La Văn Cầu – Chặt cánh tay bị thương, ôm bộc phá đánh lô-cốt Đông Khê

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp – Chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950, trận Đông Khê, ngày 16–18-9-1950.
1. Cậu bé người Tày và quyết tâm được làm người lính

La Văn Cầu sinh trong một gia đình nông dân người Tày ở Cao Bằng. Các nguồn tư liệu chính thống hiện ghi ông sinh năm 1931 hoặc 1932; nguồn cáo phó của Báo Nhân Dân năm 2026 ghi năm sinh 1932.

Tuổi thơ của ông gắn với vùng biên giới Cao Bằng – nơi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra từ rất sớm.

Theo lời kể của chính La Văn Cầu được Báo Nhân Dân ghi lại, khi khoảng 16 tuổi, ông từng xung phong nhập ngũ nhưng bị từ chối vì chưa đủ tuổi và quá nhẹ cân.

Không chịu bỏ cuộc, ông khai tăng tuổi để được vào bộ đội.

Ngày 20-9-1948, ông chính thức bước vào cuộc đời người lính.

Chàng trai trẻ người Tày ấy bắt đầu từ một mong muốn rất giản dị:

được cầm súng chiến đấu cho quê hương.

Chú thích ảnh: Chân dung Đại tá, Anh hùng LLVTND La Văn Cầu. Các ảnh chân dung ông được Báo Quân đội nhân dân, Báo Nhân Dân và gia đình cung cấp, lưu giữ trong các tư liệu về ông.

2. Người lính trẻ trên Đường số 4

Sau khi nhập ngũ, La Văn Cầu được biên chế vào Đại đội 671, Trung đoàn 174, Đại đoàn 316.

Đường số 4 khi ấy là một trong những địa bàn chiến đấu quan trọng ở vùng biên giới.

Quân Pháp xây dựng hệ thống cứ điểm nhằm kiểm soát tuyến đường chiến lược này.

La Văn Cầu nhanh chóng trở thành một chiến sĩ gan dạ.

Trong trận phục kích Bông Lau – Lũng Phầy, ông tham gia tổ xung kích.

Theo tư liệu Quân đội nhân dân, La Văn Cầu đã phát hiện một lính Pháp trên xe đi đầu đội hình, nổ súng tiêu diệt, rồi tiếp tục dùng súng thu được đánh những tên địch khác.

Đó là những trận đánh đầu tiên tạo nên tên tuổi của một người lính còn rất trẻ.

Nhưng trận đánh làm tên tuổi La Văn Cầu đi vào lịch sử lại diễn ra tại Đông Khê.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về chiến trường Đường số 4 và bộ đội trong Chiến dịch Biên giới năm 1950. Ảnh dùng để tái hiện bối cảnh lịch sử, không gán La Văn Cầu vào những khung hình không có chú thích xác nhận.

3. Đông Khê – “cánh cửa” trên tuyến biên giới

Tháng 9-1950, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định tiến công Đông Khê, một cứ điểm quan trọng của quân Pháp trên Đường số 4.

Trận đánh bắt đầu lúc 6 giờ sáng ngày 16-9-1950.

Đông Khê được phòng thủ khá kiên cố.

Trong ngày đầu tiên, quân ta tiêu diệt một số vị trí ngoại vi nhưng chưa chiếm được toàn bộ cứ điểm.

Đến chiều 17-9, các đợt tiến công mới được mở vào khu trung tâm.

Trận chiến diễn ra ngày càng ác liệt.

Trong đội hình Trung đoàn 174 có những người lính được giao nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm:

đánh bộc phá mở đường.

La Văn Cầu là Tổ trưởng tổ bộc phá gồm 5 người.

Nhiệm vụ của họ là phá hàng rào, đánh lô-cốt đầu cầu và tạo cửa mở cho bộ đội tiến vào.

Đó là nhiệm vụ mà người lính gần như phải đi thẳng vào nơi hỏa lực địch tập trung mạnh nhất.

