LÃNH BINH TÒNG (NGUYỄN ĐĂNG ĐỒNG) - HÀO KIỆT CHỢ MỚI
Nếu ở vùng Châu Phú có Quản Cơ Thành, thì ở vùng đất cù lao Chợ Mới, người dân luôn tự hào về Lãnh Binh Tòng, một vị tướng yêu nước quả cảm.
Trong lịch sử kháng Pháp tại Nam Kỳ, tại chính mảnh đất Chợ Mới, An Giang thực sự có lưu truyền câu chuyện về một vị hào kiệt áo vải được người dân tôn kính gọi là Lãnh Binh Tòng.
1. Xuất Thân Từ Lòng Dân Cù Lao Chợ Mới
Theo các giai thoại và tư liệu về phong trào kháng Pháp địa phương tại vùng đất cù lao (đặc biệt là khu vực Long Điền, Chợ Mới), cụ Nguyễn Đăng Đồng là một nghĩa sĩ yêu nước local (địa phương).
Chức danh "Lãnh Binh": Khác với các vị Lãnh binh do triều đình sắc phong, chức danh "Lãnh Binh Tòng" của cụ là do nhân dân và nghĩa binh suy tôn. Ông là người đứng ra bẻ cây làm cờ, tập hợp những thanh niên trai tráng, nông dân nghèo tại các làng xã vùng Chợ Mới đứng lên chống Tây khi thực dân Pháp tràn sang đánh chiếm tỉnh An Giang (1867).
Địa bàn hoạt động: Nghĩa quân của ông dựa vào địa thế sông rạch chằng chịt, những vườn cây ăn trái rậm rạp và các cù lao trên sông Tiền, sông Hậu để làm nơi ẩn náu và bày trận.
2. Lối Đánh "Du Kích" Sông Nước
Không có vũ khí tân tiến, không có đại bác như quân Pháp, Lãnh Binh Tòng cùng nghĩa quân Chợ Mới đã vận dụng những binh pháp rất đặc trưng của người dân miền Tây:
Chặn đồn, tỉa giặc: Ông cho nghĩa quân thả chông tre dưới các dòng rạch, dùng ghe nhỏ di chuyển áp sát các đồn bốt lẻ của Pháp ở Chợ Mới vào ban đêm để đánh tỉa, cướp súng đạn của giặc để trang bị cho mình.
Sự ủng hộ của nhân dân: Cái hay của Lãnh Binh Tòng là ông đi đến đâu cũng được người dân Chợ Mới hết lòng che chở. Ban ngày, nghĩa quân là những người nông dân ra đồng cuốc đất, làm vườn; ban đêm họ tụ họp lại dưới sự chỉ huy của ông để đi tập kích giặc. Chính lối đánh "xuất quỷ nhập thần" này đã khiến quân Pháp tại tỉnh hạt An Giang thời kỳ đầu vô cùng điên đầu.
3. Khí Tiết Anh Hùng Địa Phương
Những cuộc khởi nghĩa tự phát của nông dân thời kỳ này đều gặp một kịch bản chung rất đau lòng: thiếu thốn vũ khí và bị giặc đàn áp khốc liệt. Cuộc khởi nghĩa của Lãnh Binh Tòng tại Chợ Mới sau một thời gian gây tiếng vang cũng bị thực dân Pháp tập trung lực lượng càn quét.
Dù phong trào bị dập tắt, nhưng cái tên Lãnh Binh Tòng (Nguyễn Đăng Đồng) đã kịp ghi dấu ấn sâu đậm vào tâm thức của người dân Chợ Mới như một biểu tượng của lòng quả cảm, không chịu khuất phục trước ách đô hộ.
Những nhân vật như cụ Nguyễn Đăng Đồng có thể không được chép vài trang dài trong sách giáo khoa lịch sử quốc gia, nhưng họ lại sống mãi trong lòng nhân dân qua các câu chuyện kể bên tách trà của các bậc bô lão Chợ Mới. Chính những "vị anh hùng áo vải" này đã nuôi dưỡng ngọn lửa yêu nước âm ỉ để chờ ngày bùng cháy trong các giai đoạn lịch sử tiếp theo.
