LÁ CỜ CHIẾN THẮNG TRÊN CỨ ĐIỂM HIM LAM

Bốn lần xin được nhập ngũ

Trần Can sinh năm 1931 tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Tuổi thơ của anh gắn với cuộc sống lao động ở một vùng quê còn nhiều khó khăn. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra, người thanh niên trẻ luôn mong muốn được tham gia quân đội để góp sức bảo vệ quê hương.

Trần Can đã ba lần tình nguyện xin nhập ngũ nhưng đều không được chấp nhận vì sức khỏe yếu. Anh không nản lòng mà tiếp tục rèn luyện, chờ cơ hội và đến lần đăng ký thứ tư mới được tuyển vào bộ đội. Tháng 5 năm 1951, anh được biên chế về Trung đoàn 209, Đại đoàn 312.

Trong đơn vị, Trần Can không phải người có thể lực nổi bật ngay từ đầu. Tuy nhiên, anh bù lại bằng sự kiên trì, tinh thần kỷ luật và thái độ luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Đồng đội dần biết đến anh như một người ít nói nhưng quyết đoán, thường chủ động đi đầu khi đơn vị gặp khó khăn.

Trưởng thành trong Chiến dịch Tây Bắc

Năm 1952, Trần Can cùng Trung đoàn 209 tham gia Chiến dịch Tây Bắc. Tại trận Bản Hoa, anh làm nhiệm vụ trong bộ phận xung kích. Khi đơn vị gặp trở ngại và quân số bị tổn thất, anh chủ động phối hợp với chiến sĩ của các tiểu đội khác, tiếp tục dẫn lực lượng tiến lên và góp phần làm chủ vị trí chỉ huy của đối phương.

Sau trận đánh, Trần Can được đánh giá là một trong những tiểu đội trưởng tiêu biểu của Tiểu đoàn 130. Thành tích của anh không chỉ nằm ở kết quả chiến đấu mà còn ở khả năng tập hợp những người còn lại, giữ vững tinh thần và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ trong hoàn cảnh khó khăn.

Những trải nghiệm tại Tây Bắc giúp người chiến sĩ trẻ trưởng thành nhanh chóng. Anh hiểu rằng người chỉ huy không chỉ ra mệnh lệnh mà phải có mặt ở nơi khó khăn, bình tĩnh quan sát và làm gương cho đồng đội.

Mở đường đưa pháo vào Điện Biên Phủ

Cuối năm 1953, đơn vị của Trần Can hành quân lên Tây Bắc, chuẩn bị tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trước khi trận đánh chính thức bắt đầu, cán bộ, chiến sĩ phải mở đường và tham gia đưa các khẩu pháo vượt qua địa hình núi rừng đến khu vực tập kết.

Công việc được tiến hành trong điều kiện thời tiết lạnh, đường hẹp, dốc cao và thường xuyên bị đánh phá. Trần Can cùng đồng đội vừa mở đường, vừa bảo vệ phương tiện và khắc phục những sự cố xảy ra trong quá trình di chuyển. Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia ghi nhận anh nhiều lần tham gia dập lửa, góp phần đưa pháo về vị trí an toàn.

Những ngày chuẩn bị ấy giúp Trần Can hiểu rõ giá trị của từng con đường, từng kiện hàng và từng phương tiện được đưa đến mặt trận. Chiến thắng không chỉ được tạo nên trong thời điểm tiến công mà còn bắt đầu từ công sức âm thầm của hàng vạn bộ đội, dân công và thanh niên xung phong.

Nhiệm vụ tại cứ điểm Him Lam

Him Lam là một trong những trung tâm đề kháng quan trọng bảo vệ phía bắc khu vực trung tâm Điện Biên Phủ. Cứ điểm gồm nhiều vị trí phòng thủ liên kết với nhau, nằm cách khu trung tâm Mường Thanh khoảng 2,5 km và kiểm soát tuyến đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên.

Bộ Chỉ huy chiến dịch lựa chọn Him Lam làm mục tiêu mở màn. Trung đoàn 209, đơn vị của Trần Can, được giao tiến công từ hướng bắc. Trong đội hình ấy, Tiểu đoàn 130 đảm nhận một hướng quan trọng và tiểu đội của Trần Can được giao nhiệm vụ xung kích.

Trước giờ xuất phát, Trần Can nhận lá cờ mang dòng chữ “Quyết chiến, Quyết thắng”. Nhiệm vụ của anh là dẫn tiểu đội tiến lên và cắm lá cờ tại cứ điểm khi đơn vị làm chủ được mục tiêu.

Lá cờ không chỉ là dấu hiệu xác nhận vị trí đã được chiếm lĩnh. Nó còn là lời động viên đối với các đơn vị đang chiến đấu trên toàn mặt trận: trận đánh đầu tiên nhất định phải giành thắng lợi.

