Ký ức về khoảnh khắc sinh tử của cựu thanh niên xung phong

Ký ức về khoảnh khắc sinh tử của cựu thanh niên xung phong

Ở xã Kim Đông, tỉnh Ninh Bình, có một người đàn ông 80 tuổi sống lặng lẽ như bao ông già quê khác: giản dị, ít nói, nụ cười hiền. Nhưng chỉ cần nhắc đến hai chữ K53, ánh mắt ông Nguyễn Phương Châm như bật sáng, ký ức cũ mở ra rành rẽ đến mức người nghe có cảm giác… chiến tranh chưa từng rời khỏi căn nhà nhỏ ấy.

Ông nói: “Mình để lại một phần máu thịt ở chiến trường.”
Câu nói nhẹ thôi, mà nghe nặng như một tảng đá.

Bước chân vào lửa đạn

Năm 1965, vừa tròn 20 tuổi, Nguyễn Phương Châm tạm biệt quê nhà để gia nhập Đội Thanh niên xung phong đặc biệt của T.Ư Đoàn – Đội K53. Đây là đội TNXP duy nhất của Đoàn Thanh niên được cử vào làm nhiệm vụ tại chiến trường miền Nam.

Ngày 16.8, Đội K53 gồm 343 đoàn viên, thanh niên xuất phát từ Trường Đoàn Cầu Giấy. Nhiệm vụ ban đầu của họ là làm công tác thanh vận ở khu giải phóng miền Tây Trị – Thiên, đồng thời đảm nhận những việc nghe thôi đã thấy lạnh sống lưng: giao liên, dẫn đường cho cán bộ từ Bắc vào Nam, và tải thương từ chiến trường miền Nam ra miền Bắc.

Ông Châm kể lại, ngày ấy ông vừa học xong, đang tham gia hợp tác xã thì được tuyển chọn. “Chúng tôi là lớp đầu tiên, được chọn kỹ lắm,” ông nói, giọng có chút tự hào mà vẫn rất điềm.

Đói muối, đói cơm… nhưng no nghĩa tình

Những ngày đóng quân ở Quảng Trị, trên trục đường 14, ông Châm nhớ nhất không phải là tiếng bom – mà là cái đói.

Vận chuyển lương thực từ miền Bắc vào khó vô cùng. Có lúc, đơn vị phải vào bản làng xin ngô về ăn. Bữa cơm phần nhiều là rau môn thục, rau tàu bay, thiếu cả muối. Trong hoàn cảnh ấy, tình quân dân càng như dây thừng buộc chặt.

Đồng bào Vân Kiều đã cưu mang, đùm bọc. Không chỉ san sẻ khoai gạo, mà có người còn đem cả lợn, gà bồi dưỡng cho bộ đội. Ông Châm nhắc đến họ với sự biết ơn rõ rệt, như thể đến tận bây giờ vẫn còn mang nợ.

Vết day dứt của một lần “bom trúng đường tải thương”

Trong vô vàn ký ức, có một kỷ niệm làm ông Châm nghẹn lại mỗi lần kể:
một chuyến tải thương trên đường dây Bắc Sơn bị trúng bom.

“Trận đó mất 3 người, 7 người bị thương… có cả TNXP và thương binh,” ông nói khẽ. Rồi ông dừng một nhịp, như phải nuốt lại:
“Anh em thương binh bị thương rồi… lại bị thương tiếp.”

Trong tình thế hiểm nghèo, người ta vẫn băng bó, vẫn cố đưa nhau ra khỏi vùng chết. Không có phép màu. Chỉ có ý chí và cái tình đồng đội kéo nhau khỏi lằn ranh.

Từ TNXP sang chủ lực: trận phục kích “đổi vai”

Năm 1967, ông Châm chuyển sang đơn vị chiến đấu chủ lực, thuộc Trung đoàn 6, Tỉnh đội Thừa Thiên. Chỉ 1 năm sau, ông trở thành chỉ huy đại đội bộ binh.

Bối cảnh trận đánh mà ông nhớ nhất bắt đầu từ một tin báo:
một đại đội thám báo Mỹ đang bí mật di chuyển, có ý đồ tập kích hậu cứ trung đoàn.

Thay vì ngồi chờ bị đánh, ông Châm cùng ban chỉ huy đại đội chọn cách… đánh ngược lại. Một quyết định táo bạo: tổ chức trận địa phục kích ngay trên đường tiến quân của đối phương.

Địa hình được chọn là khe sâu ven chân đèo, hiểm trở, kín đáo. Cả đơn vị ém quân như nín thở. Khi đội hình đối phương lọt vào đúng “khung bẫy”, cách vị trí ông khoảng 45–50 mét, lệnh nổ súng vang lên.

Tiếng súng xé toang núi rừng. Địch rối loạn. Ý đồ tập kích bị bẻ gãy.

Nhưng cũng ngay trong trận ấy, ông Châm trúng đạn.

Khoảnh khắc sinh tử: “đạn bắn nát xương tay, xuyên ngực…”

Ông kể lại bằng giọng đều, nhưng từng chữ như đập vào ngực:

• Đạn bắn nát xương cẳng tay trái

Sinh tử lúc ấy chỉ còn tính bằng… nhịp thở.

Người y tá tên Giang đã bất chấp hiểm nguy, băng qua làn đạn, đưa ông về trạm phẫu thuật tiền phương. Ông sống. Nhưng rất nhiều đồng đội thì không.

Có những chiến thắng không đo bằng số liệu, mà đo bằng câu: “mình còn sống để kể lại.”

Những phần thưởng và điều ông coi là quan trọng nhất

Sau trận đánh, ông được Hội đồng cố vấn Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam trao tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng ba.

Trong thời gian quân ngũ, ông còn được nhận:

• Huân chương Kháng chiến hạng ba

Nhưng khi nhắc tới những tấm huân chương, ông nói như một người đã “đi qua rồi”:
Vinh dự thì lớn, nhưng điều khiến ông nhớ nhất vẫn là đồng đội và những người đã nằm lại.

Lời nhắn gửi đến thế hệ trẻ

Năm nay tròn 60 năm ngày thành lập Đội TNXP K53. Ông Châm nói bằng sự tự hào lẫn xúc động:

“Thế hệ trẻ phải tiếp bước truyền thống cha ông để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Phải biết ơn những người đã ngã xuống… Có hy sinh ấy mới có hòa bình, ấm no hôm nay.”

Chiến tranh lùi xa, nhưng mảnh đạn còn găm trong cơ thể, cánh tay không còn cử động như xưa… vẫn nhắc ông và nhắc chúng ta rằng: hòa bình không phải “tự nhiên mà có”.

Ông Bùi Văn Chiến (xã Khánh Thiện, Ninh Bình), đồng đội K53, cũng nói một câu ngắn mà đủ đầy:
“Chúng tôi không tiếc tuổi thanh xuân và máu xương… bởi chúng tôi là người lính Cụ Hồ.”