LÀNG VIỆT THỜI CHIẾN

Theo lời kể của thầy Hoàng Minh Đức. Sau đây là nội dung truyện ngắn đăng trên VĂN NGHỆ TRƯỜNG SƠN:

Gõ bàn phím. Tôi chợt thấy trên màn hình Facebook Ngọc Lanh xuất hiện dòng chữ Phóng viên báo Kinh doanh và Pháp luật. Sống tại Thanh Hóa.

Xa hơn nửa thế kỷ rồi, không biết có phải anh Ngọc Lanh ở làng Phùng, xã Thiệu Thịnh, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa ngày xưa của tôi không? Có thể bây giờ anh đã theo nghề làm báo. Khi đang học cấp 3 trên Thiệu Nguyên, anh đã từng đem về một tờ báo khoe bài thơ được đăng.

Năm 1982, khi mới ra quân, tôi có gửi cho anh mấy lá thư nhưng đều bị trả lại. Lần cuối cùng, đằng sau phong bì có ghi “Không còn địa chỉ này, cả hợp tác xã Thống Nhất đã đi kinh tế mới trong miền Nam rồi”.

Hồi đó, nói chính xác hơn là tháng 11 năm 1967, học sinh Quảng Bình chúng tôi đi K8 sơ tán ngoài Thanh Hóa. Tôi ở nhà anh Lê Ngọc Lanh, hợp tác xã Thống Nhất, ngay cổng chợ Phùng. Ngôi nhà nhỏ như cái bát được úp trên nền đất đắp cao hơn 2 mét. Nhà lợp tranh, bốn bề che bằng những tấm phên nứa, cột nhà là những thân cây lồ ô, đòn tay, rui mè làm bằng cây luồng. Phía tây là một cái chái nhỏ dùng nhốt con bò đực mỗi khi trời mưa. Nhà anh Lanh ngoảnh ra giữa chợ. Chợ nhóm họp dưới vườn cây táo và ổi của nhà anh, có giao thông hào nối ra cánh đồng ngô trồng xen với đậu tương và lạc

Anh Lanh là con thứ hai trong nhà, học cấp ba sơ tán trên Thiệu Nguyên, xa hơn chục cây số. Không có xe đạp nên anh phải ở trọ, chiều thứ 7 mới về nhà lấy gạo. Anh vẽ tranh Apphich ở bảng tin của xã dựng ngay ngã tư đường. Anh ngồi vắt vẻo trên chạc ba cây xoan của ông già mù đọc tin chiến thắng. Những ngày anh đi học vắng thì ông mù lại vác cái loa sắt tây của anh đi khắp làng loan tin thắng trận.

Có thể là anh Lanh của tôi lắm chứ. Thời chiến tranh, rất nhiều nhà báo trưởng thành từ phong trào thông tin tuyên truyền của xã như anh.

* * *

Đi đánh bóng chuyền hơi, tôi để quên chiếc điện thoại ở nhà, về mở thấy có một cuộc gọi nhỡ từ số lạ. Có thể ai nhầm máy. Gọi lại, nghe pha giọng Bắc, hơi nằng nặng, lại khàn khàn. Biết ngay đây là tiếng của một ông già quê Thanh Hóa. Không ngờ chính là anh.

Anh Lanh báo thầy u đã mất sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Cả làng đi kinh tế mới trong Sông Bé rồi. Chị cả theo chồng di dân lên huyện Thạch Thành miền núi, cái huyện mà ngày xưa bà con vẫn mang chè, sắn về bán ở chợ Phùng làng ta. Chị thứ ba đi Thanh niên xung phong, lấy chồng trong Nông Cống. Hai chị đều đã chết. Còn ba anh em dời nhà sang hợp tác xã Quyết Thắng phía trong đê.

