Ký ức trong một bức thư

Tình mẹ, tình quê và nỗi nhớ từ tiền tuyến

Ngày 13/7/1969, giữa những tháng ngày chiến đấu ác liệt tại chiến trường miền Nam, đồng chí Hoàng Văn Đáp, chiến sĩ Đại đội 6, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 101, Sư đoàn 1 đã ngồi xuống, với tờ giấy trắng và cây bút mực xanh, gửi trọn tình cảm của mình vào một bức thư viết tay gửi về quê nhà Yên Bái, cho mẹ – bà Mai Thị Thi. Bức thư dài hai trang A5 ấy không chỉ là lời thăm hỏi của một người con xa quê, mà còn là tiếng lòng thổn thức của một người lính giữa chiến trường, là minh chứng sống động cho mối dây liên kết thiêng liêng giữa hậu phương và tiền tuyến.

Nét chữ xanh trên nền giấy ngả vàng, cùng dòng ký hiệu nhỏ gọn ở góc trái “HT86.5b3YK/A6” như giữ lại hơi thở của quá khứ. Trong thư, đồng chí Đáp mở đầu bằng lời hỏi thăm chân tình đến mẹ – người phụ nữ lam lũ gánh vác gia đình nơi quê nhà xã Minh Đông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. “Mẹ kính nhớ,” dòng xưng hô trang trọng và đầy yêu thương như chứa đựng cả sự kính trọng lẫn sự day dứt của người con xa nhà. Đồng chí xin lỗi mẹ vì không thể viết thư đúng ngày giỗ cha – ông Hoàng Văn Từ do điều kiện chiến sự căng thẳng và tha thiết mong mẹ thông cảm. Dù đang ở nơi lửa đạn, người chiến sĩ vẫn hướng lòng mình về mái nhà xưa với nỗi day dứt vì chưa trọn chữ hiếu: “Mẹ đừng nghĩ nhiều về con mà ảnh hưởng đến sức khỏe của tuổi già, khổ tâm con lắm đấy.”

Giữa tiếng bom đạn gầm rú và những giờ phút giành giật từng hơi thở với cái chết, người lính ấy vẫn khắc khoải nhớ về chiều làng, ánh đèn le lói nơi quê hương và những lời mẹ dặn dò hôm tiễn con ra trận. Bức thư, vì thế, trở thành một chiếc cầu nối vô hình nhưng bền chặt, gắn kết trái tim người lính với mái nhà nhỏ bé, nơi có người mẹ già mỏi mòn ngóng con. Đồng chí viết: “Nhất là những lúc trời ngả về chiều và lúc lên đèn con lại càng nhớ nhà và nhớ mãi những lời ân cần dạy bảo của mẹ lúc con ra đi, con không thể nào quên được những lời nói mộc mạc mà thấm thía ấy của mẹ”.

Bức thư của liệt sĩ Hoàng Văn Đáp gửi mẹ năm 1969.

Những dòng chữ bình dị, chân thành ấy, tưởng như mộc mạc mà lại chan chứa cảm xúc, khiến mỗi ai đọc lên cũng thấy cay nơi khóe mắt. Từ bức thư ấy, ta thấy được bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng: không than khổ, không kể gian truân mà ngược lại, tràn ngập sự quyết tâm và tinh thần lạc quan. Người lính ấy chọn gửi về nhà những lời động viên, khích lệ để mẹ già yên tâm, vững tin vào người con nơi tuyến lửa.

Cuối thư đồng chí chúc mẹ và vợ con cùng bà con lối xóm luôn mạnh khỏe, kèm theo lời hẹn đợi về ngày đất nước hoàn toàn thống nhất sẽ về đoàn tụ với gia đình. Cánh thư đã trở thành cầu nối tinh thần quý giá giữa hậu phương và người lính, thể hiện một phần cuộc sống tâm tư, tình cảm của người lính ngoài mặt trận – những người đã ra đi giữ trọn lời thề cho Tổ quốc quyết sinh, họ luôn nặng lòng với hậu phương.

Trọn một lời thề

Chưa đầy một tháng sau ngày bức thư được gửi đi, ngày 12/8/1969, tại quốc lộ 13, đoạn Chơn Thành, huyện Hớn Quảng, tỉnh Bình Phước (nay là phường Bình Long, tỉnh Đồng Nai) nơi chiến sự ác liệt nhất đồng chí Hoàng Văn Đáp đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Người chiến sĩ ấy đã không thể trở về để thực hiện lời hẹn với mẹ già, nhưng tình yêu quê hương và lời thề giữ nước của anh thì vẫn nguyên vẹn trong từng con chữ còn lưu lại trên trang thư.

Gần nửa thế kỷ sau, chính bức thư ấy đã trở thành manh mối quý giá giúp gia đình tìm lại phần mộ của liệt sĩ Hoàng Văn Đáp. Ngày 7/7/2016, sau 47 năm nằm lại chiến trường, hài cốt của anh đã được đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Yên Bái (nay là tỉnh Lào Cai) nơi đất mẹ ôm trọn hình hài người con anh hùng vào lòng đất quê hương.

Bức thư, giờ đây, không còn đơn thuần là một kỷ niệm gia đình. Nó đã trở thành chứng tích lịch sử, một hiện vật có giá trị đặc biệt về tinh thần. Những dòng thư tay chất chứa cảm xúc ấy không chỉ thể hiện sự gắn bó của người lính với hậu phương mà còn thể hiện lý tưởng sống cao đẹp “sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc”.

Đồng chí Hoàng Văn Đáp, như bao người lính trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, là hiện thân của thế hệ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, mà lòng phơi phới dậy tương lai”. Trong lòng họ luôn có một niềm tin sắt đá rằng, dù đạn bom có ác liệt đến đâu, lý tưởng phụng sự đất nước là bất biến.

Với những cống hiến và hy sinh lớn lao ấy, năm 2000, mẹ của liệt sĩ – bà Mai Thị Thi đã được Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Người mẹ ấy như hàng triệu người mẹ Việt Nam khác đã không tiếc máu xương, sẵn sàng tiễn con đi để giữ gìn hòa bình cho Tổ quốc. Năm 2007, bà đã qua đời tại địa phương, để lại phía sau cả một cuộc đời hy sinh thầm lặng và kiên cường.

Nửa thế kỷ trôi qua, bức thư vẫn còn nguyên vẹn. Ngày 19/12/2019, bà Hoàng Thị Kim Thoa – con gái liệt sĩ Hoàng Văn Đáp đã tặng lại bức thư cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam làm hiện vật với mong muốn góp phần vào việc giáo dục truyền thống, hun đúc lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Bức thư giúp chúng ta hiểu ra rằng đằng sau mỗi chiến công là những hy sinh thầm lặng; đằng sau mỗi người lính là một mái nhà, một người mẹ và một tình yêu đất nước mãnh liệt./.