Làn sóng trắng giữa Sài Gòn và giọt máu tuổi 19 làm chấn động Đông Dương

Những ngày đầu năm 1950, Sài Gòn không tĩnh lặng. Dưới ách cai trị của thực dân Pháp và chính quyền bù nhìn, học sinh, sinh viên miền Nam ngày đêm sục sôi ngọn lửa đấu tranh chống lại các chính sách đàn áp, bắt bớ vô lý. Trong những dòng người thanh niên hừng hực khí thế ấy, có một nam sinh mang tên Trần Văn Ơn.

Sinh năm 1931 tại Bến Tre, Trần Văn Ơn lúc bấy giờ đang là học sinh năm thứ 4 tại trường trung học lớn nhất Sài Gòn – trường Petrus Ký (nay là trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM). Vốn là một học sinh xuất sắc, anh không chọn cách cúi đầu học tập trong sự kìm kẹp, mà bí mật tham gia vào Hội Học sinh sinh viên Việt Nam, trở thành một hạt nhân nòng cốt phong trào.

Sự kiện định mệnh nổ ra vào sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950. Phẫn nộ trước việc chính quyền Pháp bắt giữ hàng loạt học sinh vô tội, hơn 2.000 học sinh, sinh viên từ các trường lớn ở Sài Gòn đã đồng loạt bãi khóa, mặc áo trắng tinh khôi kéo thành một làn sóng người hướng về Dinh Thủ hiến Nam Phần để đòi yêu sách. Trần Văn Ơn, với sự năng nổ của mình, đi đầu trong việc duy trì trật tự và hô vang các khẩu hiệu phản đối.

Đến 13 giờ chiều, cuộc biểu tình bị chính quyền huy động lực lượng cảnh sát và lính dù đàn áp đẫm máu. Chúng dùng dùi cui, súng báng và lựu đạn cay lao vào đám đông những người trẻ tuổi chỉ có tay không. Giữa khung cảnh hỗn loạn, tiếng la hét vang trời, Trần Văn Ơn đã kiên cường đứng lại tuyến sau. Anh dũng cảm đỡ những học sinh nhỏ tuổi hơn, dìu các nữ sinh bị thương thoát ra khỏi vòng vây. Nhưng đến 15 giờ 30 phút chiều hôm đó, khi đang đỡ một nữ sinh trường Gia Long bị vấp ngã trèo qua tường rào, một loạt đạn độc ác của kẻ thù đã găm trúng Trần Văn Ơn. Chàng học sinh 19 tuổi gục xuống trên vũng máu, tay vẫn còn nắm chặt những tờ truyền đơn nhuốm đỏ.

Sự hy sinh của Trần Văn Ơn đã tạo ra một cơn địa chấn thực sự. Nó không dập tắt được phong trào, mà ngược lại, đổ thêm dầu vào ngọn lửa căm phẫn. Ba ngày sau, ngày 12 tháng 1 năm 1950, lễ tang của anh biến thành một cuộc biểu dương lực lượng khổng lồ. Hơn 300.000 người, bao gồm học sinh, sinh viên, trí thức, thợ thuyền và mọi tầng lớp nhân dân đã xuống đường đưa tang, mang theo những biểu ngữ khổng lồ. Toàn bộ các cửa hàng, xưởng máy, bến cảng ở Sài Gòn đồng loạt đình công, bãi thị. Các tuyến phố tê liệt. Không chỉ ở Sài Gòn, các phong trào làm lễ truy điệu Trần Văn Ơn nổ ra khắp Hà Nội, Hải Phòng, Huế.

Giọt máu rơi xuống ở tuổi 19 của Trần Văn Ơn không hề uổng phí. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ của anh đã vĩnh viễn tạc vào lịch sử, để ngày 9/1 hàng năm trở thành Ngày truyền thống vinh quang của Học sinh, Sinh viên Việt Nam. Hơn 70 năm đã trôi qua, chiếc áo trắng học trò ngày nay không còn vương khói súng, nhưng ngọn lửa Trần Văn Ơn năm xưa vẫn đang cháy trong lồng ngực những người trẻ. Câu chuyện ấy nhắc nhở lớp lớp thế hệ học trò rằng, trí thức phải luôn gắn liền với lý tưởng và trách nhiệm trước thời cuộc. Trong kỷ nguyên mới, học sinh sinh viên không cần phải lấy thân che đạn, nhưng rất cần sự dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn, dùng tri thức để bảo vệ sự thật, đấu tranh chống lại cái xấu và cống hiến tài năng để kiến thiết nên một Việt Nam độc lập, tự cường và vững bước vươn xa.