Lâm Úy, người anh hùng bất tử bên dòng Kiến Giang

Anh hùng, liệt sĩ Lâm Úy là một người như thế.

Cuộc đời anh chỉ kéo dài hơn hai mươi năm. Thời gian đứng trong hàng ngũ bộ đội chủ lực cũng chưa đầy một năm. Nhưng chỉ trong buổi sáng ngày 20 tháng 5 năm 1950, trên cánh đồng Xuân Bồ bên dòng Kiến Giang, người chiến sĩ trẻ ấy đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, dùng lưỡi lê đánh giáp lá cà và cuối cùng lấy chính thân mình quật ngã quân thù.

Anh ngã xuống.

Nhưng từ trận đánh ấy, cái tên Lâm Úy đã sống mãi cùng một địa danh đi vào lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Quảng Bình:

Xuân Bồ.

Lâm Úy sinh ra và lớn lên bên dòng Hòa Giang, tại thôn Hòa Ninh, xã Quảng Hòa, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Đó là một vùng quê bình dị, nơi những người nông dân bao đời gắn cuộc đời mình với ruộng đồng, sông nước.

Tuổi trẻ của Lâm Úy cũng từng bắt đầu bằng những điều bình dị như thế.

Nhưng chiến tranh đã không để những người thanh niên của thế hệ anh được sống một tuổi trẻ bình yên.

Tháng 6 năm 1947, quân Pháp tràn lên quê hương. Những xóm làng vốn yên bình chìm trong những cuộc càn quét, đốt phá, bắt lính, bắt phu. Hệ thống đồn bốt của địch mọc lên, ngày đêm khống chế cuộc sống của nhân dân.

Chứng kiến quê hương bị giày xéo, chàng trai trẻ Lâm Úy sớm tham gia đội du kích của xã.

Từ một người thanh niên nông thôn, anh bắt đầu cầm súng.

Ban ngày lao động, bám làng.

Khi có nhiệm vụ lại cùng đồng đội vây đồn, bắn tỉa, chống những cuộc càn quét của quân Pháp.

Nhưng dường như với Lâm Úy, như thế vẫn chưa đủ.

Ngày 20 tháng 6 năm 1949, theo tiếng gọi của Tổ quốc, anh tìm đến nơi đóng quân của Trung đoàn 18 xin nhập ngũ và trở thành chiến sĩ bộ binh thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 247.

Từ ngày ấy, cuộc đời người thanh niên quê Quảng Hòa thực sự gắn với những chặng hành quân và những trận đánh.

Cuối tháng 6 năm 1949, Lâm Úy cùng đơn vị hành quân từ Tuyên Hóa, vượt sông Gianh, sông Son, qua Bồng Lai, vượt Trường Sơn, Ba Rền, U Bò, xuống Long Đại để chuẩn bị cho đợt ra quân trong tuần lễ “Quảng Bình quật khởi”.

Ngày 15 tháng 7 năm 1949, anh bước vào trận đánh lớn đầu tiên tại đồn Mỹ Trung. Sau đó, đơn vị tiếp tục phục kích đoàn xe quân Pháp đến ứng cứu, đốt cháy nhiều xe quân sự và tiêu diệt hàng chục lính Âu-Phi.

Người chiến sĩ trẻ lần đầu bước vào những trận đánh lớn đã thể hiện lòng dũng cảm và được đơn vị biểu dương.

Nhưng trận đánh đưa tên tuổi Lâm Úy vào lịch sử vẫn còn ở phía trước.

Đó là Xuân Bồ.

Tối ngày 19 tháng 5 năm 1950, tại vùng Châu Lê Xá, huyện Lệ Thủy, đơn vị Lâm Úy tổ chức mít tinh kỷ niệm lần thứ 60 Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Có lẽ trong buổi tối ấy, không ai biết rằng chỉ vài giờ sau, một trong những trận đánh ác liệt nhất trên chiến trường Quảng Bình thời kỳ chống Pháp sẽ diễn ra.

