Lam Sơn 719 - Tập 14: Hai cách nhìn về Lam Sơn 719 – Ai thực sự thắng?

Một cuộc chiến – hai cách kể

Ngày 23 tháng 3 năm 1971.

Những đơn vị cuối cùng của Lam Sơn 719 rút khỏi khu vực Nam Lào.

Một chiến dịch kéo dài gần hai tháng khép lại.

Nhưng ngay sau khi tiếng súng lắng xuống...

một cuộc tranh luận khác bắt đầu:

Lam Sơn 719 là thất bại hay thành công?

Câu trả lời phụ thuộc rất nhiều vào việc chúng ta đặt câu hỏi nào.

Nếu hỏi:

“Lực lượng Lam Sơn 719 có tiến được vào Nam Lào không?”

Câu trả lời là:

Có.

Nếu hỏi:

“Họ có tới được khu vực Sê Pôn không?”

Cũng là:

Có.

Nhưng nếu hỏi:

“Cuộc hành quân có đạt được mục tiêu chiến lược ban đầu hay không?”

Câu chuyện trở nên phức tạp hơn.

Mục tiêu ban đầu là gì?

Lam Sơn 719 không đơn giản là một cuộc hành quân nhằm chiếm một vài cứ điểm.

Mục tiêu quan trọng được xác định là đánh phá tuyến vận chuyển chiến lược trên Đường Hồ Chí Minh, phá các căn cứ hậu cần ở khu vực Tchepone/Sê Pôn và làm gián đoạn khả năng tiếp tế cho chiến trường miền Nam. Tài liệu của Quân đội Mỹ cũng ghi rõ mục tiêu của chiến dịch là cắt Đường Hồ Chí Minh và phá các căn cứ tại Tchepone.

Đồng thời, chiến dịch còn mang một ý nghĩa lớn hơn:

thử nghiệm khả năng tác chiến của Quân lực Việt Nam Cộng hòa trong chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”.

Nói cách khác:

Đây không chỉ là câu chuyện của Đường 9.

Nó còn là một phép thử về khả năng tiếp tục chiến tranh khi quân Mỹ giảm dần lực lượng chiến đấu trên bộ.

Nhìn từ phía Việt Nam

Trong cách nhìn của Việt Nam, chiến dịch Đường 9 – Nam Lào là một chiến dịch phản công thắng lợi.

Ngay từ đầu, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã quyết định tổ chức chiến dịch phản công khi Lam Sơn 719 được triển khai.

Mục tiêu là:

Đánh bại cuộc hành quân.

Bảo vệ tuyến vận chuyển chiến lược.

Giữ vững thế trận trên chiến trường.

Theo tài liệu của Quân đội nhân dân Việt Nam, chiến dịch được tiến hành qua ba đợt, từ triển khai thế trận, ngăn chặn, làm chậm bước tiến đến phản công và truy kích. Đến ngày 23/3/1971, chiến dịch kết thúc sau khi lực lượng Lam Sơn 719 rút khỏi Nam Lào.

Trong cách đánh giá này, điểm quan trọng nhất không phải là:

“Đã tiến được bao xa?”

mà là:

“Mục tiêu chiến lược của đối phương có đạt được hay không?”

Và câu trả lời được đưa ra là:

Không.

Nhìn từ phía Mỹ

Nhưng nếu mở những tài liệu lịch sử của Quân đội Mỹ...

câu chuyện có nhiều sắc thái hơn.

Lịch sử chính thức của Quân đội Mỹ ghi rằng Lam Sơn 719 nhằm cắt Đường Hồ Chí Minh và phá các căn cứ tại Tchepone.

Tài liệu này cũng cho biết lực lượng Việt Nam Cộng hòa tiến hành chiến dịch với sự hỗ trợ hỏa lực và không quân của Mỹ.

Nhưng đánh giá cuối cùng không phải là một chiến thắng rõ ràng.

