LÁ THƯ GỬI TỪ BẦU TRỜI
VŨ XUÂN THIỀU: LÁ THƯ GỬI TỪ BẦU TRỜI TRƯỚC NHỮNG ĐÊM B-52
Có những kỷ vật lịch sử được lưu giữ trong bảo tàng không phải bằng kích thước đồ sộ hay sự bóng bẩy của chất liệu, mà bằng cái hơi ấm nồng nàn của tình người vẫn còn vẹn nguyên qua mấy mươi mùa hoa nở. Bức thư đã ngả màu thời gian của người phi công trẻ Vũ Xuân Thiều gửi về cho gia đình vào ngày 16 tháng 4 năm 1972 là một kỷ vật thiêng liêng như thế. Đọc từng dòng chữ nghiêng nghiêng viết bằng mực sẫm trên trang giấy học trò, người ta không chỉ thấy hiện lên hình ảnh một người chiến sĩ lái máy bay MiG-21 mưu trí, quả cảm, sẵn sàng hy sinh vì bầu trời Tổ quốc, mà còn gặp một người con vô cùng dịu dàng của Hà Nội. Anh lo từng cơn đau khớp của mẹ, hỏi thăm mái nhà cũ giữa phố phường đông đúc, trăn trở chuyện gia đình sơ tán và đau đáu một niềm tin về ngày đoàn tụ. Nhìn từ khoảng trời tuổi hai mươi bảy rực rỡ của anh, lá thư ấy chính là chiếc cầu nối dịu dàng giữa những lo toan đời thường bé nhỏ và một quyết định anh hùng sẽ mãi mãi tạc vào lịch sử.
Vũ Xuân Thiều sinh năm 1945, cái năm đất nước chuyển mình đứng dậy giữa bão táp cách mạng. Anh lớn lên giữa lòng Hà Nội, nơi những con phố cổ rợp bóng cây xanh, những mái nhà ngói đỏ rêu phong và tiếng chuông xe điện leng keng mỗi sớm chiều đã thấm sâu vào tiềm thức. Trong tâm hồn người thanh niên Hà Thành ấy luôn đong đầy tình yêu quê hương và một niềm khao khát cháy bỏng được chinh phục những khoảng trời bao la. Như bao người con ưu tú cùng thế hệ, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn quyết liệt nhất, Vũ Xuân Thiều đã gạt lại những trang sách dở dang trên giảng đường đại học để bước vào quân ngũ. Anh được tuyển chọn vào lực lượng Không quân Nhân dân Việt Nam, trải qua những năm tháng huấn luyện gian khổ, nghiêm ngặt trên những dòng máy bay tiêm kích hiện đại MiG-21.
Thời bấy giờ, lái MiG-21 không chỉ đòi hỏi một thể lực dẻo dai, bản lĩnh thép mà còn cần một tư duy chiến thuật nhạy bén và phản xạ nhanh như chớp. Giữa những năm tháng ấy, chiến trường trên không miền Bắc luôn là nơi thử thách nghẹt thở. Đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, huy động lực lượng không quân hùng hậu với những cỗ máy chiến tranh tân tiến nhất, đặc biệt là siêu pháo hạm bay B-52 – thứ vũ khí được coi là "dũng sĩ bất khả xâm phạm" của không lực Hoa Kỳ. Trước nguy cơ giặc Mỹ mở rộng quy mô đánh phá vào Thủ đô Hà Nội và các thành phố lớn, đơn vị phi công tiêm kích của Vũ Xuân Thiều đã nhận nhiệm vụ đặc biệt: tập trung nghiên cứu, huấn luyện phương án đánh B-52 ban đêm – một bài toán quân sự cực kỳ khép kín và hiểm hóc.
