Lặng lẽ bóng Mẹ

“ Ba lần tiễn con đi

Hai lần khóc thầm lặng lẽ

Các anh không về mình mẹ lặng im…

Xin hát về Người, đất nước ơi

Xin hát về mẹ, Tổ quốc ơi”

        ( Trích: “Đất nước” - Tác giả: Tạ Hữu Yên) 

Không ồn ào, không dữ dội, những câu thơ ấy chỉ lặng lẽ gọi tên một người mẹ giữa mênh mông biển trời đất nước. Trong những năm tháng chiến tranh mịt mù khói lửa, có biết bao người thanh niên, những người trẻ tuổi mang theo hoài bão thanh xuân xách ba lô tiến vào chiến trường. Họ vững bước tiến về phía trước với niềm tin mãnh liệt vào ngày được trở về trong hòa bình, sống cuộc đời yên bình với những người thân yêu. Nhưng ở phía sau lưng họ, luôn có một bóng hình, một người mẹ ở lại, ngày ngày ngóng trông và đợi chờ những đứa con của mình. Với một người mẹ, liệu còn điều gì quý giá hơn những đứa con mình đã mang nặng đẻ đau, vất vả nuôi lớn? Thế nhưng, sự tàn khốc của bom đạn chiến tranh đã lạnh lùng tàn phá tất cả. Nó tàn phá làng mạc, cướp đi của cải, vật chất, nó dẫm đạp lên xương máu của bao thế hệ và tàn nhẫn giật khỏi tay những người mẹ những đứa con thân yêu nhất. 

Có lẽ, nếu chiến tranh được viết bằng những trang sử hào hùng hay bằng những chiến công oai phong, thì phía sau những trang sử ấy còn có một câu chuyện khác được viết bởi những giọt nước mắt thầm lặng của những người mẹ. Đó là câu chuyện về sự chờ đợi mỏi mòn, về những mất mát không thể gọi thành tên và về một tình yêu lớn đến mức có thể vượt qua cả nỗi đau của chính mình. Trong hàng triệu người mẹ Việt Nam đã từng chịu đựng những mất mát ấy, có một người mẹ mà cuộc đời đã trở thành biểu tượng cho sự hy sinh của cả một thế hệ: Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ – người mẹ của đất Quảng. 

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc địa bàn phường Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn. Mẹ sinh ra trong một vùng quê giàu truyền thống yêu nước. Năm 18 tuổi, mẹ lập gia đình với ông Lê Tự Trị. Hai vợ chồng sống cuộc đời bình dị như bao gia đình nông dân khác. Nhưng những biến động của lịch sử đã khiến mái nhà nhỏ ấy phải đi qua một cuộc đời mà có lẽ không người  nào muốn trải qua.

Mẹ có 12 người con, gồm 11 con trai và một con gái. Trong cuộc kháng chiến của dân tộc, chín người con trai của mẹ đã hy sinh. Người con rể của mẹ là ông Ngô Tường cũng hy sinh. Hai cháu ngoại của mẹ là Ngô Thị Cúc và Ngô Thị Điểu cũng lần lượt ngã xuống trong chiến tranh. Mất mát nối tiếp mất mát, biến một mái nhà từng tràn ngập tiếng nói cười thành nơi lưu giữ những khoảng trống của những người không bao giờ trở lại.

Chín người con hy sinh. Chỉ ba chữ “chín người con” ấy thôi cũng đủ khiến người ta phải sững sờ. Bởi với một người mẹ, con cái chưa bao giờ là một con số thống kê. Mỗi người con là một giọt máu sinh ra từ ruột thịt, là một tiếng gọi "Mẹ ơi" đầy thân thương. Là những ngày thơ bé được mẹ bồng bế; là những buổi chiều trông ngóng bóng mẹ về từ buổi chợ; là bữa cơm nghèo có thêm một đôi đũa, bát cơm; là lời dặn dò nghẹn ngào trước giờ chia tay lên đường đánh giặc. Vì thế, khi một người con nằm xuống, người mẹ không chỉ mất đi một người thân, mà cũng chính là mất đi một phần xương thịt, một phần cuộc đời mình. Vậy mà Mẹ Thứ đã phải gánh chịu nỗi đau xé lòng ấy đến chín lần. 

