Lá thư tiễn cha ở ải Nam Quan

Năm 1407, quân Minh tiến vào Đại Việt. Nhà Hồ thất bại, nhiều quan lại và trí thức bị đưa sang Trung Quốc. Nguyễn Phi Khanh cũng nằm trong số những người bị bắt.

Nguyễn Trãi khi ấy còn trẻ nhưng đã có học vấn và nhận thức sâu sắc về thời cuộc. Ông quyết định đi theo cha. Trên con đường về phương Bắc, cha con cùng đoàn người bị áp giải.

Khi đến vùng biên giới, Nguyễn Phi Khanh biết rằng con trai mình không nên tiếp tục đi cùng. Ông khuyên Nguyễn Trãi trở về quê hương.

Nguyễn Trãi rất đau lòng. Một người con đứng trước cha mình mà không thể làm gì để thay đổi hoàn cảnh là một nỗi đau khó diễn tả. Nhưng Nguyễn Phi Khanh hiểu rằng vận mệnh của gia đình lúc này phải đặt sau vận mệnh của đất nước.

Theo truyền thuyết và sử liệu được lưu truyền, Nguyễn Phi Khanh khuyên con hãy trở về tìm cách rửa nhục cho nước, chứ không nên chỉ chăm lo cho cha.

Nguyễn Trãi trở về với tâm trạng nặng trĩu. Ông không thể quên hình ảnh cha mình giữa đoàn người bị đưa đi xa. Nhưng chính sự chia tay ấy đã trở thành một bước ngoặt lớn.

Ông hiểu rằng nếu đất nước chưa được độc lập, cuộc sống của người dân sẽ còn chịu nhiều đau khổ. Vì vậy, việc cứu nước cũng là một cách để báo đáp công ơn của cha.

Trên đường trở về, Nguyễn Trãi suy nghĩ rất nhiều. Ông từng có thể lựa chọn một cuộc đời yên ổn của một người trí thức, nhưng hoàn cảnh đất nước đã đặt trước mặt ông một nhiệm vụ lớn hơn.

Ông bắt đầu tìm kiếm những người có cùng chí hướng. Sau này, ông tìm đến Lê Lợi ở Lam Sơn và tham gia cuộc khởi nghĩa chống quân Minh.

Câu chuyện về cuộc chia tay ở biên giới vì thế thường được nhắc đến như một dấu mốc trong cuộc đời Nguyễn Trãi. Đó không chỉ là câu chuyện giữa cha và con mà còn là câu chuyện về trách nhiệm của một người trí thức trước vận mệnh dân tộc.

Nỗi đau riêng được ông biến thành động lực để phụng sự đất nước. Chính từ đó, con đường của Nguyễn Trãi gắn chặt với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và sự nghiệp giành lại độc lập cho Đại Việt.