh, một người trẻ — câu chuyện thời hoa lửa không chỉ là sử sách, mà là lời thức tỉnh:

· Hãy sống với thái độ biết ơn, trân trọng mỗi giây phút hòa bình — đừng để những năm tháng hòa bình trôi qua vô nghĩa.

· Hãy học tập, lao động, đóng góp cho đất nước — bất kể hoàn cảnh nào — để không phụ lòng những người đã hy sinh.

· Hãy giữ gìn và lan tỏa ký ức, để thế hệ sau hiểu được giá trị của hòa bình, của độc lập, của tự do