Kỷ vật còn lại của người lính Đức Lập

Ở tuổi gần 90, cựu chiến binh Trần Hữu Thể vẫn giữ những kỷ vật của một thời trận mạc như giữ lại một phần tuổi trẻ và bóng dáng những người đồng đội đã nằm xuống. Với ông, Đức Lập không chỉ là nơi từng diễn ra một trận đánh lịch sử, mà còn là mảnh đất ông đã gửi lại những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Tuổi trẻ gửi lại chiến trường

Trong căn nhà của cựu chiến binh Trần Hữu Thể ở thôn Xuân Lộc 1, xã Đắk Sắk, huyện Đắk Mil cũ, những câu chuyện về chiến tranh thường bắt đầu bằng những ký ức rất giản dị.

Một chàng trai trẻ.

Một chiếc ba lô.

Một cuộc hành quân dài.

Và những người đồng đội cùng chung một quyết tâm.

Sinh năm 1938, ông Trần Hữu Thể nhập ngũ cuối năm 1961. Tháng 2/1962, ông tình nguyện vào Nam chiến đấu. Những năm tháng sau đó đưa người lính trẻ đi qua nhiều chiến trường miền Trung và Tây Nguyên. Cuối năm 1974, đơn vị ông có mặt tại Đức Lập.

Đức Lập ngày ấy hoàn toàn khác với vùng đất hôm nay.

Đường sá còn khó khăn, dân cư thưa thớt, những cứ điểm quân sự nằm rải rác giữa núi rừng. Để bảo đảm bí mật, bộ đội phải đóng quân trong rừng sâu, chuẩn bị cho một trận đánh mà ý nghĩa của nó vượt xa phạm vi một quận lỵ.

Ông Thể và đồng đội khi ấy không biết rằng những ngày chuẩn bị trong rừng sẽ trở thành một phần ký ức đặc biệt của lịch sử.

Những ngày trước giờ nổ súng

Đầu tháng 3/1975, các đơn vị của Sư đoàn 10 bí mật cơ động về khu vực Đức Lập.

Theo các tư liệu lịch sử được Báo Lâm Đồng dẫn lại, lực lượng chủ lực hành quân từng khối, chiếm lĩnh trận địa xuất phát cách Đức Lập khoảng 6 km. Sự bí mật được giữ đến sát giờ tiến công; người dân địa phương cũng góp phần dẫn đường, giúp bộ đội tiếp cận các cứ điểm của đối phương.

Trong ký ức của ông Thể, đó là những ngày gian khổ nhưng đầy quyết tâm.

Những người lính phải sống giữa rừng, thiếu thốn đủ thứ. Nhưng càng gần ngày chiến đấu, ý chí của họ càng mạnh mẽ.

Đến rạng sáng 9/3/1975, tiếng súng Đức Lập vang lên.

Theo tư liệu Báo Lâm Đồng, khoảng 5 giờ 35 phút, Sư đoàn 10 phối hợp với lực lượng địa phương và du kích đồng loạt tiến công các mục tiêu quan trọng tại Đức Lập. Trận chiến diễn ra quyết liệt. Đến ngày 10/3, tuyến phòng thủ Đức Lập - Đắk Song cơ bản bị đánh tan.

Chiến thắng ấy mở toang một hướng quan trọng cho Chiến dịch Tây Nguyên, tạo điều kiện để lực lượng ta tiếp tục phát triển về Buôn Ma Thuột.

Nhưng với những người trực tiếp chiến đấu, phía sau hai chữ “chiến thắng” còn là một sự thật khác: có những người đã không thể trở về.

Những kỷ vật không biết nói

Nhiều năm sau chiến tranh, ông Thể vẫn giữ những kỷ vật từ thời chiến.

Chúng không phải những thứ quý giá theo nghĩa vật chất.

Đó là những vật dụng bình thường của người lính giữa chiến trường.

Nhưng với ông, chúng là những thứ không thể mua lại.

Mỗi kỷ vật gợi một câu chuyện. Một vật dụng có thể đưa ký ức trở về với một khu rừng, một trận đánh, một người đồng đội.