Điều khiến cuộc đời Mẹ trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở số người thân đã hy sinh. Mẹ còn trực tiếp góp sức cho cách mạng. Trong khu vườn nhà Mẹ có năm căn hầm bí mật. Mẹ cùng con gái là Lê Thị Trị che chở, nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ cách mạng. Để bảo vệ những người đang ẩn náu dưới hầm, Mẹ chăn bò trong vườn. Khi có động, Mẹ giả vờ đi dắt bò, cắt cỏ để che đậy và ngụy trang miệng hầm. Ban đêm, ánh đèn đặt bên bàn thờ được sử dụng làm tín hiệu báo an toàn cho cán bộ, du kích ra vào. Những việc làm ấy tưởng như rất đỗi bình thường. Một người mẹ dắt bò, một người phụ nữ cắt cỏ, một ngọn đèn được thắp lên trong đêm. Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, những điều bình thường ấy lại đòi hỏi một lòng dũng cảm phi thường. Mẹ không đứng giữa chiến trường với khẩu súng trên tay mà Mẹ đứng phía sau những người chiến sĩ, âm thầm bảo vệ họ bằng chính sự gan góc của một người phụ nữ Quảng Nam. Mái nhà của Mẹ trở thành nơi che chở và khu vườn của Mẹ trở thành nơi giấu cán bộ. Có thể thấy, tình thương của một người mẹ đã vượt khỏi phạm vi gia đình để trở thành tình yêu đối với quê hương, đất nước. Có lẽ vì thế, khi nói về Mẹ Thứ, người ta không chỉ nói về một người mẹ có nhiều con hy sinh. Người ta nói về một biểu tượng của những người mẹ Việt Nam đã đặt vận mệnh của Tổ quốc bên cạnh vận mệnh của chính gia đình mình.

Đau đớn nhất là người con cuối cùng của Mẹ – ông Lê Tự Chuyển, một chiến sĩ biệt động Sài Gòn, đã hy sinh vào 9 giờ sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, chỉ vài giờ trước khi miền Nam hoàn toàn giải phóng. Ngày đất nước thống nhất là ngày hàng triệu người Việt Nam vỡ òa trong niềm vui, niềm hạnh phúc. Những lá cờ tung bay, những con đường tràn ngập tiếng reo mừng, những gia đình cùng nhau đoàn tụ. Nhưng cũng trong chính ngày lịch sử ấy, Mẹ Thứ mất đi người con cuối cùng. Đất nước đón hòa bình, còn Mẹ lại đón nỗi đau cuối cùng… Có lẽ đó là một trong những nghịch lý đau đớn nhất của chiến tranh: có những người đã không kịp nhìn thấy ngày hòa bình mà sự hy sinh của mình góp phần tạo nên.

Chiến tranh đã qua, thế nhưng mỗi lần nhắc lại câu chuyện của Mẹ Thứ, trái tim của người dân Việt Nam vẫn không khỏi thổn thức. Gần đây, khi lắng nghe những giai điệu da diết trong ca khúc “Còn gì đẹp hơn” - Nguyễn Hùng, tôi dường như cảm nhận được âm nhạc đang kết nối tâm tư của những người lính trẻ năm xưa với trái tim người trẻ hôm nay. Những lời ca vang lên như lời nhắn thiêng liêng mà chín người con của Mẹ Thứ cùng bao anh hùng liệt sĩ muốn gửi gắm tới người thân yêu trước khi ngã xuống:

“Hết kháng chiến nếu con còn chưa về

Mẹ ơi, vui lên mẹ có đứa con anh hùng

Đem thanh xuân gieo tự do cho đất nước

Với con thế thôi, còn gì đẹp hơn?”