Và cũng không ai biết rằng đó sẽ là đêm cuối cùng của Lâm Úy.

Rạng sáng ngày 20 tháng 5 năm 1950, bầu trời Lệ Thủy bắt đầu rung chuyển.

Máy bay trinh sát của quân Pháp quần đảo trên không. Pháo từ căn cứ Hòa Luật Nam dồn dập bắn vào Xuân Bồ và các làng lân cận. Một lực lượng lính Âu-Phi thiện chiến của Pháp tiến vào cánh đồng Xuân Bồ, thực hiện cuộc càn quét nhằm phá hoại mùa màng và đánh vào lực lượng kháng chiến.

Xuân Bồ khi ấy vừa bước vào mùa gặt.

Trên những cánh đồng lúa đang chín vàng, một trận chiến dữ dội bắt đầu.

Trước tình hình đó, Ban Chỉ huy Trung đoàn 18 lập tức điều Tiểu đoàn 247 vượt sông Kiến Giang, phối hợp cùng lực lượng đang bám trụ tại Xuân Bồ bao vây, đánh địch.

Chỉ có một chiếc đò nhỏ đưa bộ đội qua sông.

Giữa mưa bom, đạn pháo và những loạt súng liên thanh của quân Pháp, người dân Xuân Bồ vẫn chèo đò liên tục đưa bộ đội sang bờ. Nhiều chiến sĩ biết bơi đặt súng đạn lên thuyền rồi bơi theo, quyết vượt sông thật nhanh để kịp tiếp viện cho đồng đội.

Trong số những người lính ấy có Lâm Úy.

Vừa sang đến bờ, anh phát hiện hai tên địch đang tìm vị trí cao để đặt súng trung liên nhằm khống chế đường vượt sông của quân ta.

Không một chút do dự.

Lâm Úy lao lên.

Hai phát súng vang lên.

Hai tên địch gục xuống.

Anh tiếp tục ném hai quả lựu đạn vào đội hình quân Pháp, tiêu diệt thêm nhiều tên địch, mở đường cho đồng đội tiến lên.

Trên trời, máy bay địch quần thảo.

Dưới đất, quân Pháp liên tục phản kích.

Pháo nổ.

Đạn bay.

Cánh đồng Xuân Bồ chìm trong khói lửa.

Khoảng cách giữa hai bên ngày càng thu hẹp, đến mức súng đạn không còn đủ để phân định trận chiến. Những người lính phải lao vào đánh giáp lá cà.

Lâm Úy lắp lưỡi lê vào súng.

Anh xông thẳng vào đội hình quân Pháp.

Một tên địch bị hạ.

Rồi một tên khác lao tới.

Trận chiến lúc này không còn là cuộc đấu súng từ xa. Đó là cuộc vật lộn giữa những con người chỉ cách nhau trong gang tấc, nơi mỗi giây phút đều có thể quyết định sự sống và cái chết.

Một tên lính Pháp cao lớn bất ngờ lao đến ôm ghì lấy Lâm Úy.

Anh chống trả.

Hai người vật lộn quyết liệt bên bờ Kiến Giang.

Trong khoảnh khắc cuối cùng, người chiến sĩ trẻ dồn hết sức lực còn lại, ghì chặt lấy đối phương và kéo hắn cùng lao xuống dòng sông.

Quân địch từ trên bờ điên cuồng xả súng.

Lâm Úy trúng đạn.

Anh hy sinh trong tư thế hai cánh tay vẫn ghì chặt lấy tên lính Pháp.

Người thanh niên ấy đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.

Không lùi lại.

Không buông súng.

Không để kẻ thù vượt qua vị trí mình đang giữ.

Lâm Úy nằm lại bên dòng Kiến Giang khi tuổi đời vừa mới đôi mươi.

Nhưng sự hy sinh của anh không làm những người còn lại chùn bước.

