Lãnh đạo khởi nghĩa chống Pháp - Đinh Công Tráng

Đinh Công Tráng (1842 – 1887) là lãnh tụ kiệt xuất của khởi nghĩa Ba Đình, một trong những cuộc đối đầu tiêu biểu nhất trong phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX. Quê tại Hà Nam, ông sớm bộc lộ tài năng quân sự khi phối hợp với quân của Hoàng Tá Viêm và Lưu Vĩnh Phúc đánh bại sĩ quan Pháp Rivière tại trận Cầu Giấy (1883).

​Năm 1886, hưởng ứng dụ Cần Vương, ông cùng các đồng chí xây dựng căn cứ Ba Đình (Thanh Hóa) với cấu trúc phòng thủ kiên cố: bao bọc bởi lũy tre dày, hào sâu và thành đất cao. Dưới sự chỉ huy của ông, nghĩa quân đã đẩy lui nhiều đợt tấn công của Pháp, buộc chúng phải huy động tới 2.500 quân và sử dụng hỏa lực mạnh (phun dầu đốt lũy tre) để công phá.

​Sau khi rút lui khỏi Ba Đình vào đầu năm 1887, Đinh Công Tráng tiếp tục duy trì hoạt động tại miền Tây Thanh Hóa và Nghệ An. Ông hy sinh ngày 6/10/1887 tại Đô Lương (Nghệ An) khi đang tìm cách liên kết với nghĩa quân Phan Đình Phùng.

Tướng Pháp có tên là Mason nhận định về Đinh Công Tráng: “Ông là người có trật tự, trọng kỷ luật, cương trực hay nghiêm trị những thủ hạ quấy nhiễu dân, có chí nhẫn nại, biết mình, biết người không bao giờ hành binh cẩu thả, giỏi lập trận thế”.