Lá cờ bên cầu Hoàng Mai

46. Lá cờ bên cầu Hoàng Mai

Nhân vật lịch sử: Liệt sĩ Đỗ Lương Bằng, tên khai sinh Đỗ Văn Tinh, sinh năm 1944, quê xã Nghĩa Phú, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định; Trung đội phó đơn vị pháo phòng không thuộc Sư đoàn 341 – Đoàn Sông Lam, chiến đấu bảo vệ cầu Hoàng Mai, Nghệ An.

Cầu Hoàng Mai hôm nay nằm trên một vùng đất đang đổi thay từng ngày. Những chuyến xe nối nhau qua cầu, hai bên là nhà cửa, ruộng đồng và phố xá đông vui. Ít người hình dung rằng trong những năm chống Mỹ, cây cầu này từng là một trọng điểm giao thông quan trọng, nơi nhiều cán bộ, chiến sĩ và người dân đã góp sức bảo vệ con đường chi viện vào Nam.

Trong số những người đã gửi lại tuổi xuân tại đây có Đỗ Lương Bằng. Anh không sinh ra ở Nghệ An. Quê anh ở xã Nghĩa Phú, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định. Nhưng trong chiến tranh, mỗi miền quê của Tổ quốc đều có thể trở thành quê hương thứ hai của người lính. Với Đỗ Lương Bằng, vùng đất Hoàng Mai là nơi anh cùng đồng đội làm nhiệm vụ và cũng là nơi tên tuổi anh được người dân xứ Nghệ trân trọng ghi nhớ.

Anh sinh năm 1944, tên khai sinh là Đỗ Văn Tinh. Năm 1963, khi mới mười chín tuổi, anh lên đường nhập ngũ. Từ một thanh niên làng quê, anh được rèn luyện thành người lính pháo phòng không. Trong đơn vị, anh được biết đến với tên Đỗ Lương Bằng, rồi cái tên ấy theo anh đi vào lịch sử.

Thời điểm đó, cầu Hoàng Mai cùng hệ thống đường bộ và đường sắt ở phía Bắc Nghệ An giữ vai trò nối liền hậu phương với các chiến trường. Qua nơi đây là những chuyến tàu, đoàn xe chở lương thực, thuốc men, phương tiện và nhiều người con của miền Bắc lên đường vào Nam. Vì muốn cắt đứt tuyến chi viện, không quân Mỹ nhiều lần đánh phá khu vực cầu và ga Hoàng Mai.

Bảo vệ cầu vì thế không chỉ là giữ một công trình bằng sắt, đá và bê tông. Giữ được cầu là giữ cho những chuyến hàng tiếp tục đi; giữ cho người dân hai bờ còn đường qua lại; giữ một phần mạch nối Bắc – Nam không bị chia cắt.

Ngày 10 tháng 7 năm 1966, máy bay Mỹ tập trung đánh phá cầu Hoàng Mai. Khi ấy, Đỗ Lương Bằng là cán bộ chỉ huy trẻ của đơn vị phòng không. Trách nhiệm của anh là giữ cho bộ đội bình tĩnh, thống nhất và thực hiện đúng nhiệm vụ trong một hoàn cảnh vô cùng căng thẳng.

Các tài liệu ghi lại rằng anh đã bị thương nặng trong khi chỉ huy đơn vị. Dù vậy, anh vẫn cố gắng giữ vững vị trí và động viên đồng đội tiếp tục bảo vệ mục tiêu. Sau trận chiến ấy, người Trung đội phó mới hai mươi hai tuổi đã hy sinh.

Khi kể câu chuyện này cho các cháu, chúng ta không cần nhắc lại những chi tiết đau đớn của chiến tranh. Điều quan trọng hơn là hiểu vì sao một người còn rất trẻ có thể vững vàng đến phút cuối. Đỗ Lương Bằng biết rằng phía sau mình là cây cầu, là con đường và là bao nhiêu người đang trông cậy vào đơn vị. Nếu người chỉ huy mất bình tĩnh, cả tập thể có thể dao động. Bởi thế, dù trong hoàn cảnh khó khăn nhất, anh vẫn làm tròn trách nhiệm của mình.

Một hiện vật gắn với anh hiện được gìn giữ tại Bảo tàng Quân khu 4 là lá cờ hiệu lệnh từng được sử dụng ở trận địa. Trong chiến đấu phòng không, người chỉ huy dùng cờ để truyền tín hiệu cho đơn vị. Tiếng máy bay, tiếng động cơ và những âm thanh dữ dội có thể lấn át tiếng nói, nhưng lá cờ giơ lên vẫn giúp chiến sĩ nhận biết mệnh lệnh.

Lá cờ ấy không phải vật trang trí. Nó là dấu hiệu của kỷ luật và sự thống nhất. Khi nhìn thấy cờ, mỗi người hiểu mình phải bình tĩnh, quan sát và phối hợp với đồng đội. Đối với Đỗ Lương Bằng, giữ cho lá cờ hiệu lệnh còn được nhìn thấy cũng chính là giữ niềm tin của cả đơn vị.

Sau chiến tranh, những hiện vật như thế được cán bộ bảo tàng sưu tầm, bảo quản và giới thiệu với khách tham quan. Từng nếp gấp, chỗ sờn cũ trên lá cờ nhắc người xem rằng lịch sử không phải chuyện mơ hồ. Nó từng hiện hữu trong đôi tay của một con người có tên tuổi, quê quán và một tuổi trẻ cũng đầy ước mơ như bao người.

Đỗ Lương Bằng mới sống được hai mươi hai mùa xuân. Anh chưa kịp trở về Nghĩa Phú để phụ giúp gia đình, chưa được nhìn thấy cầu Hoàng Mai trong ngày hòa bình, cũng chưa thấy những đoàn tàu về Nam mà không còn phải lo tiếng còi báo động. Nhưng phần việc anh cùng đồng đội hoàn thành đã góp vào ngày bình yên ấy.

Người dân Hoàng Mai ghi nhớ anh như một người con đã bảo vệ vùng đất này. Đó cũng là nét đẹp của tình nghĩa Việt Nam: người từ Nam Định vào Nghệ An chiến đấu thì Nghệ An coi người ấy là người thân; người Nghệ An đi chiến đấu ở miền đất khác cũng được đồng bào nơi ấy chăm sóc, chở che.

Các cháu ạ, lòng yêu nước không phải lúc nào cũng thể hiện bằng những lời thật lớn. Với người lính, lòng yêu nước có khi là đứng đúng vị trí của mình, làm đúng nhiệm vụ và không để đồng đội đơn độc. Với chúng ta hôm nay, lòng biết ơn có thể bắt đầu từ việc tìm hiểu chính xác một cái tên, chăm sóc một di tích và kể câu chuyện lịch sử bằng sự chân thành.

Mỗi lần qua cầu Hoàng Mai, chúng ta có thể nhớ rằng con đường bằng phẳng hôm nay được nối dài từ những năm tháng gian lao. Dưới màu trời bình yên là ký ức về một người lính trẻ quê Nam Định, tay giữ lá cờ hiệu lệnh giữa trận địa xứ Nghệ. Anh đã không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, nhưng lá cờ của anh vẫn còn kể với các thế hệ sau về trách nhiệm, lòng dũng cảm và tình đồng đội.