Ký ức về mùa thu Tháng Tám, 1945 qua cuộc gặp gỡ với bà Hoàng Thị Minh Hồ

Ông Trịnh Văn Bô (1914-1988), là con út trong gia đình 3 anh chị em. Cha ông là cụ Trịnh Phúc Lợi, một doanh nhân Việt Nam đầu thế kỷ 20.

Năm 1932, ông lập gia đình với bà Hoàng Thị Minh Hồ, con gái của cụ Hoàng Đạo Phương, một nhà nho và cũng là thương gia giàu có. Bà Minh Hồ đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp kinh doanh của chồng.

Vợ chồng ông bà Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ.

Bà Hoàng Thị Minh Hồ năm nay bước sang tuổi 102, mái tóc bạc trắng, gương mặt phúc hậu, điềm đạm, nước da vẫn trắng hồng. Bà sống tại ngôi nhà 34 Hoàng Diệu cùng hai người con trai của mình. Nhìn từ bên ngoài, ngôi nhà với vẻ đẹp cổ kính, có diện tích rộng hơn 2700m2, khi được anh Quốc - con trai bà đưa đi thăm quan, thật không thể ngờ một gia đình doanh nhân nức tiếng ở Hà Thành lại có cuộc sống bình dị đến thế. Khu nhà đã cũ, rêu phong, ngoài vườn cỏ mọc, cây cối xum xuê, tiếng chim hót quanh vườn và đặc biệt có cả chú sóc nhỏ, tôi có cảm giác như mình đang ở vùng quê chứ không phải ngay trong lòng Hà Nội. Bên trong nhà, duy nhất có căn phòng của cụ là rộng nhất và sơn tường màu hồng, đồ đạc đều đã nhuốm màu thời gian. Một bên là gian thờ và đối diện bên kia là một tủ gỗ, đặt trang trọng hai tấm Huân Chương Độc Lập hạng Nhất của ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ; Huy chương vì sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, những tấm ảnh vô giá hồi năm 1945 cùng Bằng Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu. Ngồi cạnh và được nắm bàn tay bà, tôi cảm nhận được sự ấm áp, phúc hậu, nét đẹp của người con gái Hà thành vẫn còn lưu lại trên khuôn mặt dù đã "chấm phá" của thời gian, bụi trần.

Cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ năm nay bước sang tuổi 102.

Quay ngược dòng thời gian trở lại năm 1945 lịch sử, vào những ngày cuối tháng 8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng và Uỷ ban dân tộc giải phóng từ Tân Trào về đến Hà Nội để tiếp tục chỉ đạo công cuộc giành chính quyền đang diễn ra sôi động trên cả nước, gấp rút chuẩn bị công việc cho lễ Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Theo đề nghị của Người, Uỷ ban dân tộc giải phóng Việt Nam do Đại hội quốc dân Tân Trào cử ra được cải tổ thành chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Chính phủ lâm thời thể hiện chính sách đại đoàn kết của Đảng, đoàn kết rộng rãi mọi tầng lớp nhân dân, các đảng phái yêu nước, các nhân sĩ tiến bộ.

Ngày 28/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh được đón về gia đình của nhà tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô tại số 48 phố Hàng Ngang. Đây chính là tiệm vải Phúc Lợi, thuộc loại lớn nhất Hà Nội thời bấy giờ. Thời điểm năm 1940, ông Bô được xem là một trong những thương gia giàu có bậc nhất đất Hà Thành, sở hữu một nhà máy dệt và kinh doanh bất động sản, nhưng lại hay giúp đỡ người nghèo và làm việc phúc đức. Thấy vậy, cán bộ Việt Minh đã đến nhà vận động ông bà đi theo cách mạng. Việt Minh khó khăn, không có tiền ra báo, bà đã ủng hộ 8 vạn rưỡi tiền Đông Dương. Ngôi nhà số 48 Hàng Ngang cũng được chọn làm trụ sở hoạt động của cách mạng.

Với suy nghĩ “chính quyền có giữ được, mình mới mong tiếp tục buôn bán”, gia đình bà đã bán phá giá nhiều xấp vải trong cửa tiệm để có tiền đài thọ cho mọi chi tiêu, ăn mặc, tiếp khách của Nhà nước. Toàn bộ tầng 2 căn nhà 48 Hàng Ngang được bố trí làm nơi làm việc của Bác Hồ và 15 người trong Thường vụ Trung ương Đảng. Tại đây, bản “Tuyên ngôn độc lập” đã ra đời.

