La bàn của Đặc công Thành đội Huế

Tháng 7 năm 2022, đoàn sưu tầm của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã tìm đến Cựu chiến binh Lê Hữu Tòng, nguyên Đại đội trưởng Đại đội 3 Đặc công Thành đội Huế. Tại đây, ông đã trao tặng chiếc la bàn thu được của địch, kỷ vật đặc biệt gắn với nhiều trận đánh của cá nhân ông và Đặc công Thành đội Huế giai đoạn từ năm 1968 đến năm 1975, cũng như đi tìm mộ đồng đội sau này.

Đặc công Thành đội Huế

Được sự giúp đỡ của Bộ chỉ huy Quân sự Thừa Thiên - Huế cùng các đồng chí cựu chiến binh Đại đội 3 Đặc công Thành đội Huế, đoàn sưu tầm đã tìm đến nhà ông Lê Hữu Tòng tại Thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Những người đồng đội năm xưa gặp nhau với những cái ôm xiết chặt trong nước mắt của xúc động và niềm vui. Sau lời thăm hỏi, đoàn công tác bày tỏ mong muốn sưu tầm kỷ vật về Đặc công Thành đội Huế, ông Tòng mở tủ lấy ra một chiếc la bàn quân sự đã cũ. Đó là chiếc la bàn chiến lợi phẩm của Mỹ thu được trong một trận đánh năm 1968, ông đã sử dụng trong suốt thời gian tham gia đánh Mỹ trên vùng đất Hương Thủy, Thừa Thiên - Huế và khi đi tìm phần mộ của đồng đội sau chiến tranh.

Ông Lê Hữu Tòng kể lại những kỷ niệm sâu sắc với chiếc la bàn chiến lợi phẩm.

Nhấp ly trà nóng đượm hương sen, ông Tòng bồi hồi nhớ lại ký ức của một thời trận mạc và kể lại từng trận đánh của Đặc công Thành đội Huế. Ông sinh năm 1946, trong một gia đình có truyền thống cách mạng ở Thôn Trung Hòa, xã An Ninh, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Năm 1963, khi 18 tuổi, Lê Hữu Tòng viết đơn tình nguyện nhập ngũ, được biên chế vào Trung đoàn 102, Sư đoàn 308. Sau đó, ông được điều động sang Trung đoàn 42, Sư đoàn 350 (năm 1964), Trung đoàn 9, Sư đoàn 304 (năm 1965), hành quân sang Lào làm nhiệm vụ quốc tế, chiến đấu tại tỉnh Bolikhamsai (Bolikhămxay). Tháng 4 năm 1967, khi đang chiến đấu tại Quảng Trị, ông cùng một số đồng đội được “biệt phái” về Thành đội Huế để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Chiếc la bàn với những trận đánh nảy lửa

Nâng niu chiếc la bàn trên tay, ông nói: “Chiếc la bàn này đã gắn với cuộc đời binh nghiệp của tôi từ trận đánh năm 1968 cho đến ngày nay. Đó là kỷ vật gắn với những ký ức khắc sâu trong tâm trí tôi”. Theo lời kể, tháng 2 năm 1968, ông Tòng giữ chức vụ Đại đội phó Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 Đặc công Thành đội Huế. Đơn vị của ông đã tham gia đánh nhiều trận vùng ven đô Hương Thủy và nội đô Huế, tiêu diệt nhiều sinh lực, phá hỏng nhiều vũ khí quân Mỹ. Sau những tổn thất lớn do bị bất ngờ, quân Mỹ đã tổ chức lại lực lượng và phản công, do chênh lệch lực lượng và hỏa lực, đơn vị của ông được lệnh rút về căn cứ, đồng thời phối hợp với các đơn vị chủ lực, du kích để đánh địch phản kích. Trong thời gian chỉ huy Đại đội tham gia chiến đấu, ông đã thu được chiếc la bàn quân sự của lính Mỹ bỏ lại khi rút chạy.

Có chiếc la bàn trong tay, ông đã sử dụng rất hữu ích cho hoạt động của đặc công trong vùng rừng núi để xác định phương hướng và tọa độ trên bản đồ tác chiến. cũng như công tác trinh sát các căn cứ của Mỹ - ngụy. Tháng 5 năm 1968, để giảm bớt áp lực các đợt càn quét của Mỹ lên chiến khu, Đại đội đặc công của Lê Hữu Tòng được lệnh đánh vào căn cứ Trung đoàn Thiết giáp 7 của Mỹ đóng ở Đồng Tòa, Thủy Phương (Hương Thủy).

