Kỷ vật của anh hùng xứ Nghệ trong trận “Điện Biên Phủ trên không” năm 1972

Cách đây hơn nửa thế kỷ, quân và dân ta đã làm nên một chiến công vĩ đại được ví là trận “Điện Biên Phủ trên không”, đập tan những ảo vọng ngông cuồng của đế quốc Mỹ, buộc chúng phải ký Hiệp định Pari rút quân khỏi miền Nam Việt Nam. Những trận đánh của quân và dân ta với không quân Mỹ chủ yếu diễn ra trên bầu trời Thủ đô Hà Nội. Tuy nhiên, ít người biết rằng ngoài mặt trận chính đó, Quân uỷ Trung ương, Bộ Quốc phòng còn chỉ đạo các lực lượng phòng không trên địa bàn Quân khu 4 bố trí trận địa tại các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An nhằm đón lõng, tiêu diệt máy bay B-52 sau khi chúng gây tội ác từ Hà Nội, Hải Phòng trở về căn cứ.Lúc 20 giờ 16 phút, ngày 18/12/1972, trên bầu trời Nghệ An, kíp chiến đấu thuộc Tiểu đoàn 52 thuộc Trung đoàn Tên lửa 267, Sư đoàn Phòng không 365 dưới sự chỉ huy của đồng chí Hoàng Văn Nam đã bắn trúng một “pháo đài bay” B-52, buộc phải hạ cánh xuống sân bay Đà Nẵng.Trận đánh lịch sử trên bầu trời Xứ NghệĐầu tháng 12/1972, dự đoán âm mưu, thủ đoạn của đế quốc Mỹ sẽ mở chiến dịch ném bom huỷ diệt Hà Nội, Hải Phòng bằng máy bay chiến lược B-52, dưới sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương – Bộ Quốc phòng, Quân chủng Phòng không - Không quân quyết định thành lập mặt trận phối hợp trên vùng trời phía Bắc Quân khu 4 do Sư đoàn Phòng không 365 chỉ huy. Trong đó, Trung đoàn Tên lửa 267 với 2 Tiểu đoàn 51, 52 được triển khai trên địa bàn huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Ngày 18/12/1972, toàn Trung đoàn 267 vào trực ban sẵn sàng chiến đấu, 16 giờ cùng ngày, Bộ Tổng Tham mưu thông báo có 32 chiếc B-52 xuất kích từ sân bay An-đéc-xơn (đảo Gu-am, Mỹ) vào đánh miền Bắc. 19 giờ 44 phút, tên lửa Hà Nội phóng những quả đầu tiên vào tốp B-52 của địch. 20 giờ 13 phút, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn Tên lửa 261 bảo vệ Hà Nội bắn rơi chiếc B-52 đầu tiên.Cùng lúc này, kíp chiến đấu Tiểu đoàn 52 nhận được thông báo từ Đài I (đài ra-đa dẫn đường của Tiểu đoàn): Bắt được mục tiêu B-52. Sau khi đo cự ly của tốp mục tiêu và được lệnh của chỉ huy tiểu đoàn, đồng chí Hoàng Văn Nam ấn nút phóng 2 quả tên lửa. Quan sát trên màn hình hiện sóng tín hiệu quả tên lửa thứ nhất vượt qua tín hiệu mục tiêu, tiếp đó tín hiệu quả tên lửa thứ hai vừa trùng tín hiệu B-52 đã nổ tung tạo thành đám mây che kín tín hiệu mục tiêu. Toàn kíp chiến đấu đồng thanh hô lên trong niềm vui sướng: “B-52 bị trúng đạn rồi!”.Sáng hôm sau trên Đài phát thanh đưa tin: “Phối hợp với mặt trận chính Hà Nội, 20 giờ 16 phút, tại Nghệ An, Tiểu đoàn 52, Trung đoàn Tên lửa 267, sư đoàn phòng không 365, dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn phó Trần Ngọc Vinh, sĩ quan điều khiển Hoàng Văn Nam cùng kíp trắc thủ đã bắn bị thương nặng 1 chiếc B-52 khi chúng vừa gây tội ác ở Hà Nội, trên đường trở về căn cứ, buộc phải hạ cánh xuống sân bay Đà Nẵng”[1]. Đây là chiếc B-52 thứ 2 của không quân Mỹ bị loại khỏi vòng chiến đấu ngay đêm đầu tiên. Ngay sau chiến công này, cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 52, Trung đoàn 267 càng quyết tâm tiêu diệt B-52 và đã góp phần khoá chặt bầu trời phía Nam miền Bắc, buộc không quân Mỹ phải co cụm, bị động thay đổi các tuyến bay của máy bay B-52 trong thời gian ném bom.Ghi nhận chiến công của cán bộ, chiến sỹ Tiểu đoàn 52, Trung đoàn tên lửa 267, Nhà nước đã phong tặng cho Tập thể Tiểu đoàn 52 danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, các đồng chí trong kíp tên lửa trực tiếp lập chiến công được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba, riêng đồng chí Hoàng Văn Nam được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì.Dù nguỵ trang của Bộ đội Tên lửaTrong chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không năm 1972”, Bộ đội Tên lửa là lực lượng đóng vai trò nòng cốt. Tuy nhiên, hành trình đến với trận đánh thắng máy bay B-52 bên cạnh tinh thần chiến đấu, sự mưu trí, sáng tạo của người chiến sỹ còn có sự góp công của những chiếc dù nguỵ trang.Trong các trận đánh, yêu cầu tiên quyết là giữ được bí mật của trận địa bố trí tên lửa. Chỉ một sơ suất nhỏ bị phát hiện là trận