LÀNG KHÁNG CHIẾN KIỂU MẪU

“Chín năm kháng chiến dẻo dai
Thứ nhất Ảm Trứ, thứ hai Long Trì.”

Câu ca ấy vẫn còn vang vọng mãi trong lòng người dân Bắc Ninh như một niềm tự hào về làng quê nhỏ bé nhưng kiên cường, nơi đã làm nên kỳ tích trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Làng Ảm Trứ, phường Tiền Phong, tỉnh Bắc Ninh đã đi vào lịch sử với danh hiệu: "Làng kháng chiến kiểu mẫu".

Làng Ảm Trứ - người dân còn gọi là làng Ảm Dài bởi từ đầu làng đến cuối làng dài khoảng 2 km, với độ 36 ngõ như cài răng lược. Đầu làng là khu rừng Lai - cửa ngõ vào làng. Phía sau làng, con ngòi Ảm nối giữa sông Cầu với sông Thương, vừa là tuyến giao thương vừa là nơi du kích bí mật hoạt động.

Trong căn nhà nhỏ ở cuối làng, cụ Thân Văn Mẹo - người cao tuổi nhất làng, lúc đó cụ 100 tuổi chậm rãi kể: "Tháng 6/1945, Đội tự vệ làng Ảm được thành lập gồm 32 người. Vũ khí chỉ vỏn vẹn 2 khẩu súng trường. Ngay sau đó, Đội đã phối hợp phá kho thóc, lấy về hơn 10 tấn chia cho nông dân nghèo".

Chỉ một tháng sau, làng tiếp tục thành lập Đội du kích gồm 40 người và Đội lão du kích gồm 12 người. Nhiệm vụ của họ không chỉ chiến đấu mà còn vận động nhân dân xây dựng làng kháng chiến, nuôi dưỡng bộ đội mỗi khi về đóng quân.

Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng, quân dân Ảm Trứ đã biến ngôi làng thành pháo đài vững chắc: 3.600 mét hào bao quanh làng, 231 hố thụt, 96 hầm bí mật của du kích, 364 hầm bí mật của nhân dân và hàng nghìn hố tránh phi pháo.

Cụ Thân Văn Thoải là người duy nhất còn sống trong số 40 du kích năm xưa nhớ lại và kể rằng: "Khu rừng Lai ngày ấy cây cối rậm rạp, nhiều nhất là tre. Tre mọc ken dày để cản bước lính Tây, là nơi du kích ém quân, là nguyên liệu vót chông, gia cố hầm hào. Tre được gửi đi cắm cọc chống quân nhảy dù ở Bến Đám".

Những đường hào được đào sát ngòi Ảm, dưới lũy tre dày. Thôn xóm rào kín, du kích canh gác ngày đêm. Khi nghe kẻng báo động, du kích ở lại chiến đấu, dân làng sơ tán ra núi Phượng Hoàng. Nhiều nhà lớn, đình chùa bị triệt phá theo chủ trương "tiêu thổ kháng chiến" để làm chậm bước tiến quân thù.

Đêm đêm, trên chòi canh cao, các du kích trẻ thức trực lắng nghe từng tiếng động. Ban ngày, họ cùng dân làng ra đồng, vừa sản xuất vừa canh gác, ngăn giặc cướp lương thực.

Cụ Thoải xúc động: "Ngày ấy gian khổ lắm, nhưng không ai than phiền. Đang cày ruộng, nghe tiếng động là xách súng chạy ngay. Nhưng tình đồng đội, tình làng nghĩa xóm thắm thiết lắm. Một củ khoai, một bát nước cũng chia nhau".

Không chỉ bảo vệ làng xã, du kích Ảm Trứ còn phối hợp với bộ đội chủ lực đánh địch trên Quốc lộ 1A. Những trận phục kích, những mũi chông tre, những đường hầm bí mật đã làm quân thù khiếp sợ.

Trong ký ức người dân, đêm mưa năm 1949 vẫn còn nguyên vẹn. Đêm ấy, khi cả làng đang ngủ, tiếng súng báo động vang lên. Một toán lính Pháp có Việt gian dẫn đường đang tiến vào làng. Chỉ trong tích tắc, du kích vào vị trí, dân làng xuống hầm. Lũy tre thành bức tường thành. Trong đêm tối, chông tre từ các hố thụt bất ngờ lao ra. Tiếng súng vang từ nhiều hướng khiến địch hoang mang. Trận chiến kéo đến gần sáng, quân Pháp rút lui trong thất bại, bỏ lại xác chết và vũ khí.

Với tinh thần ấy, Ảm Trứ được tỉnh đánh giá là làng kháng chiến kiểu mẫu. Những năm kháng chiến trôi qua, dấu tích một thời nay đã phai mờ. Trên đất rừng Lai, ngòi Ảm, vòng Lịm xưa đã mọc lên trường học, xưởng máy. Con đường độc đạo năm nào với lũy tre dày nay được mở rộng, bê tông hóa chạy dài, hai bên nhà cao tầng san sát. Đời sống văn hóa cũng được nâng cao.

Chiến tranh đã lùi xa. Những du kích năm xưa như cụ Thân Văn Mẹo, cụ Thân Văn Thoải tóc đã bạc, mắt đã mờ, nhưng ánh mắt vẫn ánh lên niềm tự hào về tuổi trẻ sôi nổi, về những năm tháng không thể nào quên. Họ là nhân chứng sống động nhất của một thời kỳ lịch sử hào hùng thời kỳ cả dân tộc đứng lên với tinh thần "thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước".

Làng Ảm Trứ hôm nay vẫn vậy, vẫn kiên cường, vẫn vươn lên, vẫn giữ vững tinh thần "làng kháng chiến kiểu mẫu" năm xưa. Trên mảnh đất này, dấu vết đau thương không còn nữa, thay vào đó là bức tranh tươi vui với những gam màu sáng. Sức sống ấy được tiếp thêm từ truyền thống cách mạng, từ lịch sử hào hùng của quê hương Tiền Phong anh hùng. Câu chuyện về làng Ảm Trứ sẽ còn mãi với thời gian, như một bản hùng ca bất diệt về ý chí, về lòng yêu nước của những con người nơi mảnh đất giàu truyền thống này.