Ký ức về hai người anh hi sinh trong kháng chiến

Trong căn nhà nhỏ trên phố Trần Quốc Toản (Hà Nội), ông Nguyễn Đức Đông lặng lẽ kể lại những ký ức không thể nào quên về hai người anh trai của mình: liệt sĩ Nguyễn Đức Yên và liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh – đều từng công tác tại TTXVN và đã anh dũng hi sinh trong kháng chiến chống Mỹ.

Người anh cả là liệt sĩ Nguyễn Đức Yên từng là công nhân ảnh tại Phân xã Nhiếp ảnh, Việt Nam Thông tấn xã (VNTTX nay là TTXVN) trụ sở đặt tại số 18 Trần Hưng Đạo, Hà Nội. Khoảng năm 1963, ông nhập ngũ, lên đường vào chiến trường miền Nam. Đến năm 1969, gia đình nhận được tin báo ông đã hi sinh khi đang làm nhiệm vụ. Sau ngày đất nước thống nhất, năm 1976, gia đình mới vào Nam lần theo manh mối đi tìm phần mộ. Nhờ những lá thư còn giữ được và sự giúp đỡ của người dân địa phương, gia đình đến khu vực thôn 7, xã Phước Lãnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam (cũ), nơi một người dân từng trực tiếp chôn cất liệt sĩ Nguyễn Đức Yên tại bìa rừng sau một trận giao tranh ác liệt. Năm 1996, sau hơn hai thập kỷ tìm kiếm, hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Đức Yên đã được đưa về an táng tại Hà Nội.

Em trai liệt sĩ Nguyễn Đức Yên là liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh sinh năm 1945. Theo lời kể của ông Nguyễn Đức Đông, vào khoảng năm 1965–1966, ông Nguyễn Đức Thanh bắt đầu công tác tại Phân xã Nhiếp ảnh, VNTTX. Là người chăm chỉ, cẩn thận, ngoài nhiệm vụ chuyên môn về ảnh, ông còn được giao phụ trách nhóm thiếu nhi là con em cán bộ cơ quan sơ tán tại Lập Thạch, Vĩnh Phúc (cũ).

Cuối năm 1965, ông Nguyễn Đức Thanh làm việc tại T6B – nơi sơ tán của VNTTX trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ tại xã Phượng Cách, huyện Quốc Oai, Hà Nội (cũ). Đầu năm 1968 sau Tết Mậu Thân, ông được điều động vào nhận công tác tại TTXGP khu V.

Ông Nguyễn Đức Đông bồi hồi xúc động nhắc lại ký ức ngày tiễn anh trai lên đường. Hôm đó, ông cùng cha ra tận địa điểm xuất phát nằm trên đường Quán Thánh. Trước mắt họ là một đoàn xe commăngca chở cán bộ vào chiến trường, ai nấy đều khoác ba lô, đội mũ tai bèo, gương mặt rạng ngời niềm tin chiến thắng. Trong khoảnh khắc chia tay, ông Thanh ôm chặt cha và em trai, đưa cho em vài chiếc bánh lương khô được phát theo tiểu chuẩn trước lúc lên đường. Không ngờ, đó là lần cuối cùng hai anh em gặp nhau. Khoảng hai tháng sau, ngày 8/5/1968, gia đình nhận được giấy báo tử: ông Nguyễn Đức Thanh đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ.

Trong ký ức ông Nguyễn Đức Đông, liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh là người hiền lành, trách nhiệm, hết lòng yêu thương các em. Ông không thể nào quên hình ảnh người anh trai nhỏ bé từng đạp xe gần chục cây số từ nơi sơ tán T6B về thăm em đang học phổ thông ở Sơn Đồng, Hoài Đức; mang theo lọ tương cà chưng, túi lạc rang hay muối vừng; ân cần dặn em ráng học thật giỏi để sau này giúp ích cho đất nước.

Trên đường vào Nam làm nhiệm vụ, ông Nguyễn Đức Thanh đã gửi về gia đình một bức thư. Trong thư, ông miêu tả hành trình hành quân gian khổ suốt nửa tháng trời, băng qua những cánh đồng lúa xanh bát ngát, những con suối, khe sâu, cầu phà, đèo dốc,… Trên đầu là máy bay và pháo sáng địch quần thảo, dưới mặt đất là tiếng pháo của ta đáp trả dữ dội. Trong khung cảnh chiến tranh khốc liệt ấy, người lính trẻ vẫn cảm nhận được vẻ đẹp kỳ vĩ của non sông đất nước, một vẻ đẹp mà ông viết trong bức thư là không ngòi bút nào có thể diễn tả trọn vẹn. Bức thư mộc mạc, chân tình, chan chứa tình yêu quê hương và nỗi nhớ thương người thân của liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh trở thành kỉ vật vô giá mà sau này gia đình đã trao tặng lại cho Phòng Truyền thống của TTXVN.

Câu chuyện tìm kiếm phần mộ liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh kéo dài nhiều năm do địa điểm, hoàn cảnh hi sinh không được ghi rõ. Sau này, gia đình nhờ chuyên gia và được chỉ dẫn đến Nghĩa trang Nầm, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh (cũ). Tại đây, vị trí ngôi mộ liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh được xác định nằm cạnh một khu mộ tập thể vô danh.

Việc tìm kiếm hài cốt của hai người anh trai đã hi sinh trong kháng chiến là nỗi trăn trở suốt nhiều năm của gia đình ông Nguyễn Đức Đông, cuối cùng cũng đã toại nguyện. Với họ, chỉ khi đưa được các anh trở về nhà, nỗi đau mới phần nào được xoa dịu. Đó không chỉ là tâm nguyện của người sống, mà còn để tri ân những người đã ngã xuống - những liệt sĩ đã hiến dâng cả tuổi trẻ và sinh mệnh cho lý tưởng cách mạng, cho sự nghiệp Thông tấn./.