Ký ức về tuyến đường 1C huyền thoại của thế hệ thanh niên xung phong

Đầu năm 1966, đế quốc Mỹ chuyển sang chiến lược chiến tranh cục bộ, đánh phá ác liệt miền Nam, tăng cường kiểm soát các trục giao thông, phong tỏa gắt gao các cảng sông, cảng biển nên việc vận chuyển vũ khí, hàng quân sự từ Trung ương chi viện cho Khu IX trên chiến trường Tây Nam bộ bằng đường biển gặp rất nhiều khó khăn.

Đường 1C ra đời trong bối cảnh đường Hồ Chí Minh trên biển do đoàn 962 phụ trách bị địch phát hiện, phong tỏa, đánh phá ác liệt. Trong lúc đó phương tiện chiến tranh Trung ương chi viện theo đường 559 (đường mòn Hồ Chí Minh trên bộ) đã đến miền Đông Nam Bộ. Đường 1C là tuyến đường tiếp nối đường Trường Sơn từ miền đông Nam Bộ về tận mũi Cà Mau. 1C là mật danh của tuyến đường vận tải chiến lược của Trung ương chi viện hậu cần, lực lượng cho chiến trường Tây Nam bộ đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Khu ủy Khu IX và các tỉnh ủy những nơi tuyến đường đi qua như Tây Ninh, Rạch Giá, An Giang, Cần Thơ, Cà Mau. Việc nối liền tuyến vận chuyển từ miền Đông Nam bộ về miền Tây Nam bộ để tiếp nhận hàng chi viện cấp thiết. Trung ương Cục giao cho Khu IX thực hiện nhiệm vụ này, từ đó tuyến đường 1C ra đời.

Tuyến đường 1C phần lớn nằm trong tỉnh Rạch Giá (tỉnh Kiên Giang ngày nay), bắt đầu tại Lò Gò, Sa Mát (Tây Ninh) chạy dọc biên giới Việt Nam - Campuchia, có đoạn đi sâu vào Campuchia rồi về biên giới Việt Nam tại xã Vĩnh Điều (huyện Hà Tiên, nay là huyện Giang Thành), băng qua rừng tràm Hà Tiên, vượt kênh Vĩnh Tế, kênh Tám Ngàn, qua đường Cái Sắn... về Cái Nứa, Ba Đình (Vĩnh Bình, Vĩnh Thuận), nơi đóng căn cứ của Quân khu IX.