Qua nhiều đợt đi trinh sát, nghiên cứu cách bố trí của căn cứ, ngày 20/5/1968, ông Lê Hữu Tòng đã sử dụng la bàn để xác định phương vị, cắt đường rừng, chỉ huy đơn vị bí mật vận động áp sát căn cứ. Tổ hỏa lực B-41 mũi nhọn do Đại đội phó Lê Hữu Tòng làm xạ thủ, đồng chí Chuyên và Viễn mang lựu đạn, thủ pháo, trang bị súng AK-47 áp sát hàng rào. Khoảng 23 giờ đêm, các chiến sĩ đặc công tiến hành cắt hàng rào để tiềm nhập, bất ngờ có 1 đồng chí vướng phải mìn pháo sáng nên bị quân Mỹ phát hiện và bắn vào đội hình. Các chiến sĩ đặc công đặt bộc phá ống để phá cửa mở nhưng quân Mỹ trong lô cốt tập trung hỏa lực chế áp, các chiến sĩ đặc công không tiến lên được. Đại đội phó Lê Hữu Tòng dùng B-41 tiêu diệt tốp lính Mỹ trong lô cốt. Nhưng hết tốp này lại đến tốp khác lên thay, các loại hỏa lực trung liên, đại liên, cối, súng phóng lựu M79 bắn xối xả. Quân Mỹ cho xe tăng ra phản kích, Lê Hữu Tòng dùng B-41 bắn cháy 2 xe tăng địch. Tổ hỏa lực do Lê Hữu Tòng chỉ huy đã dũng cảm chiến đấu tiêu diệt nhiều lính Mỹ.

Chiếc la bàn – kỷ vật của ông Lê Hữu Tòng.

Sau 4 giờ chiến đấu, do hỏa lực của quân Mỹ quá mạnh nên đại đội đặc công bị thiệt hại nhiều. Trời gần sáng, khi đồng đội người hy sinh, người bị thương, Đại đội phó Lê Hữu Tòng đã cử đồng chí Chuyên, bò đi gom đạn B-41 của các tổ hỏa lực khác đã hy sinh, một mình sử dụng súng B-41, lựu đạn ngăn chặn lính Mỹ phản công để đồng đội thoát vòng vây và cứu thêm một chiến sĩ khác trọng thương. Ông Tòng nói với đồng chí Chuyên: “Tao bắn hết đạn rồi ném mấy quả thủ pháo vào bọn Mỹ rồi cùng chạy ra ngay. Một là sống, hai là chết, còn hai đứa phải có một đứa còn sống để về đơn vị”.

Chờ cho quân Mỹ còn cách khoảng 100 mét, ông bắn hết số đạn còn lại rồi ném thủ pháo về phía bọn Mỹ, vừa chạy vừa ném thủ pháo ra phía sau để tạo màn khói bụi che mắt quân Mỹ. Nhưng khi chạy đến sườn đồi thì Hà Ngọc Chuyên trúng đạn M79. “Tôi lại cõng Chuyên và dùng chiếc la bàn này để tìm đường về căn cứ. Trận đánh này, có 100 cán bộ, chiến sĩ tham gia, kết thúc trận đánh, chỉ còn lại 17 người. Riêng tôi tiêu diệt 3 xe tăng, 2 lô cốt và 1 xe tải chuyên dụng chở bọn giặc chi viện...”, ông nghẹn ngào.

Sau trận đánh quả cảm ấy, Đại đội phó Lê Hữu Tòng vinh dự được phong tặng cùng lúc 3 danh hiệu: Dũng sĩ diệt cơ giới, dũng sĩ diệt xe tăng, dũng sĩ diệt Mỹ và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đầu tháng 7 năm 1971, ông Lê Hữu Tòng là Đại đội trưởng Đại đội 3 Đặc công đã chỉ huy trận đánh lớn vào lỵ sở của chi khu Nam Hòa (huyện Hương Thủy, thành phố Huế), để mở đường hoạt động, tiếp cận vùng đồng bằng của lực lượng vũ trang cách mạng. Ông sử dụng la bàn để xác định các hướng phương vị khi luồn rừng đi trinh sát căn cứ, cùng đồng đội đã nhiều lần áp sát chi khu, nắm được địa hình và bố trí phòng ngự của quân ngụy.

