Lãnh tụ Hồ Chí Minh đã đặt bước chân đầu tiên lên mảnh đất Chợ Đồn ngày 15/5/1945

Ngày 15/5/1945, tiếp tục cuộc hành trình lịch sử từ Pác Bó về Tân Trào, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã đặt bước chân đầu tiên lên mảnh đất Chợ Đồn
Ông Nông Văn Lạc, người được theo Bác trong hành trình đó, kể lại trong hồi ký “Ánh sáng đây rồi”: “Bác đi đường mặc áo dân tộc Nùng, bộ nào cũng bạc và rách ít nhiều. Đến Sam Kha, gần nhà bác Tào Cao, tôi trông thấy hộp thuốc lá của Bác rơi, vì túi áo rách. Tôi nhặt hộp thuốc rồi hỏi Bác rằng khi nào nước ta là cộng sản được, à Bác? Bác nói: "Con đường ta đang đi là làm cộng sản đấy, nhưng trước mắt phải đánh đuổi xong giặc Nhật ra khỏi đất nước, nước ta thực sự độc lập tự do, nước ta giàu mọi người giác ngộ cao, ý thức làm chủ xã hội tốt, coi của cải của đất nước như của mình, lúc ấy mới bắt đầu làm cộng sản được".
Đến trạm Bằng Phúc, anh em đã sẵn củi đuốc, bản làng quét tước sạch sẽ, nhà định để Bác lên nghỉ cũng bé ọp ẹp. Thấy nhiều người kéo đến, tôi hỏi đồng chí chủ nhiệm Việt Minh xã: Có họp gì hôm nay?
- Không, biết tin, họ về xem mặt cán bộ, bộ đội đấy
Việc bộ đội "Ông Ké - qua đây, chúng tôi bí mật lắm, sao dân biết. Anh em muốn xem bộ đội "Ông Ké" toàn người già mà đi đánh giặc được! Mỗi lúc một đông, cái nhà sân nhỏ kêu ken két. Bác hỏi: "Nhà có đổ được không? "Chúng tôi phải bảo các cô các chú và thiếu nhi xuống dưới, để các ông già ngồi trên thôi. Khá vất vả, anh em mới chịu nghe".
Có người nói: "Bộ đội ông Ké toàn người trẻ, chỉ có Bác già hơn. Chắc Bác chỉ huy mới gọi bộ đội ông Ké". Bác dặn dò mọi người đoàn kết, tăng gia sản xuất, học văn hóa, đi họp đoàn thể cho đều, để biết công việc của hội, biết chủ trương chính sách của đoàn thể. Bác chúc mọi người mạnh khỏe. Đồng chí chủ nhiệm gọi mọi người đứng thành hàng dọc. Bác xuống cầu thang, bước tới, kéo cả bộ đội đứng cùng nhân dân rồi hát bài Đoàn kết trước khi chia tay. Tiếng hoan hô vang một góc làng …
Đi với Bác, Bác nói nhiều chuyện rất lý thú. Hết dốc, đến cánh đồng trước mặt, rảo bước một lúc, thấy nhiều nhà và khói nghi ngút trong bản. Tới gần, thấy nhiều người đứng. Một người đi tới, tôi nhận ra đồng chí Hiền. Đồng chí Hiền nói: "tối nay ngủ đây, sáng mai đi sớm". Bác cùng hai anh lạ và hai đồng chí nữa ở một nhà, còn thì ở mỗi nhà vài người. Vừa nghỉ một lúc, đã có người đến gặp bộ đội. Nhưng anh em gác không cho vào. Bác bảo tôi ra gặp xem ai. Thấy hai người, một người có vẻ cán bộ, tự nhận chủ tịch châu lâm thời Chợ Đồn tên là Thanh, muốn vào gặp đồng chí chỉ huy xin cho bộ đội này đi đánh Nhật. Hiện nay, Nhật đã đến Bản Pè. Từ đây đến đấy còn hơn mười cây số nữa thôi. Tôi vào báo cáo: "Chủ tịch châu về báo cáo có Nhật đến Bản Pè. Có lần nó đã đến rồi lại quay ra tỉnh. Kỳ này không biết thế nào. Anh em đến yêu cầu bộ đội mình đi đánh". Bác nói: "Bộ đội này đi đường, khi gặp mới đánh để lấy đường mà đi". Bác dặn tôi ra bảo anh em tổ chức canh gác, làm vườn không nhà trống, xét chỗ nào đánh được, thì đánh du kích và quấy rối nó. Tôi ra nói ý kiến ấy, nhưng chủ tịch cứ nài mãi. Tôi lại vào nói để cho chủ tịch vào gặp. Bác cũng giải thích như thế.
Bác gọi các đồng chí cùng đi và chúng tôi lại dặn phải tổ chức canh gác và kết hợp với địa phương cho tốt. Nhật ở cách đây mười cây số, cần cảnh giác...