Lá Thư Chưa Gửi Và Khẩu Pháo Trên Đèo Bông Lau (1947)
Lá Thư Chưa Gửi Và Khẩu Pháo Trên Đèo Bông Lau (1947)
Mùa thu năm 1947, thực dân Pháp mở Chiến dịch Việt Bắc (Léa) nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến của ta tại căn cứ địa Việt Bắc. Trục Đường số 4 nối Cao Bằng – Lạng Sơn trở thành tuyến giao thông huyết mạch nhưng cực kỳ nguy hiểm, nơi quân Pháp di chuyển liên tục bằng các đoàn xe quân sự được trang bị xe thiết giáp và hỏa lực mạnh.
Để bẻ gãy gọng kìm này, Trung đoàn 174 (khi ấy là Trung đoàn Cao-Bắc-Lạng) được giao nhiệm vụ tổ chức trận phục kích lớn tại đèo Bông Lau – một đoạn đèo hiểm trở nằm giữa hai bờ vách đá dựng đứng trên Đường số 4.
Trong số những chiến sĩ tham gia trận đánh có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Văn Việt – người sau này được mệnh danh là "Hùm xám Đường số 4" – cùng pháo thủ Nguyễn Văn Bát, một chiến sĩ trẻ chịu trách nhiệm điều khiển khẩu pháo sơn pháo 75mm dã chiến.
Sáng ngày 30 tháng 10 năm 1947, sương mù giăng kín các khe núi đèo Bông Lau. Pháo thủ Nguyễn Văn Bát giấu khẩu pháo 75mm duy nhất của đơn vị trên một gờ đá cao, chĩnh chện hướng thẳng xuống lòng đường. Trong túi áo trấn thủ của anh là một lá thư gửi về cho gia đình ở hậu phương, được viết vội trên tờ giấy bản trước giờ nổ súng nhưng chưa kịp gửi.
Đúng 18 giờ, đoàn xe quân sự gồm hơn 30 chiếc của Pháp tiến vào "trận đồ bát quái" đèo Bông Lau. Tiếng động cơ xe tải gầm rú vang động cả thung lũng.
Khi chiếc xe chở quân đi đầu vừa chạm đúng mốc ngắm, chỉ huy phát lệnh nổ súng. Nguyễn Văn Bát giật dây cò. Khẩu sơn pháo 75mm nhả đạn chính xác, tiêu diệt ngay chiếc xe dẫn đầu, khóa chặt đường tiến của toàn bộ đoàn xe địch.
Trận đánh diễn ra vô cùng dữ dội. Máy bay và hỏa lực trên xe thiết giáp địch xối đạn ngược lên các gờ đá. Một mảnh pháo văng tới găm thẳng vào vai trái của Nguyễn Văn Bát, máu chảy đỏ thẫm vạt áo. Nhưng giữa khói đạn mù mịt, anh kiên quyết không rời vị trí. Cùng đồng đội, anh liên tiếp nạp đạn, giật cò, bắn cháy thêm nhiều xe quân sự địch, khống chế hoàn toàn trận địa.
Trận phục kích đèo Bông Lau ngày 30/10/1947 kết thúc thắng lợi rực rỡ: Ta phá hủy và thu giữ hàng chục xe quân sự, tiêu diệt hàng trăm tên địch, thu nhiều vũ khí và quân trang. Trận đánh này không chỉ bẻ gãy gọng kìm vận tải của Pháp trên Đường số 4 mà còn đi vào lịch sử như một trong những chiến công phục kích điển hình nhất của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong thời kỳ đầu chống Pháp.
Sau trận đánh, pháo thủ Nguyễn Văn Bát được đưa về tuyến sau điều trị. Lá thư chưa kịp gửi năm ấy – dính vệt máu khô của người lính trẻ – sau này trở thành một kỷ vật vô giá, minh chứng cho tinh thần quyết tử để Tổ quốc quyết sinh của thế hệ chiến sĩ Việt Bắc năm xưa.