Giữa những ngày tháng huấn luyện dồn dập, căng thẳng đến mức từng phút từng giây đều được tính bằng nhịp đập tim, phi công Vũ Xuân Thiều vẫn dành những khoảng lặng hiếm hoi để hướng về gia đình. Ngày 16 tháng 4 năm 1972, khi giặc Mỹ bắt đầu mở rộng các đợt không kích dữ dội ra miền Bắc, anh ngồi lặng lẽ bên ngọn đèn dầu dã chiến ở đơn vị, đặt bút viết lá thư gửi về gia đình ở Hà Nội. Lá thư không có những lời lẽ đao to búa lớn, không phô phang lý tưởng xa xôi, mà mở đầu bằng những lời hỏi thăm vô cùng giản dị và sâu đắm. Anh hỏi thăm sức khỏe của cha mẹ, dặn dò mẹ giữ gìn đôi chân mỗi khi trời trở gió, hỏi thăm tình hình nhà cửa ở Hà Nội và quan tâm sát sao đến việc gia đình chuẩn bị đi sơ tán ra sao trước nguy cơ B-52 có thể dội bom xuống Thủ đô.
Đọc lại lá thư ấy, người ta như chạm vào một khoảng sâu thẳm trong tâm hồn người phi công hai mươi bảy tuổi. Ở đó có sự tinh tế của một người con xứ Bắc, có cái âu yếm của một người anh lớn trong nhà, và trên hết là một sự điềm tĩnh lạ kỳ trước bão táp chiến tranh. Thiều biết rõ B-52 là tàn bạo, biết rõ những đêm cất cánh sắp tới sẽ là những cuộc đối đầu một mất một còn với tử thần. Thế nhưng, trong thư, anh tuyệt nhiên không một lời run sợ hay hoang mang. Sự lo lắng của anh dường như đã rút hết về cho sự an nguy của cha mẹ, của ngôi nhà nhỏ ở Hà Nội. Anh viết cho gia đình mà như đang tự dặn lòng mình: phải giữ vững niềm tin, phải bảo vệ bằng được sự bình yên cho phố phường, cho những mái nhà có bóng dáng người mẹ đang ngồi bên mâm cơm chiều ngóng đứa con xa.
Thời gian trôi qua gắt gỏng như tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ đếm ngược. Tháng 12 năm 1972, đế quốc Mỹ liều lĩnh mở cuộc tập kích chiến lược bằng B52 vào Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh lân cận, hòng đưa miền Bắc trở lại thời kỳ đồ đá. Hà Nội bước vào "12 ngày đêm" rực lửa – một cuộc đọ sức lịch sử được ví như "Điện Biên Phủ trên không". Bầu trời đêm Thủ đô bị xé rách bởi những vệt đạn cao xạ, tiếng rít gầm của máy bay phản lực và những quầng lửa bùng lên từ những khu phố bị san phẳng. Trong những đêm đen mịt mùng ấy, các phi công Không quân Việt Nam đã vượt qua muôn vàn nguy hiểm, mở đường máu trên không để tiếp cận những "pháo đài bay" Mỹ.
Đêm 28 tháng 12 năm 1972, khi chiến dịch bảo vệ bầu trời Hà Nội bước vào những thời khắc quyết định nhất, phi công Vũ Xuân Thiều nhận lệnh cất cánh từ sân bay dã chiến. Chiếc MiG-21 của anh xé tan màn đêm tăm tối, vút lao lên tầng mây cao. Màn đêm trên không trung mịt mùng không một ánh đèn, ra-đa mặt đất liên tục truyền tín hiệu dẫn đường, thông báo tọa độ của tốp B52 Mỹ đang lén lút xâm nhập hướng về Hà Nội. Giữa khoảng không mênh mông bạt ngàn gió xoáy, phi công Vũ Xuân Thiều dồn toàn bộ sự tập trung vào bảng điều khiển, đôi mắt tinh anh rà soát từng vệt sáng mờ nhạt giữa quầng mây.
