Ký ức về Ngã ba Đồng Lộc

Mùa hè năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc — mảnh đất nhỏ thuộc tỉnh Hà Tĩnh — trở thành một trong những “tọa độ lửa” ác liệt nhất trên tuyến đường Trường Sơn.

Ngày đêm, máy bay Mỹ trút bom xuống nơi đây nhằm cắt đứt con đường vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam.

Bom đạn cày xới mặt đất.

Hố bom chồng lên hố bom.

Có ngày hàng trăm quả bom dội xuống chỉ trong vài giờ.

Nhưng giữa mưa bom ấy, những cô gái thanh niên xung phong tuổi mười tám đôi mươi vẫn ngày đêm bám đường, giữ cho mạch máu giao thông không bao giờ ngừng chảy.

Trong số họ có cô gái tên Nguyễn Thị Thu.

Thu mới tròn mười chín tuổi, quê ở một vùng biển Nghệ An. Trước ngày lên đường, cô từng là người hát hay nhất đội văn nghệ xã.

Ngày nhận nhiệm vụ vào Đồng Lộc, mẹ Thu ôm con gái khóc rất nhiều:

“Nơi đó bom dữ lắm con ơi…”

Thu lau nước mắt cho mẹ rồi cười:

“Nếu ai cũng sợ… thì lấy ai mở đường hả má?”

Câu nói giản dị ấy theo cô suốt những năm tháng nơi tuyến lửa.

Đơn vị của Thu gồm mười cô gái trẻ làm nhiệm vụ:

• San lấp hố bom

Công việc bắt đầu từ lúc trời chưa sáng và thường kéo dài đến tận đêm khuya.

Có hôm bom vừa dứt, các cô đã cầm cuốc xẻng lao ra mặt đường.

Đất đá còn nóng vì sức ép bom.

Khói bụi phủ kín tóc tai, quần áo.

Nhưng không ai lùi bước.

Thu thường động viên đồng đội:

“Nhanh tay lên các chị em! Xe còn chờ ngoài kia!”

Ban ngày, tiếng máy bay gầm rú trên đầu.

Ban đêm, cả đơn vị lại làm việc dưới ánh pháo sáng trắng lạnh giữa núi rừng.

Điều đáng sợ nhất ở Đồng Lộc không chỉ là bom…

Mà là bom nổ chậm.

Có những quả nằm ngay giữa mặt đường.

Nếu không xử lý kịp, đoàn xe sẽ không thể đi qua.

Một lần, sau trận bom dữ dội, đơn vị phát hiện một quả bom chưa nổ nằm sát mép đường.

Mọi người đứng lặng.

Ai cũng hiểu chỉ cần sơ suất nhỏ là có thể hy sinh.

Thu nhìn đồng đội rồi khẽ nói:

“Để mình xuống trước.”

Cô gái nhỏ bé bò từng chút một trên mặt đất nóng bỏng để cắm cọc đánh dấu vị trí bom.

Khi quay trở lại, cả đội ôm chầm lấy cô trong nước mắt.

Những ngày ở Đồng Lộc gian khổ vô cùng:

• Thiếu ăn

Nhưng điều khiến Thu nhớ nhất lại là tình đồng đội.

Mười cô gái sống với nhau như chị em ruột.

Họ:

• Chia nhau từng nắm cơm

Buổi tối hiếm hoi yên tiếng máy bay, cả đơn vị thường ngồi bên miệng hầm nghe Thu hát.

Giọng hát trong veo vang giữa núi rừng:

“Cô gái mở đường ra đi cứu nước…”

Tiếng hát ấy từng giúp các cô quên đi nỗi sợ hãi và nhớ nhà.

Một chiều tháng bảy năm 1968, sau nhiều trận bom liên tiếp, đơn vị của Thu lại nhận lệnh ra san lấp hố bom để thông đường cho đoàn xe sắp tới.

Trời oi nồng.

Khói bom còn chưa tan hết.

Các cô vừa làm việc vừa động viên nhau:

“Nhanh lên kẻo trời tối!”

Bất ngờ tiếng máy bay phản lực lại gầm lên dữ dội.

“Máy bay tới!”

Tiếng hô vang lên.

Nhưng chưa kịp chạy vào hầm, loạt bom mới đã trút xuống.

Mặt đất rung chuyển dữ dội.

Khói bụi phủ kín cả quả đồi.

Khi tiếng bom dứt, cả Ngã ba Đồng Lộc chìm trong im lặng đau xót.

Mười cô gái thanh niên xung phong đã mãi mãi nằm lại tuổi thanh xuân nơi tuyến lửa.

Ngày đồng đội đào đất tìm các cô, nhiều người đã bật khóc nghẹn ngào.

Trong chiếc túi nhỏ của Thu vẫn còn:

• Chiếc khăn tay mẹ gửi

Sự hy sinh của các cô gái Đồng Lộc khiến cả nước xúc động.

Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Có người chưa từng biết yêu.

Có người còn chưa kịp thực hiện ước mơ giản dị của mình.

Nhưng chính sự hy sinh ấy đã giữ cho những đoàn xe vượt Trường Sơn tiếp tục tiến vào miền Nam.

Nhiều năm sau chiến tranh, Ngã ba Đồng Lộc trở thành địa chỉ đỏ thiêng liêng.

Mỗi mùa tháng bảy, hàng nghìn người lại tới đây thắp hương tưởng niệm.

Giữa đồi thông lộng gió, tiếng chuông ngân vang khiến ai cũng lặng lòng khi nhớ về:

• Mười cô gái tuổi đôi mươi

Những người từng sống sót ở Đồng Lộc thường nói:

“Các cô gái ấy không mất đi… họ vẫn sống mãi trong ký ức đất nước.”

“Ký ức về Ngã ba Đồng Lộc” không chỉ là câu chuyện chiến tranh…

Mà còn là biểu tượng bất tử của:

• Lòng yêu nước