La Thị Tám – Người con gái sông La giữa tọa độ lửa Đồng Lộc ( Ngô Quốc Việt)

La Thị Tám – Người con gái sông La giữa tọa độ lửa Đồng Lộc

La Thị Tám sinh tháng 10 năm 1949 tại xã Vĩnh Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1967, khi vừa tròn 18 tuổi, cô gái trẻ La Thị Tám tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong và được phân công làm nhiệm vụ tại Ngã ba Đồng Lộc. Trong những ngày tháng khốc liệt của năm 1968, giữa một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt nhất trên tuyến đường chi viện cho chiến trường miền Nam, người con gái tuổi đôi mươi ấy đã đứng trên đồi cao, dùng ống nhòm quan sát từng trận bom, rồi chạy xuống cắm tiêu đánh dấu những quả bom chưa nổ để lực lượng công binh xử lý. Suốt 200 ngày đêm, bà đã đếm và cắm tiêu được 1.205 quả bom. Ngày 22/12/1969, khi mới 20 tuổi, La Thị Tám được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhắc đến Ngã ba Đồng Lộc là nhắc đến một địa danh đã trở thành biểu tượng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nằm trên tuyến đường 15A, nơi đây giữ vị trí quan trọng trong việc bảo đảm giao thông và chi viện từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Chính vì vậy, Ngã ba Đồng Lộc trở thành trọng điểm đánh phá dữ dội của máy bay Mỹ. Chỉ trong 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10 năm 1968, khu vực này phải hứng chịu hàng chục nghìn quả bom các loại. Mặt đất liên tục bị cày xới, những tuyến đường bị phá hỏng, nhưng dòng xe vận tải vẫn phải tìm cách vượt qua để đưa người và hàng hóa vào chiến trường.

Trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ của La Thị Tám tưởng chừng đơn giản nhưng lại vô cùng nguy hiểm. Mỗi khi máy bay Mỹ ném bom, bà đứng trên một quả đồi cao ở phía trái Ngã ba Đồng Lộc, dùng chiếc ống nhòm nhỏ để quan sát. Bà phải ghi nhớ vị trí, số lượng và tình trạng của những quả bom rơi xuống. Khi máy bay vừa rời đi, bà lập tức chạy xuống khu vực vừa bị đánh phá để cắm cọc tiêu đánh dấu những quả bom chưa nổ, giúp lực lượng công binh xác định vị trí và xử lý, bảo đảm đường được thông và xe có thể tiếp tục đi qua.

Điều khiến người ta khâm phục ở La Thị Tám không chỉ là số lượng bom mà bà đã đếm và cắm tiêu, mà còn là sự kiên trì trong từng ngày làm nhiệm vụ. Trong suốt 200 ngày đêm, cô gái trẻ ấy liên tục đứng trên đồi quan sát rồi chạy xuống giữa những bãi bom để hoàn thành công việc. Có những lần bom nổ gần, đất đá vùi lấp cả người. Có lúc địch tiếp tục ném bom ngay khi bà đang làm nhiệm vụ. Thế nhưng sau mỗi lần như vậy, La Thị Tám vẫn tiếp tục trở lại vị trí của mình. Những bước chân của cô gái tuổi 18 ngày ấy đã in dấu trên vùng đất Đồng Lộc, góp phần bảo đảm cho con đường huyết mạch được nối liền.

Ban đầu, La Thị Tám chỉ dám đứng cách vị trí có bom khoảng vài mét khi cắm tiêu. Nhưng trong thực tế chiến trường, khoảng cách ấy chưa đủ để bảo đảm an toàn cho những người làm nhiệm vụ sau đó. Bà dần tiến gần hơn tới những quả bom chưa nổ để xác định chính xác vị trí. Chính suy nghĩ phải bảo đảm an toàn cho đồng đội và giữ cho tuyến đường được thông suốt đã giúp bà vượt qua nỗi sợ hãi.

Sau 200 ngày đêm làm nhiệm vụ, La Thị Tám đã đếm và cắm tiêu được 1.205 quả bom. Con số ấy không chỉ là một thành tích, mà còn là dấu mốc ghi lại những ngày tháng tuổi trẻ của một cô gái Hà Tĩnh đã sống và chiến đấu giữa một vùng đất được ví như “tọa độ lửa”. Hình ảnh người con gái nhỏ nhắn, khoác áo dù, tay cầm ống nhòm đứng trên đồi quan sát máy bay rồi chạy xuống cắm tiêu đã được các phóng viên chiến trường ghi lại. Hình ảnh ấy sau này trở thành một trong những biểu tượng đẹp về nữ thanh niên xung phong trong những năm tháng chiến tranh.

Câu chuyện về La Thị Tám còn được lưu giữ trong âm nhạc. Nhạc sĩ Doãn Nho đã lấy hình tượng người nữ thanh niên xung phong ở Đồng Lộc làm nguyên mẫu cho ca khúc “Người con gái sông La”. Hình ảnh cô gái Hà Tĩnh giữa mưa bom, bão đạn đã vượt ra khỏi câu chuyện của riêng một con người để trở thành biểu tượng về tuổi trẻ Việt Nam trong thời chiến.

Ngày 22/12/1969, La Thị Tám được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 20 tuổi. Tại Ngã ba Đồng Lộc ngày nay, ngọn đồi nơi bà từng đứng quan sát bom năm xưa được gọi là đồi La Thị Tám. Đó không chỉ là một địa danh, mà còn là cách để những dấu chân của người con gái năm nào tiếp tục được nhắc nhớ với các thế hệ sau.

Chiến tranh đã lùi xa, Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở nên xanh bình yên. Nhưng trên mảnh đất ấy vẫn còn những dấu tích nhắc nhở chúng ta về một thời tuổi trẻ đã sống hết mình vì Tổ quốc. Câu chuyện của La Thị Tám không chỉ kể về một người phụ nữ anh hùng, mà còn kể về biết bao thanh niên đã sẵn sàng đặt nhiệm vụ chung lên trên những mong muốn riêng của tuổi trẻ.

Với thế hệ hôm nay, có lẽ điều đáng quý nhất khi nhắc đến La Thị Tám không phải chỉ là con số 1.205 quả bom, mà là tinh thần trách nhiệm, lòng dũng cảm và sự bền bỉ của một cô gái mới 18 tuổi. Từ một người con gái của quê hương sông La, La Thị Tám đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của Đồng Lộc và của lịch sử dân tộc. Câu chuyện ấy nhắc chúng ta biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã hy sinh tuổi xuân và cố gắng sống xứng đáng với những gì thế hệ đi trước đã trao lại.