Ký ức về "Binh đoàn Tây Tiến" và mối tình bên suối Nậm Na
Ở tuổi 97, đôi mắt ông Quý vẫn ánh lên vẻ kiên nghị khi nhắc về Tây Tiến. Ông là một trong những người lính năm xưa của Trung đoàn 52, từng vào sinh ra tử nơi rừng thiêng nước độc Tây Bắc những năm 1947-1948. Câu chuyện của ông không chỉ có tiếng súng khốc liệt nơi chiến trường nước bạn Lào, mà còn là kỷ niệm đẹp về tình quân dân thắm thiết bên bản làng Thái giữa những ngày gian khổ nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Năm 1947, khi vừa tròn 19 tuổi, chàng thanh niên đất Hà Nội Lê Văn Quý tạm biệt phố phường để gia nhập Trung đoàn 52 Tây Tiến. Hành quân qua những cánh rừng đại ngàn Tây Bắc, vượt qua những cơn sốt rét rừng quái ác nơi "Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc", ông và đồng đội có mặt trên đất bạn Lào, phối hợp với Quân giải phóng Lào Ít-xa-la chống thực dân Pháp. Ông nhớ như in những ngày giáp Tết Mậu Tý 1948, đơn vị ông phải ém quân bên bờ suối Nậm Na (thuộc địa phận Sầm Nưa, Lào ngày nay). Giữa những ngày thiếu lương thực trầm trọng, phải ăn măng rừng và rau dại thay cơm, chính đồng bào người Thái ở bản gần đó đã âm thầm giấu gạo trong ống nứa, vượt rừng đêm mang ra tiếp tế cho bộ đội. Một cô gái Thái trẻ không quản nguy hiểm đã tình nguyện dẫn đường cho trinh sát của ông qua những lối mòn tránh đồn địch. Ông bảo, đó chính là "ngọn lửa hoa" sưởi ấm tinh thần người lính giữa cái khốc liệt của chiến tranh và thiên nhiên khắc nghiệt. Sau này khi về nước tham gia chiến dịch Hòa Bình, hình ảnh những người dân bản hiền hậu ấy vẫn luôn là động lực để ông cầm súng chiến đấu vì một ngày mai độc lập.