địa bị dội bom, tên lửa bắn từ máy bay xuống, bị đạn pháo kích từ ngoài biển vào… Do đó công tác nguỵ trang cho khí tài và trận địa đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong điều kiện của chiến trường, bên cạnh việc sử dụng các phương tiện nguỵ trang truyền thống như: Lá cây, lưới nguỵ trang, công trình dân sự… Bộ đội Tên lửa đã sáng tạo ra phương pháp nguỵ trang bằng chính những chiếc dù pháo sáng thu được của địch sau các trận đánh. Ưu điểm của loại dù này là chất liệu làm từ sợi ni-lông nên dai, chắc và trọng lượng nhẹ, diện tích rộng, dễ triển khai trong thời gian ngắn, có thể sử dụng nhiều lần và phối hợp hài hoà với các loại vật liệu khác.Chiếc dù ngụy trang của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam.Trong trận đánh đêm ngày 18/12/1972 của Tiểu đoàn 52, Trung đoàn tên lửa 267, thời gian triển khai trận địa chiến đấu chỉ có gần 24 giờ, do đó, cán bộ, chiến sỹ tiểu đoàn đã sử dụng các tấm dù để nguỵ trang đài chỉ huy tên lửa Sam-II. Mặc dù công tác chuẩn bị gấp gáp nhưng với tinh thần chiến đấu quả cảm và công tác nguỵ trang được bảo đảm nên kẻ địch không phát hiện ra trận địa tên lửa được bố trí trên vùng đất Nghệ An. Tuy nhiên, sau khi đơn vị lập nên chiến công bắn bị thương nặng 1 chiếc B-52, Tiểu đoàn bị địch phát hiện, bắn phá ác liệt, nhiều đồng chí thương vong, khí tài tên lửa có nguy cơ bị cháy do bắt lửa từ thùng dầu gần đó, những tấm dù nguỵ trang lại được cán bộ, chiến sỹ Tiểu đoàn sử dụng làm dụng cụ dập lửa, bảo đảm an toàn cho trận địa. Từ đó, chiếc dù nguỵ trang luôn là hành trang gắn liền với các chiến sỹ qua các trận đánh, góp phần không nhỏ làm nên những chiến công vẻ vang của Bộ đội Tên lửa anh hùng.Kỷ vật của anh hùng xứ Nghệ bắn B-52 Đồng chí Hoàng Văn Nam sinh ngày 03/9/1948, tại xã Nghi Hải, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Tháng 6/1965, khi chưa đầy 17 tuổi, đồng chí đã tình nguyện lên đường nhập ngũ vào Đại đội 553, Tiểu đoàn 70 Súng máy phòng không 12,7mm, thuộc Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, tham gia chiến đấu bảo vệ cầu Cấm, cầu Phương Tích, sân bay Vinh, Cửa Lò, tuyến Đường 7, trong thời gian này đồng chí đã cùng đồng đội bắn rơi 2 máy bay địch.Sau 1 năm nhập ngũ, đồng chí được lựa chọn, cử đi học lớp trắc thủ tên lửa phòng không. Sau khóa học, đồng chí được biên chế về Tiểu đoàn 52, Trung đoàn Tên lửa 267. Trên cương vị là trắc thủ cự ly, rồi sĩ quan điều khiển tên lửa, đồng chí đã cùng với kíp chiến đấu thuộc Tiểu đoàn 52 lập được nhiều chiến công xuất sắc. Từ năm 1968-1972, đồng chí tham gia chiến đấu 70 trận, bắn cháy 29 máy bay Mỹ (trong đó có 16 chiếc rơi tại chỗ).Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam.Sau khi đất nước thống nhất, đồng chí Hoàng Văn Nam tiếp tục công tác trong Quân đội. Năm 1989, đồng chí phục viên, trở về tham gia các hoạt động xây dựng địa phương vững mạnh, luôn giữ vững và phát huy những phẩm chất cao đẹp của người lính Bộ đội Cụ Hồ. Với những đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và xây dựng quê hương, đồng chí đã được Đảng, Nhà nước tặng nhiều Huân, Huy chương các loại. Đặc biệt, ngày 10/8/2015, đồng chí Hoàng Văn Nam vinh dự được Chủ tịch nước ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.Trở về quê hương sau những năm tháng chiến đấu, hành trang của người lính là những kỉ vật qua các trận đánh được đồng chí lưu giữ mấy chục năm nay để làm kỷ niệm. Năm 2020, hưởng ứng lời kêu gọi hiến tặng kỉ vật kháng chiến do Hội cựu chiến binh phát động, đồng chí Hoàng Văn Nam đã trao tặng Bảo tàng Quân khu 4 chiếc dù đã sử dụng để nguỵ trang đài chỉ huy tên lửa Sam-II trong chiến công bắn cháy chiếc B-52 đêm ngày 18/12/1972. Nhìn chiếc dù nguỵ trang gắn bó với bản thân trong hàng trăm trận đánh, trên các chiến trường, đã úa màu thời gian, người anh hùng xứ Nghệ xúc động nghẹn ngào: “Đây là kỉ vật tuy đơn sơ, nhưng đã gắn bó với tôi suốt những tháng năm chiến đấu; là kí ức về một thời kỳ hào hùng của bộ đội, của cán bộ, chiến sĩ phòng không - Không quân góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước”./. [1] Lịch sử Quân chủng Phòng Không, Tập 3, NXB QĐND, Xuất bản năm 1994; Tr. 190.Nguyễn Hữu Hoành (Bảo tàng Quân khu 4)