LẦN THỨ HAI RA CÔN ĐẢO – VƯỢT QUA NHỮNG NĂM THÁNG KHẮC NGHIỆT

CÂU CHUYỆN 7: LẦN THỨ HAI RA CÔN ĐẢO – VƯỢT QUA NHỮNG NĂM THÁNG KHẮC NGHIỆT

1. NĂM 1939 – GIÓ BÃO LẠI NỔI LÊN

Sau những năm hoạt động sôi nổi ở Trung Kỳ, tình hình thế giới và Đông Dương thay đổi nhanh chóng.

Tháng 9 năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ.

Không khí chính trị trở nên căng thẳng.

Chính quyền thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào cách mạng.

Những điều kiện tương đối thuận lợi của thời kỳ đấu tranh dân chủ không còn.

Đối với những người cộng sản, một thời kỳ đấu tranh mới bắt đầu.

Lê Duẩn lúc ấy đã là một cán bộ lãnh đạo quan trọng của Đảng.

Ông hiểu rằng những ngày tháng bình lặng sẽ không còn kéo dài.

2. NGƯỜI CÁN BỘ TRỞ VỀ NAM

Năm 1939, Lê Duẩn được cử làm Ủy viên Trung ương Đảng.

Từ một cán bộ hoạt động ở Trung Kỳ, ông bước vào công việc của Trung ương.

Nhưng tình hình ngày càng nguy hiểm.

Thực dân Pháp ráo riết truy lùng cán bộ cách mạng.

Các cơ sở bí mật liên tục bị theo dõi.

Những cuộc bắt bớ diễn ra ở nhiều nơi.

Lê Duẩn tiếp tục hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn.

3. MỘT THÀNH PHỐ ĐẦY NGUY HIỂM

Sài Gòn – Gia Định lúc ấy là một trung tâm chính trị, kinh tế quan trọng của Nam Kỳ.

Đồng thời, đây cũng là nơi mật thám Pháp tăng cường theo dõi các hoạt động cách mạng.

Những cuộc gặp gỡ phải được tổ chức bí mật.

Việc liên lạc phải hết sức thận trọng.

Một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả một cơ sở bị lộ.

Nhưng công việc cách mạng không thể dừng lại.

4. NGÀY 18 THÁNG 1 NĂM 1940

Ngày 18 tháng 1 năm 1940, Lê Duẩn bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn.

Đó là lần thứ hai ông rơi vào tay kẻ thù.

Lần đầu là năm 1931.

Khi ấy ông còn rất trẻ.

Lần này, ông đã là một cán bộ lãnh đạo có nhiều kinh nghiệm.

Nhưng kết quả vẫn là:

Nhà tù.

5. MỘT BẢN ÁN MỚI

Sau khi bị bắt, Lê Duẩn bị đưa về Khám lớn Sài Gòn.

Tòa án thực dân kết án ông 10 năm tù.

Một lần nữa, chính quyền thực dân muốn dùng nhà tù để loại ông khỏi phong trào cách mạng.

Nhưng họ đã không thể biết rằng những năm tháng tù đày trước đó đã khiến ông càng có thêm kinh nghiệm và bản lĩnh.

6. LẠI MỘT CHUYẾN ĐI RA BIỂN

Sau bản án, Lê Duẩn lại bị đày ra Côn Đảo.

Đây là lần thứ hai ông đặt chân đến nơi được mệnh danh là "địa ngục trần gian".

Một người từng trải qua Côn Đảo trước đó giờ đây lại quay trở lại.

Nhưng lần này, ông hiểu rõ hơn những gì đang chờ đợi mình.

7. CÔN ĐẢO KHÔNG XA LẠ

Côn Đảo vẫn là biển.

Vẫn là những dãy núi.

Vẫn là những nhà tù.

Vẫn là những chế độ lao dịch khắc nghiệt.

Vẫn là sự kiểm soát nghiêm ngặt.

Nhưng lần này, Lê Duẩn không còn là người tù của những năm đầu thập niên 1930.

Ông đã có nhiều năm hoạt động cách mạng.

Kinh nghiệm của ông đã trưởng thành.

Và ông tiếp tục tìm cách duy trì tinh thần cho những người tù.

8. NHỮNG NGƯỜI ĐỒNG CHÍ

Trong nhà tù, người tù chính trị không chỉ phải đối mặt với cai ngục.

Họ còn phải đối mặt với bệnh tật.

Đói khát.

Lao dịch.

Sự cô lập.

Trong hoàn cảnh đó, tình đồng chí trở thành một nguồn sức mạnh quan trọng.

Người khỏe giúp người yếu.

Người có kinh nghiệm giúp người mới vào tù.

Mọi người động viên nhau giữ vững tinh thần.