Báo chí từng ghi lại hình ảnh ông Thể nâng niu những kỷ vật còn sót lại sau trận Đức Lập. Với ông, đó không chỉ là đồ vật cũ mà là dấu tích của một thời tuổi trẻ, của những ngày cùng đồng đội sống và chiến đấu giữa bom đạn.

Có những thứ càng cũ càng trở nên quý giá.

Bởi thời gian có thể làm chúng bạc màu, nhưng không thể làm mất đi câu chuyện nằm phía sau.

Trở lại nơi đồng đội nằm xuống

Năm tháng qua đi, người lính năm xưa đã trở thành một ông lão.

Nhưng ông vẫn trở lại chiến trường cũ.

Tại Đồi 722, nơi từng diễn ra những trận đánh ác liệt trong Chiến dịch Tây Nguyên, hình ảnh người cựu binh tóc bạc trở về giữa không gian đã xanh màu cây lá gợi lên một cảm giác đặc biệt: chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức thì vẫn ở đó.

Ông cùng Hội Cựu chiến binh huyện Đắk Mil thắp hương tưởng niệm những người đã hy sinh trong trận Đức Lập.

Có lẽ, đó là những cuộc trở về khó khăn nhất.

Không phải vì đường xa.

Mà bởi mỗi bước chân trên đất cũ đều có thể chạm vào ký ức.

Một cái tên.

Một gương mặt.

Một người từng nằm cạnh mình trong chiến hào.

Một người từng chia nhau từng ngụm nước giữa những ngày khát cháy.

Rồi người ấy ở lại.

Còn mình bước tiếp.

Nửa thế kỷ nhìn lại

Năm 2025, tròn 50 năm Chiến thắng Đức Lập, ông Thể vẫn kể lại câu chuyện năm xưa.

Tuổi đã cao, ký ức về từng chi tiết trận đánh có thể không còn nguyên vẹn, nhưng khi nói đến Đức Lập, cảm xúc trong ông vẫn rất rõ ràng. Báo Lâm Đồng ghi nhận ông vẫn luôn tự hào và xúc động mỗi khi nhắc đến trận đánh mà mình từng trực tiếp tham gia.

Điều đáng quý ở những người như ông không chỉ nằm ở việc họ là nhân chứng của lịch sử.

Họ còn là những người mang lịch sử trở về với đời thường.

Qua câu chuyện của ông, chiến tranh không còn chỉ là những con số trong sách.

Đó là tuổi trẻ của một con người.

Là những năm tháng xa gia đình.

Là những người vợ chờ chồng.

Là những người mẹ ngóng con.

Là những đồng đội mãi mãi không trở về.

Và là những kỷ vật nhỏ bé được giữ lại qua nửa thế kỷ.

Màu hoa lửa còn lại

Hôm nay, vùng đất Đức Lập đã đổi thay.

Những trận địa năm xưa dần được phủ xanh. Đường sá nối liền những vùng quê. Những rẫy cà phê trải dài trên vùng đất từng hứng chịu bom đạn.

Nhưng mỗi tháng Ba, khi nhắc đến Đức Lập, những người lính năm xưa lại nhớ về một thời tuổi trẻ.

Ông Trần Hữu Thể cũng vậy.

Ông đã đi qua chiến tranh, trở về với đời thường, gắn bó với mảnh đất Đắk Mil suốt nhiều năm. Nhưng trong ông vẫn còn một Đức Lập của tháng Ba năm 1975.

Ở đó có tiếng súng.

Có những cuộc hành quân.

Có niềm vui chiến thắng.

Và có những người đồng đội đã nằm lại.

Những kỷ vật ông giữ trong nhà có thể chỉ là những món đồ nhỏ bé.

Nhưng mỗi khi được nhắc lại, chúng lại làm sống dậy một phần lịch sử.

Bởi với người lính, có những thứ không bao giờ cũ: ký ức về đồng đội, ký ức về chiến trường và ký ức về ngày đất nước hòa bình.

Trên vùng đất Đức Lập hôm nay, màu xanh của cuộc sống đã thay thế màu khói lửa.

Nhưng trong ký ức của những người như Trần Hữu Thể, màu hoa lửa của tháng Ba năm ấy vẫn còn nguyên.

Và có lẽ, đó chính là cách một thế hệ giữ lại lịch sử cho những thế hệ mai sau.