"Lá chắn sống" bảo vệ pháo trên chiến trường Điện Biên Phủ
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Tô Vĩnh Diện (1924–1954, quê ở xã Nông Trường, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa) là một trong những biểu tượng anh hùng tiêu biểu nhất của binh chủng Pháo cao xạ Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhập ngũ năm 1949, ông từng bước trưởng thành từ một người chiến sĩ dũng cảm trở thành Khẩu đội trưởng Khẩu đội 3, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 (Trung đoàn Pháo cao xạ 37mm đầu tiên của Quân đội ta). Tên tuổi của ông gắn liền với tinh thần xả thân cứu pháo trên dốc Pha Đin và dốc Chuối trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.
Hành trình kéo pháo bằng tay và trận chiến trên dốc Chuối (Đầu năm 1954)
Trong giai đoạn chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, nhằm bảo đảm bí mật và tạo thế trận bao vây tập đoàn cứ điểm, Bộ Chỉ huy chiến dịch đã quyết định đưa các khẩu pháo cao xạ nặng hàng tấn vượt qua hàng chục kilômét đường đồi núi hiểm trở bằng sức người.
Khắc phục gian khổ trên đường kéo pháo: Khẩu đội 3 do Tô Vĩnh Diện chỉ huy được giao nhiệm vụ kéo khẩu pháo cao xạ 37mm nặng hơn 2,4 tấn vượt qua nhiều đèo cao, vực sâu dưới làn bom đạn bắn phá liên tục của máy bay Pháp. Với vai trò khẩu đội trưởng, ông luôn xung phong ở những vị trí nguy hiểm nhất, cầm càng pháo, điều khiển hướng di chuyển và xóc lại từng khúc gỗ chèn bánh pháo để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho vũ khí.
Tấm gương xả thân lấy thân mình chèn pháo (Đêm 1/2/1954): Thực hiện chỉ thị chuyển phương châm tác chiến từ "Đánh nhanh, giải quyết nhanh" sang "Đánh chắc, tiến chắc", các đơn vị pháo binh nhận lệnh kéo pháo ngược trở ra vị trí tập kết an toàn. Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954, trên đường kéo pháo ra đến đoạn dốc Chuối (một con dốc nghiêng cao khoảng 70 độ, hẹp và vô cùng trơn trượt), một tai nạn nguy hiểm đã xảy ra:
Dây quay pháo bất ngờ bị đứt, khẩu pháo 37mm tuột đà trôi nhanh xuống vực sâu, kéo theo các chiến sĩ đang giữ dây.
Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, không ngần ngại nguy hiểm đến tính mạng, Tô Vĩnh Diện đã dũng cảm buông dây quay, lao thẳng mình về phía trước, dùng chính cơ thể nhỏ bé của mình lách vào bánh pháo để chèn giữ khẩu pháo lại.
Hành động xả thân phi thường của ông đã làm chựng đà trôi của khẩu pháo, tạo thời cơ cho các đồng đội xung quanh kịp thời lao vào chèn gỗ, giữ vững khẩu pháo an toàn ngay bên bờ vực thẫm.
Sự hy sinh anh dũng và câu nói bất tử
Khi đồng đội gạt nước mắt kéo ông ra khỏi bánh pháo, Tô Vĩnh Diện đã bị thương rất nặng. Trước khi trút hơi thở cuối cùng, ông vẫn dồn chút sức lực còn lại để hỏi đồng đội một câu hỏi thiêng liêng: "Pháo có việc gì không anh em?". Sự hy sinh vô cùng quả cảm của ông đã trở thành ngọn đuốc cổ vũ tinh thần quyết chiến, quyết thắng cho hàng vạn cán bộ, chiến sĩ kéo pháo trên toàn mặt trận Điện Biên Phủ.
Với chiến công đặc biệt xuất sắc và tinh thần xả thân vì sự nghiệp cách mạng, ngày 7 tháng 5 năm 1955, Tô Vĩnh Diện đã được Đảng, Nhà nước truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (Anh hùng Quân đội).
Trang sử "thời hoa lửa" của Anh hùng Tô Vĩnh Diện là bài ca bất tử về tình yêu khí tài, ý chí sắt đá và chí khí quật cường của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".
