Kỷ vật của các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô hào hoa, anh dũng

Kỷ vật của các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô hào hoa, anh dũng

Lịch sử một nghìn năm văn hiến của Thủ đô Hà Nội đã để lại trong lòng nhân dân Việt Nam nói chung và nhân dân Hà Nội nói riêng niềm tự hào và tình yêu mến sâu sắc. Vì vậy từ xưa đến nay, mỗi khi có kẻ thù xâm lược, nhân dân cả nước đã luôn kề vai sát cánh cùng nhân dân Hà Nội chiến đấu kiên cường để bảo vệ mảnh đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Tháng 12 năm 1946, trước hành động xâm lược của thực dân Pháp, toàn thể nhân dân Việt Nam đã đoàn kết một lòng, thực hiện lời kêu gọi kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Để bảo vệ Thủ đô, ngày 6-1-1947, lễ thành lập Trung đoàn Liên khu I đã được tổ chức tại rạp hát Tố Như (Nay là rạp Chuông Vàng, thuộc quận Hòa Kiếm, Hà Nội). Ngày 12-1-1947, Hội nghị quân sự toàn quốc lần thứ nhất họp tại Chương Mỹ đã quyết địch tặng Trung đoàn danh hiệu “Trung đoàn Thủ đô” - một trung đoàn chủ lực đầu tiên của quân đội ta, tập hợp trong đó là những người con từ mọi miền của Tổ quốc.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, lực lượng cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn khá khiêm tốn, vũ khí thô sơ, nhưng với tinh thần quả cảm đã kiên cường chiến đấu suốt 60 ngày đêm trong vòng vây của kẻ thù, bảo vệ từng tấc đất, từng ngôi nhà, từng góc phố, góp phần chặn bước tiến của kẻ thù, tạo điều kiện thuận lợi để Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cơ quan của Chính phủ, Quốc hội rút lên chiến khu Việt Bắc an toàn, lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ đến thắng lợi. Nhiều chiến sĩ đã chiến đấu hy sinh đến hơi thở cuối cùng để những đồng đội rút lui khỏi thành phố tiếp tục kháng chiến. Khi nhiệm vụ đã hoàn thành, các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô đã ra đi với nỗi lòng lưu luyến, nhớ thương, quyết tâm hẹn ngày trở về giải phóng Thủ đô.

Trong sưu tập hiện vật của Trung đoàn Thủ đô thời kỳ đầu kháng chiến chống thực dân Pháp hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia như: Mũ ca lô, Băng đeo tay, Phù hiệu và Bom ba càng của các chiến sĩ quyết tử quân… còn có một hiện vật đặc biệt, mang dấu ấn của Trung đoàn, đó là quyển sách nhạc “Ngày về". Tác giả những nhạc phẩm này chính là những chiến sĩ đã trực tiếp chiến đấu bảo vệ Thủ đô khi ấy. Sách thuộc tủ sách “Người lính Hà Nội” (Nhạc bộ đội tập 2), được Trung đoàn Thủ đô xuất bản nhân dịp kỷ niệm hai năm ngày toàn quốc kháng chiến 19/12/1946 - 19/12/1948, in tại nhà in Chiến Thắng. (Tập đầu tiên do Trung đoàn xuất bản có tên gọi: “Đèo Giàng” - tên một trận đánh nổi tiếng của Trung đoàn năm 1947).

Sách in li tô trên 10 trang giấy trắng ngà, gồm cả trang bìa, chữ màu đen, riêng trang bìa in thêm màu đỏ nâu. Trong hoàn cảnh muôn vàn khó khăn của những ngày đầu kháng chiến, ấn phẩm này chỉ được xuất bản với số lượng khá khiêm tốn: trên 500 bản. Trong sách có năm bài hát như sau:

“Ngày về”, nhạc Lương Ngọc, thơ Chính Hữu.

“Mơ đời chiến sĩ”, nhạc Lương Ngọc, thơ Mặc Tần.

“Thủ đô quyết tử”, nhạc Lê Hợi, lời Hoàng Trân.

“Thủ đô kháng chiến” của Ngọc Chương.

“Thủ đô huyết thệ”, nhạc Lương Ngọc, thơ Lĩnh Nam.

Bài hát “Ngày về” được dùng để đặt tên cho quyển sách này. Các bài hát trong sách được phổ biến khá rộng rãi trong nhân dân Hà Nội và Trung đoàn lúc bấy giờ, có tác dụng động viên rất lớn tinh thần chiến đấu của các chiến sĩ và đồng bào Thủ đô. Những ai đã từng được nghe các gia điệu vừa thiết tha, vừa trầm hùng mạnh mẽ của các bài hát ấy chắc hẳn càng không thể nào quên những lời ca hào sảng và lãng mạn, phản ánh đúng không khí những ngày đầu toàn quốc kháng chiến và đúng với tâm trạng của lớp cán bộ chiến sĩ ngày đó là mơ tới ngày trở về giải phóng Thủ đô, sẵn sàng hy sinh xương máu cho ngày về chiến thắng. Trong tác phẩm “Ngày về” có đoạn:

“Có đoàn người lên đóng trên rừng sâu

Đêm nay mơ thấy trở về Hà Nội

Bao giờ trở lại?