Khi phát hiện mục tiêu B-52 xuất hiện trong tầm mắt, Vũ Xuân Thiều nhanh chóng tăng tốc, lao thẳng về phía con quái vật sắt khổng lồ. Tuy nhiên, tình thế chiến trường trên không lúc này diễn ra cực kỳ phức tạp và nghẹt thở. Khí giới trên B52 cùng dàn máy bay tiêm kích F-4 yểm hộ xung quanh liên tục xả đạn, giăng ra một lưới lửa dày đặc hòng ngăn chặn chiếc MiG-21 bé nhỏ. Vũ Xuân Thiều mưu trí lách qua làn đạn, nhanh chóng áp sát chiếc B-52. Nhưng do khoảng cách quá gần, nếu phóng tên lửa theo quy chuẩn thông thường, quầng nổ cực mạnh từ B-52 có thể văng trúng và tiêu diệt luôn chiếc máy bay của anh.
Trong khoảnh khắc sinh tử ngàn cân treo sợi tóc, khi ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ còn tính bằng phần trăm giây, phi công Vũ Xuân Thiều đã đưa ra một quyết định lịch sử. Anh không hề nao núng hay do dự. Quyết tâm tiêu dịch con quái vật B52 để bảo vệ Hà Nội, bảo vệ mái nhà của mẹ và sự sống của đồng bào đã vượt lên trên tất cả bản năng sinh tồn cá nhân. Vũ Xuân Thiều siết cò phóng tên lửa ở cự ly cực ngắn, rồi dũng cảm lao thẳng chiếc MiG-21 của mình vào chiếc B52 của địch. Một quầng lửa khổng lồ bùng cháy dữ dội, xé tan đêm tối trên không trung. Con quái vật B52 bốc cháy ngùn ngụt rồi rơi gục xuống mặt đất. Cùng lúc đó, sở chỉ huy mặt đất vĩnh viễn mất liên lạc với chiếc MiG-21 của người phi công trẻ.
Vũ Xuân Thiều đã hy sinh anh dũng ở tuổi hai mươi bảy – cái tuổi đẹp nhất, sung sức nhất và tràn đầy hoài vọng của đời người. Sự hy sinh của anh đã góp phần đập tan huyền thoại "bất khả xâm phạm" của pháo đài bay B-52, buộc chính quyền Mỹ phải ký Hiệp định Paris, rút quân về nước. Anh ra đi, để lại niềm xót thương vô hạn cho đồng đội, cho Hà Nội và cho người mẹ già đêm đêm vẫn ngóng trông bước chân con trở về bên ngõ nhỏ.
Lá thư gửi ngày 16 tháng 4 năm 1972 được gia đình anh cẩn trọng giữ gìn như một báu vật linh thiêng suốt hơn bốn thập kỷ. Trong chiếc hòm gỗ cũ kỹ của gia đình, trang giấy học trò ấy đã đi qua bao mùa mưa nắng, bao đổi thay của phố phường Hà Nội. Đến ngày 23 tháng 11 năm 2017, anh trai của Anh hùng liệt sĩ Vũ Xuân Thiều đã trân trọng trao tặng bức thư vô giá này cho Bảo tàng Phòng không - Không quân. Từ một kỷ vật riêng tư đong đầy tình mẫu tử và nỗi nhớ nhà, lá thư đã trở thành một hiện vật lịch sử có sức lay động mạnh mẽ hàng triệu trái tim công chúng.
Hôm nay, bước chân vào không gian trưng bày trang trọng của Bảo tàng Phòng không - Không quân, giữa những mô hình máy bay, những mảnh vỡ xác B-52 hay những huân chương lấp lánh, người xem luôn dừng lại rất lâu trước tủ kính lưu giữ bức thư viết tay của phi công Vũ Xuân Thiều. Những nét chữ nghiêng nghiêng thân thương ấy như vẫn còn giữ nguyên hơi ấm của bàn tay người phi công hai mươi bảy tuổi. Nó không chỉ là minh chứng cho một thời kỳ gian lao mà kiêu hãnh của dân tộc, mà còn là lời nhắc nhở dịu dàng về cái giá của hòa bình. Người anh hùng Vũ Xuân Thiều đã gửi lại tuổi xuân của mình trên bầu trời, nhưng tình yêu thương gia đình, tình yêu Hà Nội và lý tưởng sống cao đẹp của anh thì vẫn còn mãi, lung linh như một ngôi sao không bao giờ tắt trên khoảng trời xanh bao la của Tổ quốc.
