Lạng Sơn Vương Lê Nghi Dân

Ngày 21 tháng 3, năm 1440, Lê Thái Tông lập Nghi Dân làm Hoàng thái tử. Có con trai là Thái tử, lại được Hoàng đế sủng ái, Dương phi dần có ý kiêu căng, Thái Tông biết được bèn giáng xuống làm Chiêu nghi, muốn cho Dương thị sửa bỏ lỗi lầm. Nhưng Dương thị lại càng hằn học trong lòng, không kiêng nể gì nữa. Lê Thái Tông cho là Dương thị đã cố tình như vậy, thì con bà đẻ ra chưa chắc đã là người khá, mới giáng bà xuống làm thứ nhân, rồi xuống chiếu công bố cho thiên hạ biết là ngôi Thái tử chưa định.Ngày mồng 9 tháng 5, năm 1441, Hoàng tử Lê Bang Cơ con của Nguyễn Thần phi (Nguyễn Thị Anh) sinh. Thái Tông Hoàng đế rất mừng, tháng 11 cùng năm, Hoàng đế liền lập Lê Bang Cơ làm Hoàng thái tử, phong Trưởng hoàng tử Lê Nghi Dân làm Lạng Sơn vương, Nhị hoàng tử Lê Khắc Xương làm Tân Bình vương.Ngày mồng 4 tháng 8, năm 1442, vua Lê Thái Tông đột ngột mất ở Lệ Chi viên. Các đại thần là Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ nhận di mệnh cùng với bọn Đinh Liệt, Lê Bôi tôn Hoàng thái tử Bang Cơ lên ngôi, tức Lê Nhân Tông. Lúc ấy, Hoàng đế mới hơn 1 tuổi, Thần phi Nguyễn thị được tôn làm Hoàng Thái Hậu được quyền nhiếp chính.Trong suốt thời kỳ trị vì của Nhân Tông, triều đình tương đối ổn định, nhưng sự bất mãn trong lòng Nghi Dân không hề nguôi ngoai. Ông, một cựu Thái tử, lại phải sống dưới bóng người em trai ít tuổi hơn. Ông bắt đầu xây dựng lực lượng riêng, tập hợp những người thân tín, những kẻ bất mãn với triều chính và khao khát quyền lực.Kế hoạch cướp ngôi của ông được nung nấu trong 18 năm lưu đày làm một vị sơn vương.Tháng 10 năm 1459, thời cơ đã đến.Vào đêm tối, Lê Nghi Dân cùng với các đồng mưu là Phạm Đồn, Phạm Ban…đã bí mật đột nhập vào cung cấm. Sự kiện này được sử sách ghi lại là một cuộc chính biến đẫm máu.• Nghi Dân đã giết hại em trai mình là Lê Nhân Tông (lúc đó 19 tuổi).• Ông cũng giết mẹ ruột của Nhân Tông là Thái hậu Nguyễn Thị Anh.Sáng hôm sau, Lê Nghi Dân tuyên bố phế truất Nhân Tông và tự mình lên ngôi, tự xưng là Đại Việt Quốc Vương. Ông sau đó đổi niên hiệu thành Thiên Hưng và ban chiếu đại xá, nguyên văn:“Trẫm là con trưởng của Thái Tông Văn Hoàng đế, trước đây đã được phong là Hoàng thái tử, giữ ngôi chính ở Đông cung. Chẳng may Tiên đế đi tuần miền đông, bỗng băng ở bên ngoài. Nguyễn Thái hậu muốn giữ vững quyền vị, ngầm sai nội quan Tạ Thanh dựng Bang Cơ làm đế, bắt Trẫm làm phiên vương xứ Lạng Sơn. Sau Tạ Thanh tiết lộ việc ấy, lây đến cả Thái úy Trịnh Khả và Tư không Trịnh Khắc Phục, Thái hậu bắt giết cả đi để diệt khẩu. Cho nên từ đó đến giờ, hạn hán sâu bệnh liên tiếp xảy ra, tai dị luôn luôn xuất hiện, đói kém tràn lan, trăm họ cùng khốn. Diên Ninh tự biết mình không phải là con của tiên đế, hơn nữa lòng người ly tán, nên ngày mồng 3, tháng 10 năm nay, đã ra lệnh cho Trẫm lên thay ngôi báu. Trẫm nhờ người trông xuống, tổ tông phù hộ, cùng các vương, đại thần, các quan văn võ trong ngoài đồng lòng suy tôn, xin trẫm nên nối đại thống, hai ba lần khuyên mời, trẫm bất đắc dĩ đã lên ngôi vào ngày mồng 7, tháng 10 năm nay, đổi niên hiệu là Thiên Hưng.” — Lê Nghi Dân - Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Việt thông sửTháng giêng, năm 1460, Thiên Hưng đế phong Bình Nguyên vương Lê Tư Thành làm Gia vương, Tân Bình vương Lê Khắc Xương làm Cung vương, đặc biệt cho xây phủ đệ ở bên hữu nội điện cho Gia vương Tư Thành ở.Tháng 2 năm 1460, Nghi Dân bàn việc đặt phủ huyện, lại đặt 6 bộ, 6 khoa và các quan ở phủ, huyện, châu. Đây được coi như là thành tựu lớn nhất của ông, và chính sách này vẫn được các triều vua sau làm theo.Về lĩnh vực tiền tệ, sau khi lên ngôi, vua Lê Nghi Dân cho đúc đồng tiền "Thiên Hưng thông bảo".Dù đã đoạt được ngai vàng, triều đại của Lê Nghi Dân (Thiên Hưng) chỉ kéo dài vỏn vẹn 8 tháng (từ tháng 10/1459 đến tháng 6/1460).Để củng cố quyền lực, Nghi Dân đã thực hiện một số chính sách ban đầu nhằm lấy lòng dân và ổn định triều chính. Ông miễn giảm tô thuế cho dân chúng bị thiên tai và chỉnh đốn lại bộ máy hành chính.Tuy nhiên, hành động giết vua cướp ngôi của ông đã gây ra sự kinh hoàng và phẫn nộ sâu sắc trong giới quan lại trung thành. Họ coi ông là một nghịch tặc và không chấp nhận tính chính danh của ông.Nội bộ triều đình bắt đầu rạn nứt. Những vị quan trọng thần như Nguyễn Xí, Đinh Liệt, và Lê Lăng không chấp nhận sự chuyên quyền bạo ngược này.Tháng 6 năm 1460, các đại thần trung thành do Nguyễn Xí và Đinh Liệt đứng đầu đã tổ chức một cuộc binh biến để lật đổ Lê Nghi Dân.Cuộc binh biến diễn ra nhanh chóng và thành công.Lê Nghi Dân bị bắt và bị giam lỏng. Ông bị các đại thần phế truất, giáng xuống tước hiệu cũ là Lạng Sơn Vương. Các đại thần đã tôn người em trai út của Nghi Dân, tức Lê Tư Thành lên ngôi.Theo sử sách, sau khi bị phế, Lê Nghi Dân đã bị buộc phải tự vẫn hoặc bị xử tử theo lệnh của triều đình mới. Cái chết của ông đã đặt dấu chấm hết cho triều đại Thiên Hưng ngắn ngủi, khép lại một chương đen tối và đầy bạo lực trong lịch sử vương triều.