9. KHÔNG ĐỂ NHÀ TÙ BIẾN THÀNH NƠI TUYỆT VỌNG

Mục đích của nhà tù là làm con người mất tự do.

Nhưng đối với những người cộng sản, nhà tù còn là nơi thử thách ý chí.

Nếu mỗi người chỉ nghĩ đến bản thân, nhà tù sẽ trở nên đáng sợ hơn.

Nhưng nếu họ đoàn kết, họ có thể tạo ra một sức mạnh tinh thần rất lớn.

Lê Duẩn hiểu điều đó.

Ông tiếp tục gần gũi với những người đồng chí.

10. NHỮNG CUỘC TRAO ĐỔI TRONG TÙ

Không có hội trường.

Không có bàn họp.

Nhưng những cuộc trao đổi vẫn diễn ra.

Người tù bàn về tình hình bên ngoài.

Bàn về phong trào.

Bàn về những tin tức mới.

Bàn về tương lai của đất nước.

Mỗi mẩu thông tin từ bên ngoài lọt vào nhà tù đều có ý nghĩa.

Bởi những người tù luôn muốn biết:

Bên ngoài đang xảy ra chuyện gì?

11. THẾ GIỚI ĐANG ĐỔI THAY

Năm 1940, chiến tranh ngày càng lan rộng.

Phát xít Đức chiếm nhiều nước châu Âu.

Pháp thất thủ.

Nhật Bản mở rộng chiến tranh ở châu Á.

Đông Dương cũng chịu tác động mạnh mẽ.

Tình hình chính trị ngày càng phức tạp.

Những người tù chính trị hiểu rằng thế giới đang bước vào một giai đoạn lịch sử lớn.

12. VIỆT NAM TRONG VÒNG XOÁY CHIẾN TRANH

Người Pháp vẫn duy trì bộ máy cai trị ở Đông Dương.

Nhưng Nhật Bản từng bước gia tăng ảnh hưởng.

Nhân dân Việt Nam phải chịu sự áp bức của cả chế độ thực dân và những thế lực quân phiệt mới.

Đời sống nhân dân ngày càng khó khăn.

Mâu thuẫn dân tộc ngày càng gay gắt.

13. TRONG NHÀ TÙ, NIỀM TIN VẪN CÒN

Những người tù không biết chính xác khi nào cách mạng sẽ thành công.

Không ai có thể biết năm nào sẽ giành được độc lập.

Nhưng họ tin rằng lịch sử không thể mãi mãi đứng yên.

Một ngày nào đó, thời cơ sẽ đến.

Và khi thời cơ đến, những người cách mạng phải sẵn sàng.

14. NHỮNG NĂM THÁNG CHỜ ĐỢI

Bốn năm trôi qua.

Lê Duẩn vẫn ở Côn Đảo.

Ở đất liền, phong trào cách mạng tiếp tục phát triển.

Việt Minh được thành lập năm 1941.

Lực lượng cách mạng từng bước chuẩn bị cho một cuộc tổng khởi nghĩa.

Nhưng những người tù ở Côn Đảo chỉ có thể dõi theo tình hình qua những thông tin ít ỏi.

15. THỜI CƠ ĐANG ĐẾN

Đầu năm 1945, tình hình chiến tranh thay đổi nhanh chóng.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương.

Bộ máy cai trị của Pháp bị sụp đổ.

Ngày 12 tháng 3 năm 1945, Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị "Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta".

Đảng xác định Nhật là kẻ thù chính trước mắt và phát động cao trào kháng Nhật cứu nước.

Một thời kỳ chuẩn bị trực tiếp cho Tổng khởi nghĩa bắt đầu.

16. TIN TỨC ĐẾN CÔN ĐẢO

Những tin tức từ đất liền dần truyền tới Côn Đảo.

Những người tù biết rằng tình hình đang thay đổi.

Bộ máy cai trị cũ đang lung lay.

Phong trào cách mạng đang phát triển.

Thời cơ giành chính quyền đang đến gần.

Nhưng vẫn còn một câu hỏi:

Bao giờ cánh cửa nhà tù sẽ mở?

17. THÁNG TÁM NĂM 1945

Tháng 8 năm 1945.

Nhật Bản đầu hàng Đồng minh.

Thời cơ lịch sử xuất hiện.

Từ Bắc đến Nam, nhân dân đứng lên giành chính quyền.

Ở Hà Nội, cuộc khởi nghĩa thắng lợi ngày 19 tháng 8.

Ở Huế, chính quyền về tay cách mạng ngày 23 tháng 8.

Ở Sài Gòn, nhân dân giành chính quyền ngày 25 tháng 8.

Cả đất nước bước vào những ngày lịch sử.