Phố phường xưa gạch ngói ngang đường

Ôi hôm nay họ nhớ mái nhà hoang

Bức tường điêu tàn ngày xưa trấn ngự

Nhớ đêm ra đi, đất trời bốc lửa

Cả kinh thành nghi ngút cháy sau lưng

Những chàng trai chưa trắng nợ anh hùng

Hồn mười phương phất phơ cờ đỏ thắm

Rách tả tơi rồi đôi giày vạn dặm

Bụi trường chinh phai bạc áo hào hoa

Mái đầu xanh thề mãi đến khi già

Phơi nắng gió. Và hoa ngàn cỏ dại

Nghe tiếng gọi của những người Hà Nội

Trở về, trở về, chiếm lại quê hương…”.

Bản nhạc “Ngày về”, nhạc của Lương Ngọc, thơ của Chính Hữu
in trong sách nhạc “Ngày về”. (Ảnh chụp HV)

Bài hát “Thủ đô huyết thệ” của nhạc sĩ Lương Ngọc, lời thơ của Lĩnh Nam ca ngợi tinh thần chiến đấu hy sinh của các chiến sĩ vì nghĩa lớn:

“ Đoàn Thủ đô thề xung phong quyết tử

Nguyện sả mình mong Tổ quốc quyết sinh

Nên bao lần vì đất nước điêu linh

Nghe sôi dậy trong tim giòng máu Việt

Máu anh dũng của giống nòi Nam Việt

Vẫn lưu truyền muôn vạn kiếp về sau…”

Hoặc trong bài “Mơ đời chiến sĩ”, nhạc Lương Ngọc, thơ Mặc Tần đã nói lên vẻ đẹp của đời người chiến sĩ, một tình cảm lãng mạn, trong sáng của các chàng trai Hà Nội lúc bấy giờ:

“Mây núi rừng thiêng chính khí ta

Tiếng binh rộn rã trên đường xa

Đây hồn chiến sĩ oai hùng ngự

Một thủa đao binh giục lánh nhà

Mùa xuân đi, không tiếc nữa đời hương

Em lòng ơi, giữ lấy giấc mơ hường

Ai mải miết một trời son với phấn

Ta hùng anh lừng hát tiến lên đường…”.

Tác giả của các bài hát trên - nhạc sĩ Lương Ngọc, tức Lương Ngọc Trác (Nguyễn Quý Trác), ông sinh ra và lớn lên tại phố Nhà Thờ, Hà Nội. Khi Tổ quốc lâm nguy, ông đã sớm gia nhập Trung đoàn Thủ đô, tham gia chiến đấu bảo vệ Hà Nội với nhiệt huyết của tuổi trẻ. Phần lời bài hát “Ngày về” được ông phổ từ bài thơ của nhà thơ Chính Hữu, tức Trần Đình Đắc (1926 – 2007). Chính Hữu cũng chính là tác giả của một số bài thơ nổi tiếng như: “Đầu súng trăng treo” và “Ngọn đèn đứng gác”… Hình ảnh của những chiến sĩ trong các bài thơ này của ông đã trở thành biểu tượng đẹp đẽ về anh bộ đội Cụ Hồ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Năm 2000, ông đã vinh dự được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

Riêng với nhà thơ Mạc Tần, tác giả lời bài hát “Mơ đời chiến sĩ”, nguyên là chính trị viên đại đội Vệ quốc đoàn, trong thời gian 60 ngày đêm khói lửa, ông đã nhận nhiệm vụ đưa đơn vị mình vượt sông Hồng để yểm trợ cho nhân dân và đồng đội Hà Nội thoát vòng vây của kẻ thù và đã anh dũng hy sinh trên mảnh đất Hà Nội trong khi tài năng vừa chớm nở.

Lùi xa 67 năm, những bài hát, lời ca của chính các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô giờ đây tuy không còn được thường xuyên cất lên bởi đất nước ta đã bước vào thời kỳ mới, nhưng mỗi khi vang lên, những giai điệu, lời ca ấy vẫn tiếp tục làm lay động lòng người và để lại cho các thế hệ mai sau niềm kính phục, tự hào về thế hệ cha anh hào hoa, anh dũng, sẵn sàng “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, bảo vệ nền độc lập, tự do cho dân tộc và góp phần làm nên lịch sử 1000 năm văn hiến Thăng Long - Hà Nội hôm nay.