Lần đầu thấy cờ giải phóng khắp nơi

Tôi nghe câu chuyện này từ một cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi kể về những ngày cuối tháng tư năm 1975, ông nói rằng có một hình ảnh làm ông xúc động đến nghẹn lời: lần đầu tiên đi qua một vùng mà cờ giải phóng xuất hiện khắp nơi.

Đó là sau nhiều ngày hành quân thần tốc.

Đơn vị của ông rời Trường Sơn, tiến qua những vùng vừa được giải phóng. Trước đó, anh em đã thấy cờ ở vài cơ quan, vài ngôi nhà. Nhưng sáng hôm ấy thì khác hẳn.

Khi đội hình bước qua cây cầu nhỏ đầu thị trấn, Dinh bỗng khựng lại.

Trên nóc trụ sở cũ có một lá cờ đỏ tung bay.

Bên hiên nhà dân có một lá cờ khác.

Đầu ngõ treo thêm một lá nữa.

Đi thêm vài chục mét, cờ lại xuất hiện trên hàng rào, trên mái nhà, trên cột tre dựng vội bên đường.

Anh đứng nhìn đến ngẩn người.

Hòa đi bên cạnh huých nhẹ:

“Nhìn gì mà quên đi thế?”

Dinh chỉ tay về phía trước:

“Cờ… nhiều quá.”

Hòa cũng nhìn theo rồi cười rất chậm:

“Ừ… nhiều thật.”

Cụ kể:

“Lần đầu tiên tôi thấy màu đỏ hiện ra ở khắp nơi như thế.”

Thị trấn còn mang dấu vết chiến tranh.

Tường nhà sứt mẻ.

Nhiều ô cửa chưa kịp sửa.

Có đoạn đường còn lổn nhổn gạch đá.

Nhưng giữa những vết thương ấy, cờ đỏ nổi bật như báo hiệu một điều gì hoàn toàn mới.

Người dân đứng hai bên đường nhìn đoàn quân đi qua.

Có người cầm cờ nhỏ bằng giấy.

Có em bé buộc cờ vào đầu que tre rồi chạy tung tăng.

Một bà mẹ trẻ bế con, vừa vẫy cờ vừa khóc.

Dinh nhìn đứa bé trong tay chị mà thấy lòng mình nghèn nghẹn.

Anh nghĩ đến những năm tháng bom đạn, đến những đồng đội đã nằm lại dọc Trường Sơn để có được ngày hôm nay.

Đến quảng trường nhỏ giữa thị trấn, đơn vị dừng chân ít phút.

Ở đó, hàng chục lá cờ đang bay trong gió.

Không phải cờ mới tinh.

Có lá còn nhăn.

Có lá may bằng nhiều mảnh vải khác nhau.

Có lá mép còn xổ chỉ.

Nhưng lá nào cũng được treo thật cao.

Một cụ già chống gậy bước đến gần bộ đội.

Ông run run nói:

“Chúng tôi giấu cờ bao nhiêu năm nay, hôm nay mới dám treo khắp nơi.”

Nghe câu ấy, cả nhóm im lặng.

Hòa cúi đầu rất thấp trước cụ.

Cụ Dinh kể:

“Lúc đó tôi mới hiểu để có một lá cờ tung bay công khai, người dân đã phải chờ đợi và chịu đựng lâu đến thế nào.”

Một em nhỏ chừng mười tuổi chạy đến hỏi:

“Chú ơi, cờ này đẹp không?”

Trong tay em là lá cờ nhỏ tự vẽ bằng bút màu trên giấy học trò.

Dinh nhận lấy, nhìn thật lâu rồi nói:

“Đẹp lắm.”

Em cười rạng rỡ:

“Con vẽ từ tối qua.”

Nụ cười ấy làm những người lính trẻ cũng cười theo.

Buổi chiều, đơn vị tiếp tục hành quân.

Con đường phía trước vẫn đỏ bụi.

Nhưng đi đến đâu cũng thấy cờ.

Có nhà treo một lá.

Có nhà treo ba bốn lá.

Có nơi người dân còn đứng trên mái nhà buộc thêm cờ vào ngọn tre cao.

Gió tháng tư thổi mạnh.

Hàng trăm lá cờ cùng tung lên một lúc.

Cụ kể:

“Tôi chưa bao giờ thấy màu đỏ đẹp như chiều hôm ấy.”

Đêm đến, đóng quân ở rìa một làng nhỏ, Dinh vẫn còn nhớ mãi hình ảnh những lá cờ bay dọc con đường.

Hòa nằm bên cạnh khẽ hỏi:

“Ông còn thức à?”

“Ừ.”

“Nghĩ gì thế?”

Dinh trả lời rất nhỏ:

“Tự nhiên thấy mọi gian khổ trước đây đều có ý nghĩa.”

Ngoài sân, dưới ánh đèn dầu, một lá cờ vẫn khẽ động trong gió đêm.

Nhiều năm sau, tôi hỏi cụ Dinh:

“Điều gì khiến cụ xúc động nhất trong ngày hôm ấy?”

Ông đáp:

“Không phải lá cờ ở trụ sở lớn. Mà là những lá cờ nhỏ treo trước từng mái nhà dân.”

Rồi ông nói thêm:

“Vì tôi hiểu hòa bình đã đi vào từng ngôi nhà, chứ không chỉ đến với chiến trường.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng có những khoảnh khắc lịch sử được ghi bằng những điều rất giản dị. Một lá cờ may vội, một lá cờ giấy trẻ con tự vẽ, một lá cờ được lấy ra sau nhiều năm cất giấu.

Lần đầu thấy cờ giải phóng khắp nơi vì thế không chỉ là câu chuyện về màu đỏ trên những mái nhà. Đó là câu chuyện về ngày niềm tin được treo lên công khai, về ngày người dân không còn phải giấu lá cờ trong đáy hòm hay dưới mái tranh nữa.

Và có lẽ, trong ký ức của người cựu chiến binh năm ấy, điều đẹp nhất không phải số lượng những lá cờ bay trong gió, mà là ánh mắt của những người dân khi nhìn lên lá cờ của chính mình – ánh mắt của những con người vừa bước ra khỏi chiến tranh để đón lấy một ngày mai tự do và thống nhất.