Lại Thị Kim Túy – Người nữ biệt động được mẹ lập bàn thờ khi còn sống

Sau Tết Mậu Thân năm 1968, trong căn nhà nhỏ ở xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, một người mẹ lặng lẽ đặt lên bàn thờ bát nhang dành cho con gái.

Bà tin rằng con mình đã hy sinh.

Người con gái ấy là Lại Thị Kim Túy, thường được đồng đội gọi là Sáu Túy. Nhưng điều người mẹ chưa biết là giữa trận chiến ác liệt ở Phú Thọ Hòa, Sáu Túy vẫn còn sống. Bà cùng năm đồng đội còn lại đang tìm cách thoát khỏi vòng vây.

Lại Thị Kim Túy sinh năm 1948 tại xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An trước đây. Quê hương bà là vùng đất giàu truyền thống cách mạng nhưng cũng phải chịu đựng nhiều cuộc càn quét và đàn áp khốc liệt.

Từ khi còn nhỏ, Kim Túy đã chứng kiến những cảnh tượng không thể quên. Có lần, bà nhìn thấy một cán bộ cách mạng bị bắt, bị bắn gãy chân rồi đặt lên võng tre khiêng qua cánh đồng. Một lần khác, nhiều thanh niên trong làng bị bắt, xếp thành hàng trên bờ ruộng và bắn chết.

Những ký ức ấy khiến cô bé không thể tiếp tục đứng ngoài cuộc.

Khoảng 14–15 tuổi, Kim Túy tham gia hoạt động cách mạng và được phân công làm giao liên. Công việc ban đầu tưởng như rất bình thường: chuyển thư, dẫn đường, canh gác, vận động thanh niên và tham gia các cuộc đấu tranh của nhân dân. Nhưng trong vùng bị kiểm soát gắt gao, chỉ cần để lộ một mảnh giấy hoặc trả lời sai một câu hỏi, người giao liên có thể bị bắt, tra tấn hoặc mất mạng.

Đầu năm 1967, Kim Túy tham gia đợt tổng động viên, nhận nhiệm vụ xây dựng cơ sở cho Phân khu 2 thuộc lực lượng Biệt động vùng 3 cánh Tây Nam. Địa bàn hoạt động của bà trải từ Đức Hòa đến các vùng ven Sài Gòn.

Để che mắt đối phương, bà thường hóa trang thành người buôn bán nhỏ hoặc cô gái đi tìm việc làm. Dưới lớp áo của một người dân bình thường, bà ghi nhớ từng ngả đường, vị trí trạm kiểm soát và những cơ sở có thể đưa cán bộ vào ẩn náu.

Cuối năm 1967, khi kế hoạch Tổng tiến công Xuân Mậu Thân được chuẩn bị, Đảng bộ xã Tân Mỹ huy động đảng viên tham gia chiến dịch. Kim Túy lập tức nhận nhiệm vụ. Điều bà từng mong mỏi—được trực tiếp góp mặt trong một trận đánh lớn—sắp trở thành hiện thực.

Chiều 29 Tết, bà dẫn đường cho một đơn vị từ xã Mỹ Hạnh, huyện Đức Hòa, vượt qua đồng ruộng, sông rạch và các trạm kiểm soát để tiến về vùng ven Sài Gòn. Cuộc hành quân phải tuyệt đối bí mật. Chỉ một tiếng động hoặc một lần nhầm đường cũng có thể khiến cả đơn vị bị phát hiện trước giờ nổ súng.

Đêm 30 Tết, Kim Túy cùng 43 cán bộ, chiến sĩ tiến vào Phú Thọ Hòa, khu vực nay thuộc phường Tân Thới Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ của đơn vị là tiến công các vị trí kiểm soát, phá vỡ sự kìm kẹp và hỗ trợ phong trào nổi dậy tại địa phương.

Trước đòn tiến công bất ngờ, lực lượng đối phương phải tạm rút khỏi một số vị trí. Đơn vị của Kim Túy tiếp tục bám trụ trong địa bàn nhiều ngày, vừa chiến đấu vừa chờ lực lượng tiếp viện.

Nhưng đến ngày 13 tháng Giêng năm Mậu Thân, nơi trú quân bị một người chiêu hồi chỉ điểm.

Lực lượng đối phương huy động quân số đông gấp nhiều lần, có pháo binh, máy bay và xe bọc thép yểm trợ, bao vây khu vực. Trong khi đó, đơn vị biệt động chỉ có 44 người, vũ khí và đạn dược đều hạn chế.