Tài liệu của Quân đội Mỹ gọi kết quả của Lam Sơn 719 là “less than a signal success” – tức không thể xem là một thành công nổi bật. Đồng thời ghi nhận Hoàng Xuân Lãm quyết định rút quân trong bối cảnh tổn thất tăng lên.

Đây là một điểm rất đáng chú ý.

Ngay cả khi nhìn từ phía Mỹ...

Lam Sơn 719 cũng không được xem là một thắng lợi rõ ràng.

Nhưng họ đã tới Sê Pôn

Đây là điểm không thể bỏ qua.

Lực lượng Lam Sơn 719 thực sự đã tiến sâu vào Nam Lào.

Ngày 5/3/1971, lực lượng Việt Nam Cộng hòa được trực thăng Mỹ đưa vào khu vực Tchepone/Sê Pôn.

Điều đó cho thấy:

Lam Sơn 719 không phải là một cuộc hành quân thất bại ngay từ những ngày đầu.

Lực lượng tiến công đã vượt qua biên giới.

Đã chiếm Bản Đông.

Đã tiến sâu.

Đã tới khu vực mục tiêu.

Nhưng...

đến được mục tiêu không đồng nghĩa với hoàn thành mục tiêu chiến lược.

Đây chính là điểm mấu chốt

Hãy thử đặt một ví dụ đơn giản.

Một đội bóng có thể đưa bóng vào khu vực vòng cấm.

Thậm chí có thể sút trúng khung thành.

Nhưng điều đó chưa có nghĩa là họ đã thắng trận.

Trong chiến tranh cũng vậy.

Tiến tới một địa điểm là một chuyện.

Phá hủy mục tiêu chiến lược lại là chuyện khác.

Và duy trì kết quả đó còn là chuyện khác nữa.

Lam Sơn 719 đã tiến tới Sê Pôn.

Nhưng không thể duy trì một thế tiến công lâu dài tại đó.

Sau đó lực lượng bắt đầu rút.

Còn tuyến Trường Sơn thì sao?

Đây mới là câu hỏi quan trọng.

Nếu mục tiêu chính là làm gián đoạn nghiêm trọng tuyến vận chuyển chiến lược...

thì kết quả phải được đánh giá trên chính phương diện đó.

Phía Việt Nam khẳng định tuyến vận chuyển chiến lược vẫn được bảo vệ và hoạt động tiếp tục.

Các tài liệu của Quân đội Mỹ cũng thừa nhận Lam Sơn 719 không đạt được một thành công nổi bật, dù chiến dịch đã khiến các đơn vị và lực lượng dự bị của đối phương phải chuyển hướng để đối phó.

Vì vậy, nếu chỉ nói:

“Lam Sơn 719 hoàn toàn không đạt được bất cứ điều gì.”

thì đó là cách nói quá đơn giản.

Nhưng nếu nói:

“Lam Sơn 719 đã hoàn thành mục tiêu chiến lược.”

thì cũng khó phù hợp với kết quả cuối cùng của chiến dịch.

Một điều khác cũng cần nhìn nhận

Phía Quân Giải phóng đã giành được thắng lợi trên chiến trường.

Nhưng điều đó không có nghĩa họ không chịu tổn thất.

Đây là một chiến dịch quy mô lớn.

Pháo binh.

Không quân.

Xe tăng.

Bộ binh.

Trực thăng.

Hậu cần.

Hai bên đều phải trả giá.

Vì vậy, khi kể lịch sử...

không nên biến chiến tranh thành một câu chuyện đơn giản:

Một bên hoàn toàn mạnh.
Một bên hoàn toàn yếu.

Thực tế chiến trường phức tạp hơn rất nhiều.

Một chiến dịch cũng là một phép thử

Nếu nhìn rộng hơn, Lam Sơn 719 còn có một ý nghĩa khác.

Đó là phép thử của “Việt Nam hóa chiến tranh”.

Mỹ muốn giảm dần lực lượng chiến đấu trên bộ.

Nhưng vẫn muốn duy trì khả năng gây sức ép quân sự thông qua lực lượng Việt Nam Cộng hòa và ưu thế hỏa lực Mỹ.