Ăn tết xong, vợ chồng tôi theo chuyến tàu SE8 ra, xuống ga Thanh Hóa. Thành phố Thanh Hóa sầm uất, nhiều dãy nhà cao tầng mọc lên, không còn bóng dáng lụp xụp của cái ga thời chiến ngày xưa. Đầu hè năm 1969, khi giặc Mỹ ngừng ném bom miền Bắc lần thứ nhất, tôi đã trốn về. Thấy các chú Công an hay cô Công nhân Nhà ga, chúng tôi liền ẩn vào một vài cái quán, chờ khi tàu sắp chuyển bánh mới nhảy lên…

Hai vợ chồng anh Lanh đón chúng tôi trên sân ga. Chúng tôi qua cầu phao Vồm rồi chạy xuống dọc đê. Con đê chạy từ Thiệu Quang vòng qua làng Phùng rồi đến Thiệu Hợp. Tôi đã từng đi bộ với anh Lanh theo con đê này lên ngã Ba Chè chụp ảnh để gửi về quê. Khi mới đến đây thì nghe tiếng máy bay. Lần đầu tiên tôi nhìn thấy một chiếc máy bay Mỹ bay trên bầu trời Thanh Hóa. Thỉnh thoảng cũng có nghe tiếng bom, tiếng pháo cao xạ từ phía cầu Hàm Rồng vọng lại. Một chiếc MiG - 17 của ta từ sân bay Sao Vàng lao vút lên. Thằng Mỹ quay đầu định ra phía biển. Không kịp nữa rồi, một quả tên lửa phóng tới làm nó bốc cháy rơi xuống triền đê. Tôi nhổ cái cọc tre xăm xăm chạy về. Đến đầu làng mới biết đó là chiếc máy bay không người lái. Khi anh em chúng tôi chạy đến ngọn lửa vẫn rừng rực cháy.

Anh Lanh chỉ về cánh đồng ngô trước mặt: “Chú còn nhớ cái bãi tha ma ngày trước không? Bây giờ bốn mùa đều trồng ngô. Người ta đấu thầu cả đấy”.

“Em quên sao được cơ chứ. Có thằng bạn đã từng ví đây là bãi chiến trường khi đánh trận giả của học sinh K8 bọn em”.

Ngày ấy chúng tôi chia thành hai phe. Một phe là học sinh làng Phùng, một phe là học sinh K8. Những con bò đực như những con chiến mã lao vào húc nhau. Và chúng tôi những chiến binh hai bên cầm những thanh gươm bằng tre dài rạp mình trên lưng “ngựa” cũng hăng hái không kém. Chơi chán lại cùng nhau đi bắt châu chấu, hái nấm cỏ may nướng ăn. Có khi còn vào giữa ruộng ngô của hợp tác bẻ trộm. Nhờ những trò chơi đó mà quên đi nỗi nhớ nhà…

Cất hành lí xong, anh dẫn tôi ra đồng thăm lại vườn nhà cũ. Toàn ngô là ngô. Ngô chạy từ bờ đê ra đến ngã ba Bông. Dấu vết còn lại của vườn nhà tôi là một bụi tre nhỏ ven đường. Cả làng. Cả hợp tác xã Thống Nhất ngày xưa đã biến thành cánh đồng ngô. Ngay cái Nhà thờ đạo cũng chẳng còn. Móng Nhà thờ được đào lên để lấy đá xây những bồn hoa cây cảnh. Một khu lưu niệm của làng dựng lên giữa cánh đồng ngô để nhớ về ngôi làng cũ. Có những cây quý bà con đi kinh tế mới mang về trồng, cắm biển đề tên.

Tháng ba. Hoa xoan thơm ngan ngát. Những cánh hoa tim tím nhỏ xíu lả tả rơi xuống trên vai áo tôi. Những cây ngọc lan với chùm hoa trắng muốt tỏa hương dìu dịu xuống đường đi. Một cây hoa mộc miên Ấn Độ màu đỏ ối. Năm cánh hoa như ngôi sao sáng rực trên bầu trời.