Lâm Quang Ky
Lâm Quang Ky (1839 – 1 tháng 7 năm 1868), tên cũ là Lâm Văn Ky, tự Hưng Thái, là phó tướng của Nguyễn Trung Trực trong phong trào kháng Pháp ở Nam Bộ cuối thế kỷ XIX. Ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, là tấm gương trung nghĩa, hy sinh vì đại nghĩa cứu chủ tướng và đồng đội.
Xuất thân và tham gia kháng Pháp
Sinh trong gia đình Nho học, thân phụ là Lâm Kim Diệu (gốc Hoa), Lâm Quang Ky sớm hấp thụ tinh thần trung nghĩa và yêu nước. Sau sự kiện thành Hà Tiên thất thủ năm 1867, ông cùng một số đồng chí tham gia nghĩa quân Nguyễn Trung Trực, chiêu mộ binh sĩ khắp vùng An Biên – Rạch Giá và được phong phó tướng.
Trận đồn Kiên Giang (1868)
Rạng sáng 16 tháng 6 năm 1868, nghĩa quân Nguyễn Trung Trực và Lâm Quang Ky đánh chiếm đồn Kiên Giang, làm chủ năm ngày. Khi quân Pháp phản công dữ dội, ông chỉ huy lực lượng cảm tử yểm trợ chủ tướng rút lui về Hòn Chông. Trong trận chiến, Lâm Quang Ky cùng một số nghĩa binh bị bắt.
Cái chết và truyền thuyết hy sinh
Có hai dị bản được truyền tụng: một cho rằng ông tự nhận là Nguyễn Trung Trực để cứu chủ tướng; bản khác kể ông ở lại cầm chân địch rồi bị bắt. Dù theo cách nào, ông đều biểu lộ lòng trung liệt và dũng khí hiến thân cho đại nghĩa. Ngày 1 tháng 7 năm 1868 (12 tháng 5 năm Mậu Thìn), ông bị xử chém tại chợ Rạch Giá, được dân gian tôn là “Lê Lai Kiên Giang”.
Ghi nhớ và tôn thờ
Sau này, nhân dân Kiên Giang lập bài vị thờ Lâm Quang Ky cùng Nguyễn Trung Trực tại đình thần Rạch Giá và đình Vĩnh Hòa Hiệp. Khu mộ ông hiện ở làng Vĩnh Hòa Đông, huyện Kiên Giang. Hình tượng ông được xem như biểu trưng cho tinh thần trung nghĩa và ý chí quật cường của người dân Nam Bộ chống ngoại xâm.