Trận chiến diễn ra dữ dội. Các chiến sĩ biệt động dựa vào nhà cửa, công sự và địa hình trong khu dân cư để đánh trả. Đơn vị bắn cháy ba xe bọc thép và bắn rơi một máy bay trực thăng. Nhưng vòng vây ngày càng khép chặt, thương vong tăng lên và đạn dược dần cạn.

Chỉ trong vài giờ chiến đấu, 38 đồng đội của Kim Túy lần lượt hy sinh.

Những người còn sống tiếp tục bám vị trí. Không ai muốn bỏ lại đồng đội, nhưng nếu tất cả cùng nằm lại, sẽ không còn người mang thông tin về báo cáo với tổ chức. Kim Túy và năm chiến sĩ còn lại tìm cách phá vòng vây nhiều lần nhưng không thành.

Cuối cùng, chính nhân dân địa phương đã mở cho họ một con đường sống.

Người dân bí mật che giấu những chiến sĩ còn lại, tìm quần áo thường dân cho họ thay và dẫn từng người vượt qua các chốt kiểm soát. Nhờ sự đùm bọc ấy, sáu người thoát khỏi khu vực bị bao vây và trở về căn cứ.

Trong thời gian Kim Túy mất liên lạc, tin dữ đã được báo về quê. Giữa một chiến dịch có quá nhiều người hy sinh và mất tích, gia đình tin rằng bà không thể còn sống. Người mẹ đau đớn lập bàn thờ cho con gái.

Khi Kim Túy bất ngờ trở về, người mẹ nhìn con như nhìn một người vừa bước ra từ cõi chết. Bà không tin vào mắt mình, chỉ có thể hỏi trong nước mắt rằng con vẫn còn sống hay sao.

Cuộc đoàn tụ ấy là một niềm vui lớn, nhưng chiến tranh chưa kết thúc. Sáu Túy tiếp tục trở lại đơn vị, trải qua nhiều nhiệm vụ khác và mang trên mình những vết thương khiến bà sau này được công nhận là thương binh hạng 4/4.

Trong vòng mười năm, chiến tranh đã lấy đi sáu người thân của bà: cha, ba người anh trai, em gái út và chồng. Trên tường nhà bà sau này là sáu tấm bằng “Tổ quốc ghi công”—mỗi tấm bằng gắn với một khuôn mặt và một nỗi đau không thể bù đắp.

Có lẽ chính vì đã trải qua quá nhiều mất mát, Sáu Túy càng trân trọng những người còn sống và không cho phép mình quên người đã khuất.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà dành nhiều năm đi tìm hài cốt, xác định danh tính đồng đội và chăm sóc thân nhân liệt sĩ. Bà đặc biệt đau đáu với trường hợp liệt sĩ Hoàng Đình Minh, một thanh niên 17 tuổi từng tìm đến xin theo cách mạng khi bà làm Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Tân Mỹ.

Chỉ một tuần sau khi lên đường, Hoàng Đình Minh hy sinh. Trước lúc mất, mẹ của Sáu Túy căn dặn con gái phải tìm bằng được mẹ của liệt sĩ Minh để thay gia đình chăm sóc.

Sau nhiều năm dò hỏi, bà tìm được Mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Cúc—mẹ của liệt sĩ Hoàng Đình Minh. Từ đó, bà thường xuyên thăm nom, phụng dưỡng và coi mẹ Cúc như mẹ ruột của mình.

Không dừng ở đó, phần lớn tiền trợ cấp thương binh của bà được dành để giúp thân nhân liệt sĩ, người nghèo và những hoàn cảnh khó khăn. Dù tuổi cao, từng trải qua những ca phẫu thuật cột sống, bà vẫn tham gia hoạt động tri ân, chăm sóc di tích và kể chuyện lịch sử cho thế hệ trẻ.

Đồng đội từng gọi bà là “Sáu Liều” vì sự gan góc, mưu trí và sẵn sàng nhận những nhiệm vụ nguy hiểm. Nhưng phía sau cái tên mạnh mẽ ấy là một người phụ nữ sống rất nặng tình.

Bà sống thay phần của 38 đồng đội đã nằm xuống ở Phú Thọ Hòa. Bà giữ lời hứa với người mẹ đã qua đời. Bà lấy những năm tháng hòa bình để trả món nợ ân tình với nhân dân từng che chở mình giữa vòng vây.

Câu chuyện Lại Thị Kim Túy vì thế không kết thúc ở cuộc trở về bên bàn thờ mà mẹ đã lập cho bà. Cuộc trở về ấy chỉ mở đầu cho một hành trình dài hơn: sống sao cho xứng đáng với những người không còn cơ hội trở về.