Lời bài hát như tràn ngập ánh sáng lấp lánh của lý tưởng, niềm tự hào và tình yêu thương vô bờ của những người lính trẻ. Họ tự hào khi biết rằng thanh xuân của mình đã trở thành mảnh ghép làm nên độc lập cho dân tộc. Và có lẽ, chính nhờ niềm tin ấy đã tiếp thêm động lực để Mẹ Thứ kiên cường sống trọn cuộc đời. Mẹ Nguyễn Thị Thứ qua đời ngày 10 tháng 12 năm 2010 tại Đà Nẵng, hưởng thọ 106 tuổi. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Hình ảnh Mẹ với gương mặt hiền từ nhưng kiên trung đã trở thành nguyên mẫu để xây dựng Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Núi Cấm, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, một công trình văn hóa tưởng niệm vĩ đại tri ân những người mẹ đã dâng hiến những gì quý giá nhất cho Tổ quốc.

Ngày nay, khi đứng trước không gian bao la của tượng đài, ngắm nhìn dáng hình Mẹ tạc vào đá núi, tôi nhận ra rằng điều khiến Mẹ Thứ trở nên bất tử không chỉ là chất liệu đá hoa cương kiên cố. Điều khiến Mẹ sống mãi trong tâm khảm muôn đời là tình yêu thương bao la và sự dâng hiến không gì lay chuyển. Chín người con, một người con rể và hai cháu ngoại đã vĩnh viễn nằm lại trong lòng đất mẹ, nhưng tình yêu của Mẹ dành cho họ không hề mất đi. Nó trở thành một câu chuyện thiêng liêng được kể lại cho muôn đời sau, để những thế hệ sinh ra trong hòa bình hôm nay khi đứng trước Mẹ đều hiểu rằng: cuộc sống hòa bình, bình yên của ngày hôm nay không tự nhiên mà có, mà đã đánh đổi bằng bao nước mắt, xương máu của bao thế hệ đi trước.

Tôi năm nay mười tám tuổi – độ tuổi của những ngày xanh bất tận, của vô vàn ước mơ, khát vọng, của những chuyến đi rộng lớn và một tương lai ngập tràn ánh sáng, tình yêu. Tôi may mắn được sinh ra và lớn lên trong một đất nước độc lập, thanh bình, được tự do đến trường, theo đuổi những ước mơ, làm những điều mình yêu thích, kết giao bạn bè và mơ về những vùng trời xa xôi. Những người con của Mẹ Thứ cũng từng bước vào tuổi mười tám với bao hoài bão, ước mơ riêng, nhưng khi Tổ quốc cất lời gọi, họ đã sẵn sàng gác lại những dự định cá nhân để lên đường chiến đấu. Có người ra đi và mãi mãi không trở về, gửi lại tuổi thanh xuân đẹp nhất nơi chiến trường khắc nghiệt, để đất nước có được hòa bình, để những thế hệ sau được sống trọn vẹn với tuổi trẻ của mình.

Chúng tôi, những người trẻ sinh ra trong thời bình, hòa bình hôm nay không chỉ là món quà vô giá mà các thế hệ đi trước để lại, mà còn là lời nhắc nhở mỗi chúng tôi phải sống có lý tưởng, biết yêu thương, biết cống hiến và không ngừng nỗ lực để góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng tốt đẹp hơn. Bản thân tôi cần phải có trách nhiệm hơn, không ngừng học tập, cống hiến sao cho xứng đáng với những hy sinh của thế hệ cha anh, với từng giọt máu đã hòa vào lòng đất mẹ. Lòng yêu nước của người trẻ hôm nay không cần phải là những điều lớn lao, nó bắt đầu từ những hành động giản dị hằng ngày: nỗ lực học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng, biết yêu thương gia đình, trân trọng từng phút giây hòa bình và quyết không để tuổi trẻ trôi qua một cách hoài phí. Mẹ Thứ và những người con anh hùng của Mẹ đã trao lại cho thế hệ hôm nay một đất nước vẹn toàn để yêu thương, một nền hòa bình giá trị để gìn giữ, và một tuổi trẻ rực rỡ để tiếp tục viết nên những trang sử mới cho dân tộc.

Khép lại những dòng viết này, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc nhất đến Mẹ Thứ và những người mẹ Việt Nam anh hùng, những người đã lặng lẽ hiến dâng những gì quý giá nhất của đời mình cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Xin cảm ơn các thế hệ cha anh đã dành cả tuổi thanh xuân, máu xương và cuộc đời mình để chúng tôi hôm nay được sống trong hòa bình, được tự do mơ ước và theo đuổi những điều mình yêu thương.