Chú thích ảnh: Khu vực Đông Khê và các tư liệu về cứ điểm Đông Khê trong Chiến dịch Biên giới. Ảnh hiện nay về di tích chỉ dùng để hình dung địa hình; không phải ảnh chụp trận đánh năm 1950.

4. Khối bộc phá và cánh tay bị thương

Đêm 17-9-1950, La Văn Cầu được giao nhiệm vụ đánh vào một lô-cốt quan trọng.

Theo lời kể của ông, khi đang chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ, ông bị đạn địch bắn trúng.

Một viên đạn trúng má.

Một viên trúng cánh tay phải.

Ông ngã xuống và có lúc ngất đi.

Khi tỉnh lại, ông kiểm tra cơ thể.

Đầu không sao.

Ngực không sao.

Nhưng cánh tay phải đã mất cảm giác.

Ông cố đứng dậy để tiếp tục tiến lên.

Và lúc ấy ông nhận ra:

cánh tay phải đã bị dập nát, gần như chỉ còn treo lại.

Đằng trước vẫn là lô-cốt.

Phía sau là đồng đội đang chờ cửa mở.

Nếu người tổ trưởng bộc phá dừng lại, mũi tiến công có thể bị chặn.

La Văn Cầu không muốn rời trận địa.

Ông đề nghị đồng đội xử lý cánh tay bị thương.

Chú thích ảnh: Tranh sơn dầu “La Văn Cầu” của họa sĩ Lê Vinh, sáng tác năm 1958, hiện được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ. Đây là tác phẩm nghệ thuật tái hiện, không phải ảnh chụp khoảnh khắc trận Đông Khê.

5. “Chặt cánh tay cho khỏi vướng”

Cánh tay bị thương khiến La Văn Cầu không thể tiếp tục di chuyển bình thường.

Ông đề nghị đồng đội chặt phần cánh tay bị dập nát.

Đó là một quyết định kinh hoàng.

Người lính trẻ hiểu rằng mình đang phải đánh đổi một phần cơ thể để tiếp tục nhiệm vụ.

Đồng đội giúp ông thực hiện điều đó.

Máu chảy rất nhiều.

Đau đớn đến mức ông phải nhét khăn mùi xoa vào miệng để khỏi cắn phải lưỡi. Chi tiết này được chính ông kể lại trong những hồi ức về trận Đông Khê.

Nhưng sau khi cánh tay được xử lý, ông không rời khỏi trận địa.

Ông vẫn còn nhiệm vụ.

Trước mặt vẫn là lô-cốt.

Và trên tay còn lại là khối bộc phá.

Khoảng 12kg.

6. Cánh tay trái ôm khối bộc phá

Sau khi được đồng đội giúp xử lý vết thương, La Văn Cầu tiếp tục tiến về phía lô-cốt.

Ông chỉ còn một cánh tay.

Nhưng khối bộc phá vẫn phải được đưa đến mục tiêu.

Ông ôm khối bộc phá nặng khoảng 12kg bằng cánh tay trái, áp sát lô-cốt rồi đặt bộc phá vào vị trí thích hợp.

Sau đó ông giật nụ xòe.

Một tiếng nổ lớn vang lên.

Lô-cốt đầu cầu bị phá hủy.

Cửa mở được tạo ra.

Bộ đội ta lập tức xung phong qua vị trí vừa bị phá.

La Văn Cầu ngã xuống và ngất đi.

Khi tỉnh lại, ông nhìn thấy đồng đội đã tiếp tục tiến lên chiếm lĩnh trận địa.

Khoảnh khắc ấy có một ý nghĩa rất đặc biệt.

Ông không phá lô-cốt để một mình chiếm mục tiêu.

Ông phá nó để mở đường cho cả đơn vị.

7. Một trận đánh, một cánh tay nằm lại Đông Khê

Trận Đông Khê kết thúc thắng lợi.

Ngày 18-9-1950, quân ta cơ bản tiêu diệt cứ điểm Đông Khê sau hai ngày chiến đấu.

Nhưng Chiến dịch Biên giới vẫn còn tiếp diễn.

Quân Pháp tìm cách ứng cứu Đông Khê.