18. CÔN ĐẢO CŨNG THAY ĐỔI

Tin tức về thắng lợi của cách mạng cuối cùng cũng đến Côn Đảo.

Những người tù hiểu rằng:

Chế độ cũ đã sụp đổ.

Những người từng bị giam cầm giờ đây đứng trước cơ hội được trở về.

Nhưng việc rời Côn Đảo không hề đơn giản.

Họ phải tổ chức lực lượng.

Phải giành quyền kiểm soát.

Phải chuẩn bị phương tiện trở về đất liền.

19. NGÀY TRỞ VỀ

Trong những ngày Tháng Tám năm 1945, Lê Duẩn cùng một số chiến sĩ cộng sản thoát khỏi Côn Đảo và trở về đất liền.

Sau nhiều năm bị giam cầm, cuối cùng ông lại nhìn thấy đất liền.

Nhưng lần trở về này hoàn toàn khác những lần trước.

Ông không trở về với tư cách một người tù.

Ông trở về với tư cách:

Một người chiến sĩ cách mạng của một đất nước vừa giành được chính quyền.

20. ĐẤT NƯỚC ĐÃ KHÁC

Khi Lê Duẩn rời Côn Đảo, Việt Nam đã bước vào một thời đại mới.

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Một nhà nước mới ra đời.

Nhưng độc lập vừa giành được phải đối mặt với vô vàn thử thách.

21. KHÔNG CÓ THỜI GIAN NGHỈ NGƠI

Lê Duẩn trở về Nam Bộ.

Tình hình nơi đây vô cùng căng thẳng.

Thực dân Pháp bắt đầu tìm cách quay trở lại.

Ngày 23 tháng 9 năm 1945, Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần thứ hai.

Cuộc kháng chiến ở Nam Bộ bắt đầu.

22. NGƯỜI VỪA RA TÙ ĐÃ ĐI VÀO CHIẾN TRƯỜNG

Có lẽ đây là một trong những điều đáng chú ý nhất trong cuộc đời Lê Duẩn.

Ông vừa rời khỏi nhà tù.

Nhưng không có những tháng ngày nghỉ ngơi.

Không có thời gian để trở về sống bình thường.

Ông lập tức tham gia công việc của cách mạng ở Nam Bộ.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, sự trở về của Lê Duẩn cùng các cựu tù chính trị Côn Đảo góp phần củng cố cơ quan lãnh đạo của Đảng ở Nam Bộ.

23. MỸ THO – MỘT CUỘC HỌP QUAN TRỌNG

Tháng 10 năm 1945, Hội nghị cán bộ Xứ ủy Nam Bộ được tổ chức tại Mỹ Tho.

Lê Duẩn tham dự và trình bày nhận định về tình hình.

Ông cho rằng cuộc chiến với thực dân Pháp là điều khó tránh khỏi và Nam Bộ phải chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Đó là một nhận định quan trọng trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến.

24. TỪ CÔN ĐẢO ĐẾN RỪNG U MINH

Chỉ một thời gian ngắn trước đó, Lê Duẩn còn bị giam giữa biển.

Giờ đây, ông lại đi qua những vùng đất của Nam Bộ.

Rừng U Minh.

Đồng Tháp Mười.

Những kênh rạch.

Những vùng căn cứ.

Ông cùng các cán bộ Xứ ủy trực tiếp tham gia lãnh đạo phong trào kháng chiến.

Một lần nữa, ông trở lại với thực tiễn chiến trường.

25. LỜI KẾT: TỪ SONG SẮT ĐẾN TIỀN TUYẾN

Có một hình ảnh có thể tóm tắt câu chuyện này:

Côn Đảo – đất liền – chiến trường.

Nhiều năm trước, Lê Duẩn bị đưa ra Côn Đảo để bị cô lập khỏi phong trào cách mạng.

Nhưng lịch sử đã diễn ra theo chiều ngược lại.

Cách mạng Tháng Tám thành công.

Những cánh cửa nhà tù mở ra.

Và người tù năm nào lập tức trở về với cuộc đấu tranh của dân tộc.

Ông không chọn đứng ngoài.

Không chọn nghỉ ngơi.

Mà đi thẳng đến nơi cuộc chiến đang diễn ra.

Năm 1945, Lê Duẩn lần thứ hai rời Côn Đảo. Nhưng lần này, ông không còn là người bị áp giải ra đảo. Ông trở về đất liền trong một đất nước đang bước vào cuộc chiến đấu mới để bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Câu chuyện tiếp theo sẽ là Bài 8/20: "Anh Ba Duẩn ở Nam Bộ – những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp", tập trung vào giai đoạn ông trực tiếp lãnh đạo phong trào kháng chiến ở Nam Bộ và trở thành Bí thư Xứ ủy Nam Bộ năm 1946.