Lam Sơn 719 cho thấy một điều:

Không quân, trực thăng và hỏa lực Mỹ có thể tạo ra sức mạnh rất lớn.

Nhưng khi lực lượng bộ binh tiến sâu vào một chiến trường đã được đối phương chuẩn bị...

vấn đề không còn chỉ là hỏa lực.

Nó còn là:

thế trận.

hậu cần.

khả năng cơ động.

khả năng duy trì lực lượng.

Và đặc biệt:

khả năng rút lui khi tình thế thay đổi.

Hai vị tướng, hai bài toán

Ở đầu seri, chúng ta đã gặp:

Lê Trọng Tấn.

Và:

Hoàng Xuân Lãm.

Một người chỉ huy phản công.

Một người chỉ huy cuộc hành quân.

Nhưng cuối cùng, cả hai đều phải giải một bài toán giống nhau:

Làm thế nào để duy trì sức mạnh của đội quân trong một chiến trường ngày càng khốc liệt?

Lê Trọng Tấn thành công trong việc từng bước biến thế trận phòng ngự thành phản công.

Hoàng Xuân Lãm cuối cùng phải tổ chức rút quân.

Đó là sự thay đổi lớn nhất của chiến dịch.

Từ “tiến” thành “rút”

Đây có lẽ là hình ảnh cô đọng nhất về Lam Sơn 719.

Ngày đầu:

mũi tên hướng về Tây.

Cuối chiến dịch:

mũi tên hướng về Đông.

Ban đầu:

Sê Pôn là mục tiêu.

Cuối cùng:

Khe Sanh trở thành nơi phải trở về.

Ban đầu:

Bản Đông là bàn đạp.

Cuối cùng:

Bản Đông trở thành một phần của tuyến rút.

Và Đường 9...

từ một con đường tiến quân...

trở thành con đường rút lui dưới sức ép.

Vậy ai thực sự thắng?

Nếu đặt câu hỏi:

Ai kiểm soát được chiến trường cuối cùng?

Phía Quân Giải phóng đã giành thế chủ động và buộc Lam Sơn 719 rút khỏi Nam Lào.

Lam Sơn 719 có tiến được vào Nam Lào không?

Có.

Có tới được khu vực Sê Pôn không?

Có.

Có đạt được mục tiêu chiến lược là cắt đứt tuyến vận chuyển và duy trì một thế đứng lâu dài ở đó không?

Không.

Cuộc hành quân có gây tổn thất và tạo ra sức ép đáng kể cho đối phương không?

Có.

Và chính những câu trả lời này khiến lịch sử Lam Sơn 719 đáng nghiên cứu.

Không chỉ có một màu trắng và một màu đen

Lịch sử không cần chúng ta phải kể theo kiểu:

“Bên ta đúng tuyệt đối – bên kia sai tuyệt đối.”

Điều quan trọng hơn là hiểu:

Vì sao một chiến dịch được mở?

Mục tiêu là gì?

Các bên đã làm gì?

Điều gì thành công?

Điều gì thất bại?

Và kết quả cuối cùng đã thay đổi chiến tranh như thế nào?

Khi nhìn như vậy...

Lam Sơn 719 trở thành một bài học quân sự rất lớn.

Và sau Lam Sơn 719...

Chiến tranh vẫn tiếp tục.

Đường Trường Sơn vẫn tiếp tục vận chuyển.

Quân đội hai phía tiếp tục chuẩn bị cho những trận đánh mới.

Mỹ tiếp tục rút quân.

Chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” tiếp tục được thử nghiệm.

Nhưng Lam Sơn 719 đã để lại một dấu hỏi lớn:

Nếu lực lượng Việt Nam Cộng hòa phải tự mình đảm nhiệm ngày càng nhiều chiến trường, liệu họ có thể đứng vững trước những cuộc tiến công quy mô lớn hơn trong tương lai?

Câu trả lời...

sẽ đến chỉ một năm sau.

Năm 1972.