Các trận đánh tiếp tục diễn ra trên Đường số 4, trong đó có những trận quyết liệt ở Cốc Xá và Điểm cao 477.

Đến ngày 14-10-1950, Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi.

Đối với La Văn Cầu, chiến thắng ấy có một dấu mốc không thể quên:

cánh tay phải của ông đã nằm lại ở Đông Khê.

Nhưng ông còn sống.

Và ông tiếp tục chiến đấu.

Theo các tư liệu về cuộc đời ông, La Văn Cầu tham gia tổng cộng 29 trận đánh lớn nhỏ trong kháng chiến chống Pháp.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về bộ đội Việt Nam trong Chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950. Những ảnh này minh họa chiến trường và lực lượng tham gia chiến dịch, không khẳng định La Văn Cầu xuất hiện nếu chú thích gốc không xác nhận.

8. Từ người lính Đông Khê đến một trong những Anh hùng đầu tiên

Chiến công của La Văn Cầu nhanh chóng được biết đến trong toàn quân.

Năm 1952, tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, La Văn Cầu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ông là một trong bảy người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.

Điều đáng chú ý là khi được phong Anh hùng, ông vẫn còn rất trẻ.

Một chàng trai dân tộc Tày từ Cao Bằng.

Một người từng phải khai tăng tuổi để được nhập ngũ.

Một người đã mất cánh tay phải ở Đông Khê.

Và giờ đây tên ông trở thành một biểu tượng của người lính Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Nhưng danh hiệu ấy không làm thay đổi điều cốt lõi trong câu chuyện.

Ông không trở thành anh hùng vì một danh hiệu.

Danh hiệu đến sau hành động.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Anh hùng La Văn Cầu trong các tài liệu lịch sử. Một số ảnh về ông do gia đình cung cấp và được Báo Quân đội nhân dân sử dụng. Cần phân biệt ảnh chụp thật với tranh tái hiện trận Đông Khê.

9. Cánh tay trái và cuộc đời sau chiến tranh

Chiến tranh kết thúc, La Văn Cầu tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Ông mang thương tật suốt đời.

Một cánh tay đã nằm lại chiến trường.

Nhưng ông không coi đó chỉ là một mất mát.

Theo những chia sẻ được Báo Quân đội nhân dân đăng tải trong năm 2026, ông từng nói rằng cánh tay để lại nơi chiến trường cũng là dấu ấn của một thời tuổi trẻ chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Sau này, ông từng công tác tại Bảo tàng Quân đội, nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Năm 1996, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.

Một điều rất đẹp trong cuộc đời La Văn Cầu là sau khi rời chiến trường, ông lại trở thành người giúp lưu giữ ký ức về chiến tranh.

Người từng mang bộc phá phá lô-cốt giờ đây góp phần gìn giữ những hiện vật kể lại câu chuyện của thế hệ mình.

Chú thích ảnh: Ảnh La Văn Cầu khi tuổi cao và hình ảnh ông chào điều lệnh bằng tay trái. Báo Quân đội nhân dân cho biết ảnh chào điều lệnh do gia đình cung cấp. Đây là ảnh thật của nhân vật.

10. Cái chào bằng tay trái

Có một hình ảnh đặc biệt về La Văn Cầu được lưu giữ đến những năm cuối đời.

Ông chào bằng tay trái.

Bởi tay phải của ông đã mất tại Đông Khê từ năm 1950.

Theo điều lệnh quân đội, quân nhân chào bằng tay phải.

Nhưng với La Văn Cầu, bàn tay trái trở thành bàn tay chào.

Một động tác rất bình thường.

Nhưng khi nhìn vào nó, người ta có thể hình dung cả một đoạn lịch sử.

Bàn tay trái ấy từng ôm khối bộc phá.

Từng đặt bộc phá vào lô-cốt.

Từng góp phần mở cửa cho đồng đội xung phong.

Và nhiều năm sau, chính bàn tay ấy đưa lên trong động tác chào.

Lời kết – Cánh tay để lại ở Đông Khê

Có những người anh hùng được nhớ bằng một trận đánh.