Ngược lại, hình ảnh người đồng đội vừa ngã xuống đã thôi thúc toàn đơn vị xông lên.

Những người lính Trung đoàn 18 cùng quân và dân địa phương tiếp tục chia cắt đội hình, bao vây và đánh trả quyết liệt. Sau khoảng bốn giờ chiến đấu ác liệt, quân ta làm chủ trận địa, đánh thiệt hại nặng lực lượng Âu-Phi thiện chiến của quân Pháp, đập tan cuộc càn quét và bảo vệ vùng Xuân Bồ.

Chiến thắng Xuân Bồ ngày 20 tháng 5 năm 1950 từ đó trở thành một trong những chiến công tiêu biểu của quân và dân Quảng Bình trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Và giữa chiến công ấy, có một cái tên được nhắc lại bằng tất cả sự kính phục:

Lâm Úy.

Tại Đại hội tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang lần thứ nhất tổ chức ở Việt Bắc năm 1951, Lâm Úy được tuyên dương Anh hùng và truy tặng liệt sĩ.

Người chiến sĩ trẻ chỉ có chưa đầy một năm trong quân ngũ đã bước vào hàng ngũ những người anh hùng của dân tộc.

Năm tháng trôi qua.

Chiến tranh đã lùi xa.

Cánh đồng Xuân Bồ năm xưa lại xanh màu lúa.

Dòng Kiến Giang vẫn lặng lẽ chảy qua những làng quê Lệ Thủy.

Những đứa trẻ hôm nay được sinh ra trong hòa bình, đi qua nơi từng là chiến trường mà không còn nghe tiếng súng, tiếng bom hay những tiếng gọi nhau giữa trận địa.

Nhưng trên mảnh đất ấy vẫn còn những dấu tích nhắc nhớ về ngày 20 tháng 5 năm 1950.

Di tích lịch sử Chiến thắng Xuân Bồ đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Nơi Lâm Úy chiến đấu và hy sinh có bia tưởng niệm. Tên Xuân Bồ và Lâm Úy cũng được đặt cho những con đường, để mỗi thế hệ đi qua lại có thêm một lần nhớ về những người đã nằm xuống.

Có lẽ điều khiến câu chuyện về Lâm Úy sống mãi không chỉ nằm ở việc anh đã tiêu diệt bao nhiêu quân địch.

Điều khiến người ta xúc động chính là sự lựa chọn của một chàng trai ở thời khắc cuối cùng.

Khi súng còn đạn, anh dùng súng.

Khi phải đánh gần, anh dùng lưỡi lê.

Khi khoảng cách giữa mình và quân thù không còn nữa, anh dùng chính đôi tay của mình.

Và khi sự sống chỉ còn tính bằng khoảnh khắc, anh vẫn lựa chọn chiến đấu.

Cuộc đời Lâm Úy rất ngắn.

Nhưng có những cuộc đời không cần dài để trở nên lớn lao.

Bởi giá trị của một đời người đôi khi không nằm ở số năm đã sống, mà nằm ở điều người ấy đã lựa chọn trong những thời khắc khó khăn nhất.

Lâm Úy đã lựa chọn đứng về phía Tổ quốc.

Lựa chọn chiến đấu để bảo vệ đồng đội.

Lựa chọn lấy tuổi thanh xuân của mình đổi lấy sự bình yên cho quê hương.

Hơn bảy thập kỷ đã đi qua kể từ buổi sáng máu lửa ấy. Dòng Kiến Giang hôm nay vẫn trôi qua Xuân Bồ, mang theo phù sa bồi đắp những cánh đồng Lệ Thủy.

Và đâu đó trong dòng chảy bình yên ấy vẫn còn câu chuyện về một người lính trẻ năm nào đã vượt sông giữa mưa bom, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng rồi mãi mãi nằm lại nơi đây.

Anh hùng, liệt sĩ Lâm Úy – người đã lấy tuổi hai mươi của mình viết nên một phần bất tử của Chiến thắng Xuân Bồ.