làng chiến đấu Quảng Xá

Đặc trưng nhất của một ngôi làng cổ nông thôn là “cây đa, bến nước, sân đình”, Quảng Xá đều lưu giữ nguyên vẹn. Làng có một giếng nước dùng chung gọi là giếng Xoài, đường kính miệng giếng rộng đến 7m, xây bằng đá trên to dưới nhỏ dần. Trước năm 1955, kiến trúc đá liếp là đặc sắc riêng, chỉ có ở Quảng Xá. Đường làng, ngõ xóm, móng nhà, tường nhà... đều sử dụng đá liếp mà dựng thành.

Tại Quảng Ninh, trong cao trào Cách mạng tháng Tám có hai làng chiến đấu thành lập sớm nhất là Quảng Xá (Tân Ninh) và Võ Xá (Võ Ninh). Sau khi thực dân Pháp quay lại xâm lược nước ta, thực hiện lời kêu gọi của Ủy ban kháng chiến phủ Quảng Ninh, làng chiến đấu Quảng Xá tích cực tích trữ lương thực, vũ khí chuẩn bị đánh địch, bảo vệ làng.

Ngày 2/4/1947, quân Pháp từ đồn Mỹ Trung đổ bộ lên Quảng Xá và Bình Thôn. Quân địch đến đầu làng Quảng Xá thì toàn dân được lệnh đồng loạt đánh trống, mõ, phèng la vang dậy và nổ vài phát súng về phía địch. Do không biết rõ thực lực của ta, địch phải dè chừng, rút lui.

Ngày 3/7/1947, quân Pháp tăng cường thêm lực lượng, tiến đánh làng Quảng Xá lần thứ hai. Lịch sử Đảng bộ xã Tân Ninh 1930-2015 ghi rõ sự kiện này: “Ba trung đội dân quân tự vệ chiến đấu Quảng Xá nhanh chóng vào vị trí theo phương án đã định. Vũ khí của dân quân tự vệ lúc này chỉ có 3 khẩu súng trường, 20 quả lựu đạn, còn lại là dao, mác, kiếm, gậy gộc. Lựu đạn, đạn chỉ đủ chiến đấu trong 10 phút, nhiều người chiến đấu đến hơi thở cuối cùng nhưng không thể cản bước tiến quân địch quá mạnh. Bọn địch tràn vào làng và gây ra vụ thảm sát nặng nề cho người dân Quảng Xá. Chúng xả súng bắn chết 80 người, trong đó có 41 chiến sĩ dân quân, tự vệ”.

Trận chiến đấu không cân sức chống quân Pháp đổ bộ vào làng Quảng Xá chịu nhiều tổn thất, trở thành bài học xương máu cho quân và dân Quảng Xá sau này. Lòng dũng cảm, sự hy sinh “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, một phen sống chết với quân thù bảo vệ làng, bảo vệ quê hương mãi mãi chói ngời trang sử, lưu danh cho hậu thế. Trong trận đánh Pháp, bảo vệ làng này, anh trai ông giáo Dương Viết Thủ là Dương Viết Thưa (SN 1920) cũng hy sinh, trở thành liệt sỹ chống Pháp.