La Thị Tám — Đôi mắt giữ đường qua Đồng Lộc

Một tiếng nổ kết thúc chưa có nghĩa là hiểm nguy đã qua. Trên những tuyến đường bị đánh phá trong chiến tranh, bom chưa nổ vẫn có thể nằm dưới đất, đe dọa người sửa đường, người phá bom và những đoàn xe sẽ đi qua. Vì thế, có những người phải dõi mắt theo từng đợt bom rơi để tìm ra điều nguy hiểm còn ẩn lại sau khói bụi.

La Thị Tám đã làm một công việc như vậy ở Đồng Lộc.

Từ cuối năm 1967 đến năm 1968, khi mới mười tám tuổi, chị làm nhiệm vụ quan sát, đếm bom tại núi Mòi. Công việc đòi hỏi xác định vị trí bom rơi, nhận biết những quả chưa nổ và đánh dấu để lực lượng công binh xử lý. Trong cuộc giao lưu được báo chí ghi lại năm 2007, chị nhắc đến tinh thần hoàn thành nhiệm vụ được tập thể giao dù biết có thể hy sinh.

Nghe tên “đếm bom”, người ở thời bình có thể hình dung đó là một công việc đơn giản. Nhưng ở nơi sự sống phụ thuộc vào từng thông tin chính xác, quan sát là một trách nhiệm nặng nề. Một vị trí được xác định đúng giúp đồng đội biết nơi phải thận trọng. Một quả bom được đánh dấu tạo điều kiện để những người đến sau tiếp cận và xử lý nguy hiểm.

Trong hai trăm ngày đêm, La Thị Tám đã quan sát, đếm và đánh dấu 1.205 quả bom. Ngày 22 tháng 12 năm 1969, chị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới hai mươi tuổi. Những dấu mốc ấy được lưu lại trong tư liệu về Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc.

Con số 1.205 khiến người đọc kinh ngạc. Khi nghĩ kỹ hơn, ta còn nhận ra phía sau nó là sự lặp lại của trách nhiệm: tiếp tục nhìn, tiếp tục phân biệt, tiếp tục ghi nhớ và làm phần việc của mình. Lòng dũng cảm ở đây gắn chặt với tính cẩn thận. Sự bình tĩnh có ý nghĩa bởi nó phục vụ cho sự an toàn của người khác.

Ở tuổi mười tám hôm nay, nhiều người bắt đầu rời nhà đi học, làm quen với giảng đường và những mối quan hệ mới. Cũng ở tuổi ấy, La Thị Tám đã đảm nhận công việc giữa một trọng điểm đánh phá. Đặt hai hình ảnh cạnh nhau, ta càng hiểu điều kiện học tập bình yên là một may mắn lớn đến thế nào.

Sự biết ơn có thể bắt đầu từ việc nhìn nhận đúng những công việc âm thầm. Một tuyến đường thông suốt cần người lái xe, người sửa đường, người phá bom và người quan sát. Mỗi người giữ một phần trách nhiệm; sự tin cậy giữa họ góp phần làm nên khả năng hoàn thành nhiệm vụ chung.

Đối với người trẻ, câu chuyện của La Thị Tám còn gợi nhắc giá trị của sự chính xác. Làm một việc đến nơi đến chốn, kiểm tra cẩn thận điều mình cung cấp, không coi nhẹ hậu quả của sai sót cũng là cách thể hiện trách nhiệm với cộng đồng.

Trên trang tư liệu, tên chị đi cùng những con số và danh hiệu. Trong lòng người đọc, hình ảnh đọng lại là một cô gái trẻ dõi mắt xuống tuyến đường, làm phần việc của mình để những người khác có thêm cơ hội đi qua an toàn.