Ký ức về người mẹ nuôi giấu 7 dũng sĩ Thanh Khê (1)
Bà Tám kể lúc đó khoảng 8h, từ dưới hầm anh em nghe rõ từng câu thoại của mẹ Nhu và những tiếng "hự" đầy đau đớn khi bị chúng dùng báng súng đánh vào đầu và ngực. Khi địch hỏi nơi giấu cán bộ, mẹ Nhu đã lớn tiếng: "Tao ở trong lòng thành phố này mà nuôi cộng sản thì tụi bay là đồ ăn hại". Tên chỉ huy tức giận hét lớn ra lệnh nổ súng. Mẹ Nhu hy sinh lúc 56 tuổi, ngay tại sân nhà mình.
Ở dưới hầm, những chiến sĩ rưng rưng nước mắt, khâm phục ý chí kiên cường của mẹ dù bị tra tấn nhưng quyết không khai. Ba chiến sĩ bàn nhau một là tự thủ tiêu để giữ lời hứa với đơn vị trước khi vào thành phố "thà hy sinh chứ không để địch bắt", hai là bật nắp hầm lên đánh một phen cuối. "Mọi người quyết tâm đánh địch để trả thù cho mẹ Nhu", bà Tám kể.
Đúng lúc đó địch phát hiện ra lỗ thông hơi của hầm. Dũng sĩ Huề nhanh chóng bật tung nắp hầm, ném 2 quả lựu đạn và diệt được một số tên địch phía trên. Ba người còn lại xông lên, dùng AK bắn trả để thoát vòng vây. Họ đạp vách nhà tre, nhanh chóng ẩn mình vào các ngõ, hẻm vốn đã quá quen thuộc.
Trên đường rút lui, dũng sĩ Huề trúng đạn, bị thương nặng. Bà Tám cố dìu đi nhưng anh Huề khua tay, ra hiệu tiếp tục di chuyển, còn mình ở lại ôm hai quả lựa đạn vờ như đã chết. Khi toán lính Mỹ đến kiểm tra, anh Huề tung lưu đạn tiêu diệt thêm một số tên và hy sinh.
Đến khoảng 3h ngày 27/12/1968, bà Tám và dũng sĩ Trung đến được ngã ba Huế, gặp được đoàn quân 10 chiến sĩ đến tiếp ứng và giải vây thành công. "Mọi người ôm nhau khóc, vì mẹ Nhu và anh Huề đã hy sinh để cho mình được sống", bà Tám nói. Trong cuộc chiến không cân sức, những dũng sĩ đã tạo được tiếng vang trong vùng địch, tiêu hao nhiều sinh lực đối phương.
Sau ngày đất nước thống nhất, nhà mẹ Nhu trở thành địa chỉ giáo dục tinh thần yêu nước, truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Năm 1995, mẹ được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang. Năm 2009, ngôi nhà mẹ nuôi giấu dũng sĩ Thanh Khê được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là di tích cấp quốc gia. Trước đó từ năm 1983, lãnh đạo Đà Nẵng đã quyết định xây tượng đài mẹ Nhu, đặt ở cửa ngõ vào trung tâm thành phố.
Nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng được mời thiết kế và thi công tượng đài. Để khắc họa hình tượng mẹ, ông kể đã nhiều đêm mất ngủ. Chỉ đến buổi chiều muộn đi trên đường Trần Cao Vân, đứng chờ đoàn tàu đi qua dưới cơn mưa tầm tã, ông chứng kiến cảnh người mẹ cố dang hai tà áo mưa che chở cho những đứa con và nảy ra ý tưởng làm tượng đài.
Ông Hạnh mất hai năm thi công, chọn chất liệu là 7.000 vỏ đạn đồng. Trong hình tượng mẹ Nhu, 7 dũng sĩ nép mình dưới cánh tay mẹ. "Tôi muốn tượng đài thuộc hàng lớn nhất nước lúc bấy giờ, không có súng đạn mà chỉ một bà mẹ đứng dõng dạc, hiên ngang giữa đất trời", ông Hạng nói.
