Lãnh tụ khởi nghĩa Bãi Sậy

Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844 tại làng Xuân Dục, huyện Đường Hào, tỉnh Hưng Yên, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống học hành. Sau khi đỗ đạt, ông làm quan dưới triều Nguyễn và từng giữ chức quan ở nhiều địa phương.

Trong nửa sau thế kỷ XIX, thực dân Pháp từng bước mở rộng quyền kiểm soát ở Việt Nam. Sau khi Pháp đánh chiếm nhiều tỉnh ở Bắc Kỳ, tình hình chính trị và xã hội ngày càng căng thẳng. Nguyễn Thiện Thuật cũng như nhiều sĩ phu đương thời phải đối mặt với câu hỏi về việc lựa chọn thái độ trước sự xâm lược của thực dân Pháp.

Năm 1883, sau khi quân Pháp đánh chiếm Hải Dương và các khu vực xung quanh, Nguyễn Thiện Thuật không chấp nhận hợp tác với chính quyền thuộc địa. Ông rời bỏ chức vụ và trở về xây dựng lực lượng chống Pháp.

Năm 1885, sau sự kiện kinh thành Huế và việc vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, phong trào chống Pháp phát triển mạnh ở nhiều nơi. Nguyễn Thiện Thuật trở thành một trong những lãnh tụ quan trọng của phong trào tại vùng Bắc Kỳ.

Ông xây dựng căn cứ ở Bãi Sậy, một vùng có nhiều lau sậy, đầm lầy và địa hình phức tạp thuộc khu vực Hưng Yên. Đây là địa bàn thuận lợi cho việc che giấu lực lượng và tổ chức các cuộc tập kích.

Nghĩa quân Bãi Sậy chủ yếu hoạt động theo phương thức đánh nhỏ, cơ động và tận dụng địa hình. Thay vì đối đầu trực diện trong những trận đánh lớn với quân Pháp có ưu thế về vũ khí, nghĩa quân thường bất ngờ tấn công rồi nhanh chóng rút lui.

Nguyễn Thiện Thuật tổ chức lực lượng thành các toán nghĩa quân hoạt động ở nhiều địa phương. Phong trào không chỉ giới hạn ở Bãi Sậy mà còn lan sang một số khu vực thuộc Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh và các vùng lân cận.

Quân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc càn quét nhằm phá căn cứ và tiêu diệt nghĩa quân. Tuy nhiên, địa hình Bãi Sậy khiến việc truy bắt gặp nhiều khó khăn. Những vùng lau sậy và đầm lầy giúp nghĩa quân dễ dàng ẩn náu và di chuyển.

Trong những năm cuối thập niên 1880, quân Pháp tăng cường các biện pháp quân sự và chính trị nhằm làm suy yếu phong trào. Họ vừa tổ chức các cuộc tấn công quân sự, vừa tìm cách cô lập nghĩa quân khỏi sự hỗ trợ của nhân dân.

Trước sức ép ngày càng lớn, lực lượng Bãi Sậy dần suy yếu. Một số thủ lĩnh bị bắt hoặc đầu hàng, trong khi căn cứ và mạng lưới hoạt động của nghĩa quân bị quân Pháp từng bước phá vỡ.

Đến khoảng năm 1892, cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy cơ bản chấm dứt. Nguyễn Thiện Thuật sau đó sang Trung Quốc và tiếp tục hoạt động trong giới sĩ phu yêu nước Việt Nam.

Ông sống ở Trung Quốc trong nhiều năm và có liên hệ với những người Việt Nam đang tìm kiếm con đường cứu nước. Nguyễn Thiện Thuật mất tại Trung Quốc vào năm 1926.

Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy cuối cùng không giành được thắng lợi, nhưng có vị trí đáng chú ý trong phong trào Cần Vương. Đây là một phong trào có thời gian hoạt động tương đối dài, dựa nhiều vào sự ủng hộ của nhân dân địa phương và tận dụng hiệu quả địa hình đồng bằng Bắc Bộ.

Nguyễn Thiện Thuật được lịch sử ghi nhớ là một trong những lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Cần Vương ở Bắc Kỳ. Ông đã lựa chọn con đường chống thực dân Pháp trong hoàn cảnh nhiều sĩ phu phải đối diện với sự thay đổi lớn của đất nước.

Câu chuyện về Nguyễn Thiện Thuật cũng cho thấy sự đa dạng của phong trào chống Pháp cuối thế kỷ XIX. Không phải tất cả các cuộc khởi nghĩa đều diễn ra ở vùng núi; tại đồng bằng Bắc Bộ, những địa hình như đầm lầy, sông ngòi và vùng lau sậy cũng được nghĩa quân tận dụng để tổ chức kháng chiến.

Dù khởi nghĩa Bãi Sậy thất bại, tinh thần đấu tranh của Nguyễn Thiện Thuật và nghĩa quân đã trở thành một phần quan trọng trong lịch sử chống thực dân Pháp của Việt Nam cuối thế kỷ XIX.