Căn cứ này có 2 hàng rào thép gai ở bên ngoài, một lô cốt phía Đông, một lô cốt phía Bắc và được bảo vệ từ xa bởi cứ điểm Chóp Vung và cứ điểm Dương Phẩm. Đến giờ nổ súng, ông chỉ huy đơn vị lập tức cắt hàng rào thép gai và mật tập đồng loạt vào 2 lô cốt, tiêu diệt chưa đầy 5 phút. Đồng thời, 1 tổ khác nhanh chóng tiếp cận tòa nhà lỵ sở và ném bộc phá vào bên trong tiêu diệt lực lượng địch ở trong đó cũng như tên cố vấn Mỹ. Giữa sân lỵ sở có 2 khẩu pháo 105mm và 3 khẩu súng máy 12,7 mm, ông cho một tổ gài bộc phá, phá hủy xong cụm pháo đó thì rút lui. Bởi vì, khi đó quân ngụy ở 2 cứ điểm Chóp Vung và Dương Phẩm dùng hỏa lực đại liên, trung liên bắn sang xối xả.

Tháng 3 năm 1975, thời cơ giải phóng Huế - Đà Nẵng chín muồi, Đại đội đặc công 3 Hương Thủy do Lê Hữu Tòng chỉ huy được chia làm 3 mũi tiến về thành phố Huế để phối hợp cùng các đơn vị chủ lực giải phóng cố đô. Ngày 18 tháng 3, đơn vị đụng độ với 1 tiểu đoàn dù của ngụy. Cuộc chiến kéo dài 1 ngày đêm, sau đó đơn vị được lệnh rút lui. Trận đánh cuối cùng tại vùng ven đô Hương Thủy góp phần xứng đáng vào Đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Chiếc la bàn đi tìm đồng đội

Sau ngày giải phóng, ông được cử đi học sĩ quan tại Học viện Lục quân 2, rồi về nhận nhiệm vụ tại Binh đoàn 318, Bộ Quốc phòng. Tháng 8 năm 1986, Trung tá Lê Hữu Tòng nghỉ hưu theo chế độ và về địa phương công tác. Ông được nhân dân tín nhiệm, bầu làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị trấn Phú Bài. Đặc biệt, ông đã có nhiều đóng góp rất lớn trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ… Với chiếc la bàn kỷ vật, ông Tòng lại đi tìm phần mộ của đồng đội đã hy sinh. Có nhiều trường hợp, phải mất từ 2 đến 3 năm, tìm kiếm, xác minh thông tin mới tìm ra. Gần 40 năm qua, được sự giúp đỡ của đồng đội, ông đã tìm kiếm được hơn 100 hài cốt liệt sĩ, phối hợp với chính quyền địa phương, thân nhân các gia đình đưa về quê an táng.

Tháng 4 năm 2015, ông Lê Hữu Tòng là một trong 3 cá nhân tiêu biểu của tỉnh Thừa Thiên - Huế, vinh dự được tham dự hội nghị toàn quốc “Biểu dương người có công tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh - mùa Xuân năm 1975” tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài ra, ông còn được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Cầm chiếc la bàn trên tay, ngắm nghía, gấp ra gấp vào hồi lâu với tâm trạng vừa tự hào, vừa lưu luyến, người cựu chiến binh đặc công anh dũng năm xưa trầm ngâm nói: “Dù cho bệnh tật, vết thương, mảnh đạn vẫn còn trong cơ thể, nhưng được sống, được đồng đội, đồng chí luôn dành tình cảm ưu ái, tôi rất cảm kích, coi đó là niềm hạnh phúc lớn. Tôi trao tặng chiếc la bàn này cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với mong muốn đó sẽ là 1 mảnh ghép vô cùng nhỏ bé minh chứng cho chiến công chung của những người lính Đặc công thành Huế. Còn nhiều hài cốt liệt sĩ nằm lại ở chiến trường nên tôi và đồng đội còn tiếp tục tìm kiếm đưa các anh trở về…”./.