Làng An Xá – Pháo đài bất khả xâm phạm của dân quân du kích

Trên mảnh đất Gio Linh, tỉnh Quảng Trị – vùng biên giới giáp vĩ tuyến 17, nơi được gọi là "tọa độ lửa" vì bom Mỹ rơi dày đặc như mưa – có một ngôi làng nhỏ mang tên An Xá. Ngày nay, làng xanh tươi với đồng lúa, vườn cây và những ngôi nhà mái ngói đỏ, nhưng trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt (đặc biệt 1965-1972), An Xá là một "làng chiến đấu" điển hình: dân quân du kích đã biến quê hương thành pháo đài bất khả xâm phạm, đánh du kích Mỹ - ngụy suốt chiến tranh, khiến kẻ thù phải e ngại, gọi đây là "làng chết" hoặc "làng ma".

Từ khi Mỹ leo thang chiến tranh, đổ quân vào miền Nam và mở rộng phá hoại miền Bắc, làng An Xá nằm ngay tuyến đầu giới tuyến, gần các cứ điểm như Cồn Tiên, Dốc Miếu, Gio Linh, Cam Lộ. Quân Mỹ và quân đội Sài Gòn thường xuyên càn quét, dùng trực thăng đổ bộ, xe tăng cơ giới, pháo hạm yểm trợ để tiêu diệt lực lượng cách mạng và kiểm soát vùng giải phóng. Nhưng dân làng An Xá – dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương – đã xây dựng hệ thống làng chiến đấu vững chắc: đào hàng km giao thông hào, hầm trú ẩn, hầm bí mật, trận địa mai phục; giăng bẫy chông, hầm chông, mìn tự chế; bố trí các tổ du kích nhỏ lẻ, linh hoạt.

Dân quân du kích làng An Xá chủ yếu là thanh niên trai tráng, phụ nữ, thậm chí cả người già và thiếu niên – họ không có vũ khí hiện đại như quân Mỹ, chỉ có súng trường, lựu đạn, mìn tự chế, bẫy chông và ý chí sắt đá. Họ áp dụng chiến thuật "đánh gần, đánh chắc, đánh bất ngờ": mai phục trên đường càn quét, bắn tỉa từ bụi cây, hầm hào; đặt mìn phá xe tăng, xe cơ giới; đánh úp đồn bốt nhỏ lẻ ban đêm. Có trận, chỉ với vài chục du kích, họ đánh bại cả tiểu đoàn địch, khiến chúng phải rút lui trong hoảng loạn. Làng trở thành "pháo đài bất khả xâm phạm": địch càn đến đâu cũng gặp phục kích, bẫy chông, mìn nổ; xe tăng lún bùn, bộ binh bị tiêu hao nặng nề. Nhiều lần, Mỹ dùng B-52 rải thảm, chất độc da cam tàn phá làng, nhưng dân quân vẫn bám trụ, đào sâu hơn, ẩn náu trong rừng, dưới đất, tiếp tục đánh.

Trong Chiến dịch Xuân - Hè 1972, khi quân ta giải phóng tỉnh Quảng Trị, du kích An Xá phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực: dẫn đường qua rừng, vận chuyển lương thực, vũ khí; đánh lạc hướng địch để bộ đội tiến công. Họ giữ vững hậu phương, không cho địch tái chiếm làng, góp phần làm chậm "tốc độ rùa bò" của Chiến dịch Lam Sơn 72 tái chiếm Thành cổ. Hàng trăm du kích và dân quân hy sinh, nhiều gia đình mất chồng con, nhưng ý chí "một tấc không đi, một ly không rời" không hề nao núng. Làng An Xá trở thành biểu tượng: từ một làng quê nhỏ bé, nhờ sức mạnh chiến tranh nhân dân, đã biến thành pháo đài khiến quân Mỹ phải dè chừng, không dám lọt lưới.

Sau ngày thống nhất đất nước năm 1975, làng An Xá dần hồi sinh từ tro tàn bom đạn. Dân làng khắc phục hậu quả chiến tranh, khai hoang phục hóa, xây dựng cuộc sống mới. Những hầm hào cũ nay thành di tích, nhắc nhở thế hệ trẻ về tinh thần bất khuất. Ngày nay, An Xá xanh tươi, lúa chín vàng, trẻ em cười đùa trên đường làng – nhưng mỗi khi nhắc đến quá khứ, người dân vẫn tự hào: làng mình từng là "pháo đài bất khả xâm phạm", nơi du kích đánh du kích Mỹ suốt chiến tranh, để hôm nay hòa bình nở hoa trên mảnh đất anh hùng Quảng Trị.