Trong hồi ký bà từng ghi chép lại, vào những ngày Bác ở nhà bà (từ 24/8 đến 27/9), bà đều trực tiếp chỉ đạo nhà bếp nấu ăn phục vụ Người. Sau đó, hai vợ chồng bà thay nhau bê lên. Vào 9h hằng ngày, bà thường bê cháo và hoa quả lên cho Bác. Một hôm bà đang định quay gót thì Bác hỏi "Cô tên gì?". Sau khi bà trả lời, Bác lại nói "Cô còn trẻ mà đã có cơ đồ sự nghiệp, có chồng con, tiền bạc. Cô chẳng có gì khổ cả".

Nghe vậy bà Hồ khẳng khái nói: "Cháu vẫn có một điều khổ, đó là nỗi nhục mất nước". Bác cười: "Vậy thì kiên trì và nhẫn nại nhé!".

Mùa thu năm 1945, sau khi giành chính quyền từ tay phát xít Nhật, Chính phủ lâm thời mới thành lập gặp nhiều khó khăn về tài chính. Trước tình thế đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có sáng kiến thành lập Quỹ Độc Lập và “Tuần lễ vàng” nhằm thu nhận tài chính và hiện vật nhân dân quyên góp cho Chính phủ. "Tuần lễ vàng" được phát động, gia đình ông đã ủng hộ tới 5.147 lượng vàng, tương đương 2 triệu đồng Đông Dương cho Chính phủ.

Vợ chồng ông bà Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ ủng hộ Tuần lễ Vàng tại Nhà Hát Lớn, Hà Nội, tháng 9-1945

Ngay sau khi kết thúc “Tuần lễ vàng”, bà Minh Hồ không chút băn khoăn bỏ tiền mua đấu giá bức ảnh Bác Hồ với giá 10 vạn đồng. Sau này bà đã tặng lại UBND thành phố Hà Nội. Tổng số tiền trong buổi đấu giá là 1,58 triệu đồng Đông Dương. Đây là số tiền rất lớn trong điều kiện ngân khố nước ta chỉ 1,2 triệu tiền Đông Dương (toàn giấy 1 đồng, 5 hào, 2 hào, 1 hào), nhưng số thì rách, số thì cũ nát không tiêu được. Ngân khố quốc gia gần như trống rỗng.

Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, cả gia đình ông bà đã lên chiến khu, từ bỏ cuộc sống sang giàu. Bà cho rằng, chỉ có nước nhà độc lập thì mình mới hết nhục. Vì thế những ngày ở rừng, ăn cơm với măng rừng, bà vẫn cảm thấy hạnh phúc.

Bà Hoàng Thị Minh Hồ với các cán bộ BTLSQG, năm 2015.

Những người có tấm lòng vì đất nước như gia đình Bà không phải là nhiều, với phương châm kinh doanh được truyền lại từ các cụ thân sinh dạy dỗ mà Bà thuộc lòng, đó là: "Kinh doanh buôn bán thì phải ăn lời. Nếu mà kiếm được một đồng, để cho con cháu bảy hào, còn ba hào làm từ thiện", đáng để chúng ta suy nghĩ và noi theo. Sống hơn trăm tuổi mà trí nhớ vẫn tốt, sức khỏe ổn định, mọi sự bình yên, cũng là dễ hiểu bởi tấm lòng nhân hậu và luôn làm việc thiện của Bà từ thời trẻ, đó là điều mà chúng tôi luôn ngưỡng mộ và kính phục. Thầm cảm ơn Bà - cùng các thế hệ cha ông đã hy sinh, cống hiến để chúng ta có được cuộc sống hòa bình như ngày hôm nay. Chào tạm biệt ra về mà lòng bồi hồi, xúc động, bà đang ở tuổi gần đất xa trời, chắc gì đã có cơ hội gặp lại Bà lần nữa. Thời gian cứ thế trôi đi, xã hội ngày càng phát triển nhưng những phụ nữ Hà Thành với tâm hồn nhân hậu, đáng quý như gia đình bà Hoàng Thị Minh Hồ mãi mãi là tấm gương sáng cho các thế hệ mai sau.

Ngọc Anh (Phòng GD, CC)

Bảo tàng Lịch sử quốc gia

Sưu tầm: https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3096/18570/ky-uc-ve-mua-thu-thang-tam-1945-qua-cuoc-gap-go-voi-ba-hoang-thi-minh-ho.html