Có những người được nhớ bằng một câu nói.

La Văn Cầu được nhớ bằng một cánh tay đã nằm lại trên chiến trường.

Đêm 17-9-1950, ông chỉ là một người lính trẻ, được giao nhiệm vụ dẫn tổ bộc phá đánh vào lô-cốt.

Ông bị thương.

Cánh tay phải gần như đứt lìa.

Đau đớn.

Mất máu.

Nhưng phía trước vẫn là mục tiêu.

Phía sau vẫn là đồng đội.

Ông nhờ đồng đội chặt phần cánh tay bị thương.

Rồi bằng cánh tay còn lại, ông ôm khối bộc phá khoảng 12kg tiến lên.

Lô-cốt bị phá.

Cửa mở.

Đồng đội xung phong.

Còn ông ngã xuống.

Chúng ta có thể kể lại khoảnh khắc ấy bằng những con số:

một cánh tay.
một khối bộc phá 12kg.
một lô-cốt.
một trận đánh.

Nhưng phía sau những con số ấy là một con người.

Một thanh niên người Tày.

Một người con của Cao Bằng.

Một người lính mới ngoài tuổi đôi mươi.

Ông có thể đã chọn dừng lại.

Không ai có thể trách một người đang bị thương nặng nếu không thể tiếp tục chiến đấu.

Nhưng ông đã lựa chọn khác.

Không phải vì ông không biết đau.

Mà chính vì biết đau vẫn quyết định tiến lên.

Đó mới là điều làm câu chuyện ấy trở nên đặc biệt.

Và cũng cần nhớ rằng, chiến công của La Văn Cầu không phải là câu chuyện của một người đơn độc.

Phía sau ông là những đồng đội đã cùng tiến vào Đông Khê.

Là những người đã giúp ông xử lý vết thương.

Là những người tiếp tục xung phong qua cửa mở.

Là những người đã hy sinh trong cùng trận đánh.

Chiến thắng không được tạo nên bởi một người.

Nó được tạo nên bởi cả một tập thể những con người biết đặt nhiệm vụ chung lên trên sự sống riêng của mình.

Năm 2026, La Văn Cầu đã qua đời ở tuổi 94. Ông để lại phía sau một cuộc đời kéo dài gần tám thập niên sau khoảnh khắc định mệnh ở Đông Khê.

Cánh tay phải của ông đã không trở về.

Nhưng người lính ấy đã trở về với đất nước.

Ông sống qua chiến tranh.

Sống qua hòa bình.

Sống để kể lại những năm tháng mà nhiều đồng đội của ông không có cơ hội chứng kiến.

Và rồi, đến những năm cuối đời, ông vẫn chào bằng tay trái.

Một cái chào giản dị.

Nhưng mỗi khi nhìn thấy nó, chúng ta có thể nhớ đến Đông Khê.

Nhớ đến người lính đã mất cánh tay để mở đường cho đồng đội.

Nhớ đến những người đã nằm lại trên Đường số 4.

Và nhớ rằng:

Hòa bình hôm nay không phải là điều tự nhiên mà có.

Có những người đã đánh đổi bằng tuổi trẻ.

Có những người đánh đổi bằng máu.

Có những người mang thương tật suốt đời.

Và có những người như La Văn Cầu đã để lại một phần cơ thể của mình ở chiến trường.

Vì vậy, điều chúng ta cần giữ lại từ câu chuyện ấy không phải là sự say mê chiến tranh.

Mà là lòng biết ơn đối với những con người đã chiến đấu trong chiến tranh để đất nước có cơ hội bước tới hòa bình.

Ngày nay, khi nhìn người cựu chiến binh già đưa bàn tay trái lên chào, chúng ta có thể hiểu rằng:

Bàn tay ấy từng ôm bộc phá.
Bàn tay ấy từng mở đường.
Và cuối cùng, bàn tay ấy chào những thế hệ được sống trong hòa bình.

La Văn Cầu – người đã để lại một cánh tay ở Đông Khê, nhưng mang theo chiến thắng trở về với Tổ quốc.