Lá cờ trên đỉnh Him Lam

Chiều tối ngày 13 tháng 3 năm 1954, trận đánh Him Lam bắt đầu. Sau khi con đường qua các lớp vật cản được khai thông, Trần Can mang theo lá cờ, dẫn tiểu đội tiến lên từ hướng bắc.

Tiểu đội nhanh chóng chiếm vị trí tiền duyên rồi tiếp tục tiến về khu vực chỉ huy. Trần Can luôn ở phía trước, vừa quan sát hướng tiến quân, vừa động viên đồng đội giữ đội hình. Khi vị trí trung tâm được làm chủ, anh cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên cứ điểm Him Lam.

Theo Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đây là lá cờ chiến thắng đầu tiên được quân đội Việt Nam cắm trên một cứ điểm của đối phương tại mặt trận Điện Biên Phủ. Hình ảnh lá cờ tung bay giữa Him Lam báo hiệu thắng lợi của trận mở màn và tạo niềm tin lớn cho các đơn vị chuẩn bị bước vào những trận đánh tiếp theo.

Trần Can trở thành người gắn liền với thời khắc chiến thắng ấy. Tuy nhiên, anh không rời mặt trận để nhận phần thưởng hay nghỉ ngơi mà tiếp tục cùng đơn vị tham gia chiến đấu trong những giai đoạn sau của chiến dịch.

Đi trọn một vòng chiến dịch

Sau thắng lợi ở Him Lam, Trần Can tiếp tục có mặt tại nhiều vị trí khác nhau trên chiến trường. Anh cùng đơn vị hỗ trợ bảo vệ các trận địa, củng cố chiến hào và phối hợp với lực lượng bạn trong những ngày chiến đấu kéo dài.

Từ một tiểu đội trưởng ở đầu chiến dịch, Trần Can được giao những trách nhiệm cao hơn. Đến trận đánh cuối cùng, anh được ghi nhận là Đại đội phó Đại đội 366, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209. Sự trưởng thành nhanh chóng ấy cho thấy niềm tin của đơn vị đối với khả năng chỉ huy và tinh thần trách nhiệm của người chiến sĩ trẻ.

Trong suốt chiến dịch, Trần Can vẫn sử dụng chiếc mũ nan được cấp từ những ngày đầu quân ngũ. Chiếc mũ đơn sơ đã theo anh qua những chặng hành quân, những ngày mở đường và các trận đánh từ Him Lam đến gần khu trung tâm Mường Thanh.

Trận chiến cuối cùng tại cứ điểm 507

Đêm 6 tháng 5 năm 1954, Tiểu đoàn 130 được giao tiến công cứ điểm mang số hiệu 507, một trong những vị trí còn lại bảo vệ đường vào trung tâm Mường Thanh. Con số 507 là tên của cứ điểm trong hệ thống phòng thủ, không phải độ cao thực tế của ngọn đồi.

Cuộc chiến đấu kéo dài trong đêm. Khi nhiều cán bộ của đơn vị không còn khả năng tiếp tục chỉ huy, Trần Can nhận trách nhiệm tổ chức lại đội hình. Dù đã bị thương, anh vẫn động viên những chiến sĩ còn đủ sức tiếp tục giữ vị trí và ngăn các đợt phản kích.

Rạng sáng ngày 7 tháng 5, lực lượng đối phương tiếp tục tìm cách giành lại cứ điểm. Trần Can chỉ huy đồng đội giữ vững phần trận địa đã chiếm được, tạo thế thuận lợi để các đơn vị khác tiến sâu hơn về khu trung tâm. Trong lúc làm nhiệm vụ, anh trúng đạn và hy sinh.

Ngày Trần Can hy sinh cũng chính là ngày Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi. Anh đã tham gia từ trận mở màn ở Him Lam đến trận cuối cùng bên sông Nậm Rốm, vì thế được đồng đội gọi là người “đi trọn một vòng chiến dịch”.

Chiếc mũ nan còn lại

Sau chiến dịch, đồng đội lưu giữ chiếc mũ nan của Trần Can như một kỷ vật. Chiếc mũ được đan bằng tre, phủ vải đã bạc màu, phần quai mang dấu vết của những năm tháng sử dụng giữa mưa nắng và chiến trường.

Hiện vật sau đó được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam; nhà truyền thống Sư đoàn 312 cũng có phiên bản chiếc mũ cùng một số tư liệu liên quan đến Trần Can. Người thân của anh còn trao tặng Huân chương Quân công cho Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ để phục vụ trưng bày và giáo dục truyền thống.

Ngày 7 tháng 5 năm 1956, Trần Can được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Phần mộ mang tên anh hiện nằm tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 cùng ba Anh hùng Điện Biên Phủ tiêu biểu khác là Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn và Phan Đình Giót.